نیم‌نگاهی به آمریکای لاتین: تفاوت بین نسخه‌ها

از irPress.org
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(در حال بازنگری. «٫» به جای «/» در اعداد.)
(بازنگری شد.)
سطر ۱۰: سطر ۱۰:
  
  
در حدود بیست هزار سال قبل شاخه‌ئی از نژاد مغول از نواحی سیبری  به‌قاره آمریکا مهاجرت کرد و از طریق آلاسکا  به‌سرزمین‌هائی پا نهاد که حدود ۲۱۵ قرن بعد افتخار کشف آن نصیب کریستف کلمب شد. اقوام مهاجر مغول  به‌دنبال رفع نیازمندی‌های طبیعی‌شان گروه گروه در نواحی شمالی، مرکزی و جنوبی این قاره پراکنده شدند. چنین می‌پندارند که تقریباً ۳ تا ۵ هزار سال پیش دسته‌ئی از همین‌ گروه‌ها  به‌سواحل جنوبی آمریکا، یعنی  به‌'''تنگهٔ ماژلان''' و '''دماغهٔ هورن''' رسیده باشند. بعضی از محققان اعتقاد دارند که کم یا بیش یا همزمان با مهاجرت مغولان از راه سیبری  به‌آلاسکا مهاجرت‌هائی هم از طریق اقیانوس اطلس از آسیا  به‌پرو و آمریکای مرکزی انجام گرفته است.
+
در حدود بیست هزار سال قبل شاخه‌ئی از نژاد مغول از نواحی سیبری  به‌قاره آمریکا مهاجرت کرد و از طریق '''آلاسکا''' به‌سرزمین‌هائی پا نهاد که حدود ۲۱۵ قرن بعد افتخار کشف آن نصیب کریستف کلمب شد. اقوام مهاجر مغول  به‌دنبال رفع نیازمندی‌های طبیعی‌شان گروه گروه در نواحی شمالی، مرکزی و جنوبی این قاره پراکنده شدند. چنین می‌پندارند که تقریباً ۳ تا ۵ هزار سال پیش دسته‌ئی از همین‌ گروه‌ها  به‌سواحل جنوبی آمریکا، یعنی  به‌'''تنگهٔ ماژلان''' و '''دماغهٔ هورن''' رسیده باشند. بعضی از محققان اعتقاد دارند که کم یا بیش یا همزمان با مهاجرت مغولان از راه سیبری  به‌آلاسکا مهاجرت‌هائی هم از طریق اقیانوس اطلس از آسیا  به‌پرو و آمریکای مرکزی انجام گرفته است.
  
جمعیت آمریکا را قبل از ورود کریستف کلمب پانزده و نیم میلیون نفر برآورد کرده‌اند. به‌اعتباری می‌توان تمدن و فرهنگ بومیان آمریکا را در طول قرن‌ها زندگی اجتماعی در مجموع  به‌دو بخش تقسیم کرد یکی نوع بسیار پیشرفته که ماحصل کوشش مهاجران اسکان یافته بود، چون تمدن '''مایاها، اینکاها'''... که هم خط داشتند و هم اعداد را می‌شناختند، و دیگر نوع ابتدائی و آغازین، اکثریت بومیان از دستهٔ دوم بودند. سرخپوستان در مجموعه به‌حدود ۱۷۰۰ زبان و لهجه تکلم می‌کردندو از نظر ترکیب اجتماعی  به‌طبقات و گروه‌هائی چون رؤسا، نجبا، روحانیان، عوام، خدمه، کارگران و بردگان تقسیم می‌شدند.  
+
جمعیت آمریکا را قبل از ورود کریستف کلمب پانزده و نیم میلیون نفر برآورد کرده‌اند. به‌اعتباری می‌توان تمدن و فرهنگ بومیان آمریکا را در طول قرن‌ها زندگی اجتماعی در مجموع  به‌دو بخش تقسیم کرد یکی نوع بسیار پیشرفته که ماحصل کوشش مهاجران اسکان یافته بود، چون تمدن '''مایاها، اینکاها...''' که هم خط داشتند و هم اعداد را می‌شناختند، و دیگر نوع ابتدائی و آغازین، اکثریت بومیان از دستهٔ دوّم بودند. سرخپوستان در مجموع به‌حدود ۱۷۰۰ زبان و لهجه تکلم می‌کردند و از نظر ترکیب اجتماعی  به‌طبقات و گروه‌هائی چون رؤسا، نجبا، روحانیان، عوام، خدمه، کارگران و بردگان تقسیم می‌شدند.  
  
در پیروزی ماجراجوئی‌ها بورژوازی اسپانیا - پرتقال و با کمک مادی و معنوی همین طبقه و پشتیبانی '''ایزابل ملکهٔ کاستیل'''، آمریکا بار دیگر کشف شد. این بار توسط کریستف کلمب و  به‌دنبال سفر دریائی ۷۱ روزهٔ او و زمانی که در مارس ۱۴۴۳ کلمب  به‌اسپانیا بازگشت - بی‌ آن که بداند - راهی را گشوده بود که بعدها ساخت اقتصادی، سیاسی، اجتماعی جهان را دگرگون کرد.
+
در پی ماجراجوئی‌های بورژوازی اسپانیا - پرتقال و با کمک مادی و معنوی همین طبقه و حمایت و پشتیبانی '''ایزابل ملکهٔ کاستیل،''' آمریکا بار دیگر کشف شد، این بار توسط کریستف کلمب و  به‌دنبال سفر دریائی ۷۱ روزهٔ او. و زمانی که در مارس ۱۴۴۳ کلمب  به‌اسپانیا بازگشت - بی‌ آن که بداند - راهی را گشوده بود که بعدها ساخت اقتصادی، سیاسی، اجتماعی جهان را دگرگون کرد.
  
بورژوازی اسپانیا - پرتقال و پاپ '''الکساندر ششم''' پس از آن که گزارش‌های کاشفان را شنیدند بی‌درنگ کنترل کارها را به‌دست گرفتند. پاپ با صدور فتوای ۱۴۹۳ و تعیین حدود اختیارات و فعالیت اسپانیا و پرتقال امکان هر نوع درگیری و جنگ دو دولت را بر سر سرزمین‌های جدید از میان برداشت. فرمان پاپ با عهدنامهٔ دو دولت اسپانیا و پرتقال در سال ۱۴۹۴ جنبهٔ سیاسی و رسمی یافت.  به‌این ترتیب ماجراجویان و روحانیت مسیحی  به‌همراه طبقات بورژوازی  به‌غارت و استثمار قاره‌ئی رو آوردند که به‌گونه‌ئی همچنان ادامه دارد. کاشفان جدید نام قدیمی سرزمین ایتالیا '''لاتیوم''' (Latium) یا لاتین را که رنگی دینی - اقتداری داشت بر قربانی خویش نهادند.
+
بورژوازی اسپانیا - پرتقال و پاپ '''الکساندر ششم''' پس از آن که گزارش‌های کاشفان را شنیدند بی‌درنگ کنترل کارها را به‌دست گرفتند. پاپ با صدور فتوای ۱۴۹۳ و تعیین حدود اختیارات و فعالیت اسپانیا و پرتقال امکان هر نوع درگیری و جنگ دو دولت را بر سر سرزمین‌های جدید از میان برداشت. فرمان پاپ با عهدنامهٔ دو دولت اسپانیا و پرتقال در سال ۱۴۹۴ جنبهٔ سیاسی و رسمی یافت.  به‌این ترتیب ماجراجویان و روحانیت مسیحی  به‌همراه طبقات بورژوازی  به‌غارت و استثمار قاره‌ئی روآوردند که به‌گونه‌ئی همچنان ادامه دارد. کاشفان جدید نام قدیمی سرزمین ایتالیا، '''لاتیوم''' (Latium) یا لاتین را که رنگی دینی - اقتداری داشت بر قربانی خویش نهادند.
  
 
{{ستاره}}
 
{{ستاره}}
  
آمریکای لاتین از سی و یک کشور و ناحیه تشکیل شده است که از لحاظ جغرافیائی و اقلیمی  به‌چهار قسمت آمریکای مرکزی، ناحیهٔ کارائیب، آمریکای جنوبی استوائی و آمریکای جنوبی معتدل تقسیم می‌شود.
+
آمریکای لاتین از سی‌ویک کشور و ناحیه تشکیل شده است که از لحاظ جغرافیائی و اقلیمی  به‌چهار قسمت '''آمریکای مرکزی،''' ناحیهٔ '''کارائیب، آمریکای جنوبی استوائی''' و '''آمریکای جنوبی معتدل''' تقسیم می‌شود.
  
 
==آمریکای مرکزی==
 
==آمریکای مرکزی==
سطر ۲۷: سطر ۲۷:
 
'''۱. کوستاریکا'''
 
'''۱. کوستاریکا'''
  
 
+
از ۱۵۳۰ تا ۱۸۲۱ تحت سلطه اسپانیا بود، ۱۸۳۹ اعلام استقلال کرد،
از ۱۵۳۰ تا ۱۸۲۱ تحت سلطه اسپانیا بود، ۱۸۳۹ اعلام استقلال کرد.
 
  
 
جمعیت آن، ۱٫۸۵۰٫۰۰۰ نفر {{نشان| ۱|*}}
 
جمعیت آن، ۱٫۸۵۰٫۰۰۰ نفر {{نشان| ۱|*}}
سطر ۴۱: سطر ۴۰:
 
'''۲. اِل سالوادور'''
 
'''۲. اِل سالوادور'''
  
 
+
تا ۱۸۲۱ مستعمرهٔ اسپانیا بود
تا ۱۸۲۱ مستعمره اسپانیا بود.
 
  
 
جمعیت آن، ۴٫۵۷۰٫۰۰۰ نفر
 
جمعیت آن، ۴٫۵۷۰٫۰۰۰ نفر
سطر ۵۰: سطر ۴۸:
 
درآمد سرانهٔ آن، ۴۳۲
 
درآمد سرانهٔ آن، ۴۳۲
  
کیفیت زیست آن، ۶۴
+
کیفیت زیست آن ۶۴
  
  
'''۳. گوآتمالا'''
+
'''۳. گواتمالا'''
 
 
  
 
در ۱۸۲۳ از اسپانیا کسب استقلال کرد،
 
در ۱۸۲۳ از اسپانیا کسب استقلال کرد،
سطر ۷۰: سطر ۶۷:
  
 
'''۴. هندوراس'''
 
'''۴. هندوراس'''
 
  
 
در ۱۸۲۱ از اسپانیا کسب استقلال کرد،
 
در ۱۸۲۱ از اسپانیا کسب استقلال کرد،
سطر ۸۴: سطر ۸۰:
 
بودجهٔ نظامی آن، ۳۱ میلیون دلار
 
بودجهٔ نظامی آن، ۳۱ میلیون دلار
  
کیفیت زیست آن، ۵۱
+
کیفیت زیست آن ۵۱
  
  
 
'''۵. مکزیک'''
 
'''۵. مکزیک'''
 
  
 
در ۱۸۲۲ از اسپانیا کسب استقلال کرد
 
در ۱۸۲۲ از اسپانیا کسب استقلال کرد
سطر ۱۰۴: سطر ۹۹:
  
 
'''۶. نیکاراگوئه'''
 
'''۶. نیکاراگوئه'''
 
  
 
در ۱۸۲۱ از اسپانیا کسب استقلال کرد،
 
در ۱۸۲۱ از اسپانیا کسب استقلال کرد،
سطر ۱۱۲: سطر ۱۰۶:
 
وسعت آن، ۵۷٫۱۴۰ میل مربع
 
وسعت آن، ۵۷٫۱۴۰ میل مربع
  
درآمد سرانهٔ آن، ۶۵۰ دلار
+
درآمد سرانهٔ آن ۶۵۰ دلار
  
 
کیفیت زیست آن، ۵۴
 
کیفیت زیست آن، ۵۴
سطر ۱۱۸: سطر ۱۱۲:
  
 
'''۷. پاناما'''
 
'''۷. پاناما'''
 
  
 
از ۱۵۳۶ تا ۱۹۰۳  به‌کلمبیا وابسته بود
 
از ۱۵۳۶ تا ۱۹۰۳  به‌کلمبیا وابسته بود
سطر ۱۳۰: سطر ۱۲۳:
 
درآمد سرانهٔ آن، ۱۲۴۰ دلار
 
درآمد سرانهٔ آن، ۱۲۴۰ دلار
  
گارد ملی با ۱۱ هزار نفر نظامی و ش به‌نظامی
+
گارد ملی با ۱۱ هزار نفر نظامی و شبه‌ نظامی
  
 
کیفیت زیست آن، ۸۰
 
کیفیت زیست آن، ۸۰
سطر ۱۳۹: سطر ۱۳۲:
  
 
'''۱. باهاما'''
 
'''۱. باهاما'''
 
  
 
از ۱۴۹۲ تا ۱۷۸۳ تحت سلطه اسپانیا و سپس بریتانیا بود،
 
از ۱۴۹۲ تا ۱۷۸۳ تحت سلطه اسپانیا و سپس بریتانیا بود،
سطر ۱۵۷: سطر ۱۴۹:
  
 
'''۲. باربادوس'''
 
'''۲. باربادوس'''
 
  
 
از ۱۶۲۷ تا ۱۹۶۱ تحت سلطه بریتانیا بود،
 
از ۱۶۲۷ تا ۱۹۶۱ تحت سلطه بریتانیا بود،
سطر ۱۷۳: سطر ۱۶۴:
  
 
'''۳. کوبا'''
 
'''۳. کوبا'''
 
  
 
از ۱۵۱۲ تا ۱۸۹۸ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،
 
از ۱۵۱۲ تا ۱۸۹۸ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،
سطر ۱۸۹: سطر ۱۷۹:
  
 
'''۴. دومینیکن'''
 
'''۴. دومینیکن'''
 
  
 
از ۱۴۹۲ تا ۱۸۴۴ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،
 
از ۱۴۹۲ تا ۱۸۴۴ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،
سطر ۲۰۶: سطر ۱۹۵:
 
'''۵. گرینادا'''
 
'''۵. گرینادا'''
  
 
+
یکی از جزایر هند غربی با ۱۱۰ هزار نفر جمعیت و ۱۳۳ میل مربع وسعت.
یکی از جزایر هند غربی با ۱۱۰ هزار نفر جمعیت و ۱۳۳ میل مربع وسع.
 
  
  
 
'''۶. گوادلپ'''
 
'''۶. گوادلپ'''
 
  
 
از ۱۶۳۵ تا کنون تحت سلطهٔ فرانسه است،
 
از ۱۶۳۵ تا کنون تحت سلطهٔ فرانسه است،
سطر ۲۲۶: سطر ۲۱۳:
 
'''۷. هائیتی'''
 
'''۷. هائیتی'''
  
 
+
از ۱۶۷۷ تا کنون تحت سلطه فرانسه است،
از ۱۶۷۷ تا کنون تحت سلطهٔ فرانسه است،
 
  
 
در ۱۸۰۴ کسب استقلال کرد،
 
در ۱۸۰۴ کسب استقلال کرد،
سطر ۲۴۵: سطر ۲۳۱:
  
 
'''۸. جامائیکا'''
 
'''۸. جامائیکا'''
 
  
 
۱۶۵۵، خروج اسپانیا و اشغال آن به‌وسیلهٔ بریتانیا  
 
۱۶۵۵، خروج اسپانیا و اشغال آن به‌وسیلهٔ بریتانیا  
سطر ۲۶۳: سطر ۲۴۸:
  
 
'''۹. مارتنیک'''
 
'''۹. مارتنیک'''
 
  
 
در ۱۶۳۵ فرانسوی‌ها آن را اشغال کردند
 
در ۱۶۳۵ فرانسوی‌ها آن را اشغال کردند
سطر ۲۷۸: سطر ۲۶۲:
 
'''۱۰. آنتیل'''
 
'''۱۰. آنتیل'''
  
 
+
مستعمرهٔ فرانسه  
مستعمره فرانسه  
 
  
 
جمعیت آن، ۲۳۰٫۰۰۰ نفر  
 
جمعیت آن، ۲۳۰٫۰۰۰ نفر  
  
وسعت آن، ۳۹ میل مربع  
+
وسعت آن، ۳۹۰ میل مربع  
  
 
درآمد سرانهٔ آن، ۱۶۴۲ دلار
 
درآمد سرانهٔ آن، ۱۶۴۲ دلار
سطر ۲۹۱: سطر ۲۷۴:
  
 
'''۱۱. پوئرتوریکو'''
 
'''۱۱. پوئرتوریکو'''
 
  
 
۱۸۹۸ پایان استعمار اسپانیا و پیوستن  به‌ایالات متحده  
 
۱۸۹۸ پایان استعمار اسپانیا و پیوستن  به‌ایالات متحده  
سطر ۳۰۷: سطر ۲۸۹:
  
 
'''۱۲. ترینیداوتوباگو'''
 
'''۱۲. ترینیداوتوباگو'''
 
  
 
در ۱۷۹۷، اشغال  به‌وسیلهٔ بریتانیا  
 
در ۱۷۹۷، اشغال  به‌وسیلهٔ بریتانیا  
  
در ۱۸۸۹، ادغام دو سرزمین ترینیداد و توباگو
+
در ۱۸۸۹، ادغام دو سرزمین ترینیدا و توباگو
  
 
در ۱۹۶۲ استقلال یافت،
 
در ۱۹۶۲ استقلال یافت،
سطر ۳۲۷: سطر ۳۰۸:
  
 
'''۱. بولیوی'''
 
'''۱. بولیوی'''
 
  
 
۱۸۲۵ از اسپانیا استقلال یافت
 
۱۸۲۵ از اسپانیا استقلال یافت
سطر ۳۴۳: سطر ۳۲۳:
  
 
'''۲. برزیل'''
 
'''۲. برزیل'''
 
  
 
در ۱۸۸۲ از پرتقال استقلال یافت.
 
در ۱۸۸۲ از پرتقال استقلال یافت.
سطر ۳۶۱: سطر ۳۴۰:
  
 
'''۳. کلمبیا'''
 
'''۳. کلمبیا'''
 
  
 
از ۱۵۳۶ تا ۱۸۱۹ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،
 
از ۱۵۳۶ تا ۱۸۱۹ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،
سطر ۳۶۷: سطر ۳۴۵:
 
در ۱۸۱۹ اعلام استقلال کرد،
 
در ۱۸۱۹ اعلام استقلال کرد،
  
جمعیت آن، ۲۶٫۵۲۰٫۰۰۰ نفر
+
جمعیت آن، ۲۶٫۵۲۰٫۰۰۰ نفر،
  
 
وسعت آن، ۴۳۹٫۵۳۰ میل مربع
 
وسعت آن، ۴۳۹٫۵۳۰ میل مربع
سطر ۳۷۹: سطر ۳۵۷:
  
 
'''۴. اِکوادور'''
 
'''۴. اِکوادور'''
 
  
 
از ۱۵۳۲ تا ۱۸۰۹ تحت سلطه اسپانیا بود،
 
از ۱۵۳۲ تا ۱۸۰۹ تحت سلطه اسپانیا بود،
سطر ۳۹۹: سطر ۳۷۶:
  
 
'''۵. گویان'''
 
'''۵. گویان'''
 
  
 
در ۱۷۹۶، خروج هلندی‌ها و اشغال  به‌وسیلهٔ بریتانیا،
 
در ۱۷۹۶، خروج هلندی‌ها و اشغال  به‌وسیلهٔ بریتانیا،
سطر ۴۲۰: سطر ۳۹۶:
 
'''۶. پاراگوئه'''
 
'''۶. پاراگوئه'''
  
 
+
۱۸۱۱، کسب استقلال اسپانیا
۱۸۱۱ کسب استقلال اسپانیا،
 
  
 
جمعیت آن، ۲٫۹۷۰٫۰۰۰ نفر  
 
جمعیت آن، ۲٫۹۷۰٫۰۰۰ نفر  
سطر ۴۳۵: سطر ۴۱۰:
  
 
'''۷. پرو'''
 
'''۷. پرو'''
 
  
 
در ۱۸۲۱ از اسپانیا استقلال یافت،
 
در ۱۸۲۱ از اسپانیا استقلال یافت،
سطر ۴۴۱: سطر ۴۱۵:
 
جمعیت آن، ۱۷٫۵۳۰٫۰۰۰ نفر
 
جمعیت آن، ۱۷٫۵۳۰٫۰۰۰ نفر
  
وسعت آن، ۵۰۰٫۰۰۰ میل مربع
+
وسعت آن ۵۰۰٫۰۰۰ میل مربع
  
 
درآمد سرانهٔ آن، ۷۰۱ دلار
 
درآمد سرانهٔ آن، ۷۰۱ دلار
سطر ۴۵۲: سطر ۴۲۶:
 
'''۸. سوری نام'''
 
'''۸. سوری نام'''
  
 
+
دولت بریتانیا در ۱۶۱۳ سوری نام را در مقابل اشغال آمستردام جدید (که بعدها '''نیویورک''' نامیده شد)  به‌هلند واگذار کرد.
دولت بریتانیا در ۱۶۱۳ سوری نام را در مقابل اشغال آمستردام جدید (که بعدها نیویورک نامیده شد)  به‌هلند واگذار کرد.
 
  
 
جمعیت آن، ۴۲۱٫۰۰۰ نفر
 
جمعیت آن، ۴۲۱٫۰۰۰ نفر
  
وسعت آن، ۶۲٫۵۰۰ میل مربع
+
وسعت آن، ۶۲٫۵۰۰ میل مربع،
  
 
درآمد سرانهٔ آن، ۱۲۸۲ دلار
 
درآمد سرانهٔ آن، ۱۲۸۲ دلار
سطر ۴۶۵: سطر ۴۳۸:
  
 
'''۹. وِنزوئلا'''
 
'''۹. وِنزوئلا'''
 
  
 
در ۱۸۳۰ از اسپانیا استقلال یافت و از کلمبیا جدا شد،
 
در ۱۸۳۰ از اسپانیا استقلال یافت و از کلمبیا جدا شد،
سطر ۴۸۴: سطر ۴۵۶:
  
 
'''۱. آرژانتین'''
 
'''۱. آرژانتین'''
 
  
 
از ۱۵۱۵ تا ۱۸۱۶ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،
 
از ۱۵۱۵ تا ۱۸۱۶ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،
سطر ۵۰۲: سطر ۴۷۳:
  
 
'''۲. شیلی'''
 
'''۲. شیلی'''
 
  
 
در ۱۸۱۸ از اسپانیا استقلال یافت.
 
در ۱۸۱۸ از اسپانیا استقلال یافت.
سطر ۵۱۰: سطر ۴۸۰:
 
وسعت آن، ۲۹۲٫۲۶۰ میل مربع
 
وسعت آن، ۲۹۲٫۲۶۰ میل مربع
  
درآمد سرانهٔ آن، ۴۶۵ دلار
+
درآمد سرانهٔ آن ۴۶۵ دلار
  
بودجهٔ نظامی آن، ۷۲۶ میلیون دلار  
+
بودجهٔ نظامی آن ۷۲۶ میلیون دلار  
  
 
کیفیت زیست آن، ۷۷
 
کیفیت زیست آن، ۷۷
سطر ۵۱۸: سطر ۴۸۸:
  
 
'''۳. اُروگوئه'''
 
'''۳. اُروگوئه'''
 
  
 
در ۱۸۲۸ از اسپانیا استقلال یافت،
 
در ۱۸۲۸ از اسپانیا استقلال یافت،
سطر ۵۳۷: سطر ۵۰۶:
  
 
'''آمریکای مرکزی'''
 
'''آمریکای مرکزی'''
 
  
 
تعداد کشورها: ۷
 
تعداد کشورها: ۷
سطر ۵۵۳: سطر ۵۲۱:
  
 
'''ناحیهٔ کارائیب'''
 
'''ناحیهٔ کارائیب'''
 
  
 
تعداد کشورها: ۱۲
 
تعداد کشورها: ۱۲
سطر ۵۶۹: سطر ۵۳۶:
  
 
'''آمریکای مرکزی استوائی'''
 
'''آمریکای مرکزی استوائی'''
 
  
 
تعداد کشورها: ۹
 
تعداد کشورها: ۹
سطر ۵۸۵: سطر ۵۵۱:
  
 
'''آمریکای جنوبی معتدل'''
 
'''آمریکای جنوبی معتدل'''
 
  
 
تعداد کشورها: ۳
 
تعداد کشورها: ۳
سطر ۶۱۵: سطر ۵۸۰:
  
  
{{چپ‌چین}} غلامحسین - میرزاصالح {{پایان چپ‌چین}}  
+
{{چپ‌چین}} '''غلامحسین - میرزاصالح''' {{پایان چپ‌چین}}  
  
  
==پانویس==
+
==پاورقی‌ها==
{{تک ستاره}}{{پاورقی|۱}} آمار جمعیت و بودجهٔ نظامی تمام سیاسی و یک کشور مربوط  به‌سال میلادی ۸۰-۱۹۷۹ است.
+
{{تک ستاره}}{{پاورقی|۱}} آمار جمعیت و بودجهٔ نظامی تمام سی و یک کشور مربوط  به‌سال میلادی ۸۰ - ۱۹۷۹ است.
  
{{تک ستاره}}{{تک ستاره}}{{پاورقی|۲}} شاخص که پس از کسر میزان مرگ و میر نوزادان و جوانان، تعداد بی‌سوادان جامعه و امید  به‌زیست از عدد ۱۰۰  به‌دست می‌آید. به‌شماره قبلی کتاب جمعه مراجعه شود.
+
{{تک ستاره}}{{تک ستاره}}{{پاورقی|۲}} شاخص که پس از کسر میزان مرگ و میر نوزادان و جوانان، تعداد بی‌سوادان جامعه و امید  به‌زیست از عدد ۱۰۰  به‌دست می‌آید. [[کتاب جمعه ۲۴|به‌شماره قبلی کتاب جمعه]] مراجعه شود.
  
  
 
[[رده:کتاب جمعه ۲۵]]
 
[[رده:کتاب جمعه ۲۵]]
 
[[رده:کتاب جمعه]]
 
[[رده:کتاب جمعه]]

نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۱۱، ساعت ۱۱:۰۸

کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۱
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۱
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۲
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۲
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۳
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۳
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۴
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۴
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۵
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۵
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۶
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۶
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۷
کتاب جمعه سال اول شماره ۲۵ صفحه ۱۲۷



در حدود بیست هزار سال قبل شاخه‌ئی از نژاد مغول از نواحی سیبری به‌قاره آمریکا مهاجرت کرد و از طریق آلاسکا به‌سرزمین‌هائی پا نهاد که حدود ۲۱۵ قرن بعد افتخار کشف آن نصیب کریستف کلمب شد. اقوام مهاجر مغول به‌دنبال رفع نیازمندی‌های طبیعی‌شان گروه گروه در نواحی شمالی، مرکزی و جنوبی این قاره پراکنده شدند. چنین می‌پندارند که تقریباً ۳ تا ۵ هزار سال پیش دسته‌ئی از همین‌ گروه‌ها به‌سواحل جنوبی آمریکا، یعنی به‌تنگهٔ ماژلان و دماغهٔ هورن رسیده باشند. بعضی از محققان اعتقاد دارند که کم یا بیش یا همزمان با مهاجرت مغولان از راه سیبری به‌آلاسکا مهاجرت‌هائی هم از طریق اقیانوس اطلس از آسیا به‌پرو و آمریکای مرکزی انجام گرفته است.

جمعیت آمریکا را قبل از ورود کریستف کلمب پانزده و نیم میلیون نفر برآورد کرده‌اند. به‌اعتباری می‌توان تمدن و فرهنگ بومیان آمریکا را در طول قرن‌ها زندگی اجتماعی در مجموع به‌دو بخش تقسیم کرد یکی نوع بسیار پیشرفته که ماحصل کوشش مهاجران اسکان یافته بود، چون تمدن مایاها، اینکاها... که هم خط داشتند و هم اعداد را می‌شناختند، و دیگر نوع ابتدائی و آغازین، اکثریت بومیان از دستهٔ دوّم بودند. سرخپوستان در مجموع به‌حدود ۱۷۰۰ زبان و لهجه تکلم می‌کردند و از نظر ترکیب اجتماعی به‌طبقات و گروه‌هائی چون رؤسا، نجبا، روحانیان، عوام، خدمه، کارگران و بردگان تقسیم می‌شدند.

در پی ماجراجوئی‌های بورژوازی اسپانیا - پرتقال و با کمک مادی و معنوی همین طبقه و حمایت و پشتیبانی ایزابل ملکهٔ کاستیل، آمریکا بار دیگر کشف شد، این بار توسط کریستف کلمب و به‌دنبال سفر دریائی ۷۱ روزهٔ او. و زمانی که در مارس ۱۴۴۳ کلمب به‌اسپانیا بازگشت - بی‌ آن که بداند - راهی را گشوده بود که بعدها ساخت اقتصادی، سیاسی، اجتماعی جهان را دگرگون کرد.

بورژوازی اسپانیا - پرتقال و پاپ الکساندر ششم پس از آن که گزارش‌های کاشفان را شنیدند بی‌درنگ کنترل کارها را به‌دست گرفتند. پاپ با صدور فتوای ۱۴۹۳ و تعیین حدود اختیارات و فعالیت اسپانیا و پرتقال امکان هر نوع درگیری و جنگ دو دولت را بر سر سرزمین‌های جدید از میان برداشت. فرمان پاپ با عهدنامهٔ دو دولت اسپانیا و پرتقال در سال ۱۴۹۴ جنبهٔ سیاسی و رسمی یافت. به‌این ترتیب ماجراجویان و روحانیت مسیحی به‌همراه طبقات بورژوازی به‌غارت و استثمار قاره‌ئی روآوردند که به‌گونه‌ئی همچنان ادامه دارد. کاشفان جدید نام قدیمی سرزمین ایتالیا، لاتیوم (Latium) یا لاتین را که رنگی دینی - اقتداری داشت بر قربانی خویش نهادند.

***

آمریکای لاتین از سی‌ویک کشور و ناحیه تشکیل شده است که از لحاظ جغرافیائی و اقلیمی به‌چهار قسمت آمریکای مرکزی، ناحیهٔ کارائیب، آمریکای جنوبی استوائی و آمریکای جنوبی معتدل تقسیم می‌شود.

آمریکای مرکزی

۱. کوستاریکا

از ۱۵۳۰ تا ۱۸۲۱ تحت سلطه اسپانیا بود، ۱۸۳۹ اعلام استقلال کرد،

جمعیت آن، ۱٫۸۵۰٫۰۰۰ نفر *

وسعت آن، ۱۹٫۶۵۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۸۸۴ دلار

کیفیت زیست آن، ۸۵ **


۲. اِل سالوادور

تا ۱۸۲۱ مستعمرهٔ اسپانیا بود

جمعیت آن، ۴٫۵۷۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۷٫۷۲۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۴۳۲

کیفیت زیست آن ۶۴


۳. گواتمالا

در ۱۸۲۳ از اسپانیا کسب استقلال کرد،

جمعیت آن، ۶٫۸۲۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۴۲٫۰۴۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۵۴۰ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۷۰٫۶ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۵۴


۴. هندوراس

در ۱۸۲۱ از اسپانیا کسب استقلال کرد،

در ۱۸۳۸ از آمریکای مرکزی اعلام جدائی کرد،

جمعیت آن، ۳٫۶۳۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۴۳٫۲۸۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۳۵۹ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۳۱ میلیون دلار

کیفیت زیست آن ۵۱


۵. مکزیک

در ۱۸۲۲ از اسپانیا کسب استقلال کرد

جمعیت آن، ۶۹٫۲۰۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۷۶۰٫۰۰۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۹۹۶ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۵۱۸ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۷۳


۶. نیکاراگوئه

در ۱۸۲۱ از اسپانیا کسب استقلال کرد،

جمعیت آن، ۲٫۴۷۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۵۷٫۱۴۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن ۶۵۰ دلار

کیفیت زیست آن، ۵۴


۷. پاناما

از ۱۵۳۶ تا ۱۹۰۳ به‌کلمبیا وابسته بود

در ۱۹۰۳ با حمایت ایالات متحده از کلمبیا اعلام استقلال کرد،

جمعیت آن، ۱٫۶۰۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۲۸٫۷۵۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۲۴۰ دلار

گارد ملی با ۱۱ هزار نفر نظامی و شبه‌ نظامی

کیفیت زیست آن، ۸۰


ناحیهٔ کارائیب

۱. باهاما

از ۱۴۹۲ تا ۱۷۸۳ تحت سلطه اسپانیا و سپس بریتانیا بود،

در ۱۹۶۴ به‌استقلال داخلی رسید،

در ۱۹۶۷ استقلال کامل یافت،

جمعیت آن، ۱۹۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۵٫۳۸۶ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۳۷۰ دلار

کیفیت زیست آن، ۶۱


۲. باربادوس

از ۱۶۲۷ تا ۱۹۶۱ تحت سلطه بریتانیا بود،

از ۱۹۶۶ کسب استقلال کرد،

جمعیت آن، ۲۷۰٫۰۰۰ نفر،

وسعت آن، ۱۶۶ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۳۵۲ دلار

کیفیت زیست آن، ۸۹


۳. کوبا

از ۱۵۱۲ تا ۱۸۹۸ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،

جمعیت آن، ۹٫۸۷۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۴۴٫۲۱۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۶۴۰ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۱٫۱۶۸ میلیارد دلار

کیفیت زیست آن، ۸۴


۴. دومینیکن

از ۱۴۹۲ تا ۱۸۴۴ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،

در ۱۸۴۴ از هائیتی جدا شد و اعلام استقلال کرد،

جمعیت آن، ۴٫۶۰۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۱۸٫۸۲۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۶۳۰ دلار

کیفیت زیست آن، ۶۴


۵. گرینادا

یکی از جزایر هند غربی با ۱۱۰ هزار نفر جمعیت و ۱۳۳ میل مربع وسعت.


۶. گوادلپ

از ۱۶۳۵ تا کنون تحت سلطهٔ فرانسه است،

جمعیت آن، ۳۴۵٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۶۶۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۲۴۰ دلار

کیفیت زیست آن، ۷۶.


۷. هائیتی

از ۱۶۷۷ تا کنون تحت سلطه فرانسه است،

در ۱۸۰۴ کسب استقلال کرد،

در ۱۹۱۵ ایالات متحدهٔ آمریکا آن را اشغال کرد

در ۱۹۳۴ مجدداً استقلال یافت،

جمعیت آن، ۴٫۹۱۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۱۰٫۷۱۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۷۹ دلار

کیفیت زیست آن، ۳۶


۸. جامائیکا

۱۶۵۵، خروج اسپانیا و اشغال آن به‌وسیلهٔ بریتانیا

در ۱۹۴۴ کسب استقلال داخلی کرد

در ۱۹۶۲ اعلام استقلال کامل

جمعیت آن، ۲٫۱۵۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۴٫۴۱۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۰۳۷ دلار

کیفیت زیست آن، ۸۴.


۹. مارتنیک

در ۱۶۳۵ فرانسوی‌ها آن را اشغال کردند

جمعیت آن، ۳۶۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۴۲۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۵۴۰ دلار

کیفیت زیست آن، ۸۳


۱۰. آنتیل

مستعمرهٔ فرانسه

جمعیت آن، ۲۳۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۳۹۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۶۴۲ دلار

کیفیت زیست آن، ۸۲


۱۱. پوئرتوریکو

۱۸۹۸ پایان استعمار اسپانیا و پیوستن به‌ایالات متحده

در ۱۹۵۲ به‌خودمختاری رسید،

جمعیت آن، ۲٫۹۰۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۳٫۴۳۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۲٫۲۳۰ دلار

کیفیت زیست آن، ۹۰


۱۲. ترینیداوتوباگو

در ۱۷۹۷، اشغال به‌وسیلهٔ بریتانیا

در ۱۸۸۹، ادغام دو سرزمین ترینیدا و توباگو

در ۱۹۶۲ استقلال یافت،

جمعیت آن، ۱٫۲۰۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۱٫۸۶۵ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۸۶۷ دلار

کیفیت زیست آن، ۸۵


آمریکای جنوبی استوائی

۱. بولیوی

۱۸۲۵ از اسپانیا استقلال یافت

جمعیت آن، ۶٫۲۸۰٫۰۰۰

وسعت آن، ۴۲۴ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۳۳۲ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۹۴ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۴۳


۲. برزیل

در ۱۸۸۲ از پرتقال استقلال یافت.

در ۱۸۸۹ به‌استقلال کامل رسید،

جمعیت آن، ۱۲۰٫۰۰۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۳٫۲۸۲٫۲۰۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۹۱۲ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۲٫۰۹ میلیارد دلار

کیفیت زیست آن، ۶۸


۳. کلمبیا

از ۱۵۳۶ تا ۱۸۱۹ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،

در ۱۸۱۹ اعلام استقلال کرد،

جمعیت آن، ۲۶٫۵۲۰٫۰۰۰ نفر،

وسعت آن، ۴۳۹٫۵۳۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۵۲۶ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۲۱۵ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۷۱


۴. اِکوادور

از ۱۵۳۲ تا ۱۸۰۹ تحت سلطه اسپانیا بود،

از ۱۸۲۲ اعلام استقلال کرد،

در ۱۸۳۰ از کلمبیا جدا شد،

جمعیت آن، ۸٫۰۸۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۱۰۶٫۵۱۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۵۰۵ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۱۶۳ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۶۸


۵. گویان

در ۱۷۹۶، خروج هلندی‌ها و اشغال به‌وسیلهٔ بریتانیا،

در ۱۸۱۴ تشکیل گویان بریتانیا،

در ۱۹۶۱ خودمختاری یافت،

در ۱۹۶۶ به‌استقلال کامل رسید،

جمعیت آن، ۸۷۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۸۳٫۰۰۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۵۵۹ دلار

کیفیت زیست آن، ۸۵


۶. پاراگوئه

۱۸۱۱، کسب استقلال اسپانیا

جمعیت آن، ۲٫۹۷۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۱۵۷٫۰۵۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۵۳۳ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۴۱ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۷۵


۷. پرو

در ۱۸۲۱ از اسپانیا استقلال یافت،

جمعیت آن، ۱۷٫۵۳۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن ۵۰۰٫۰۰۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۷۰۱ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۴۰۶ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۶۲


۸. سوری نام

دولت بریتانیا در ۱۶۱۳ سوری نام را در مقابل اشغال آمستردام جدید (که بعدها نیویورک نامیده شد) به‌هلند واگذار کرد.

جمعیت آن، ۴۲۱٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۶۲٫۵۰۰ میل مربع،

درآمد سرانهٔ آن، ۱۲۸۲ دلار

کیفیت زیست آن، ۸۳


۹. وِنزوئلا

در ۱۸۳۰ از اسپانیا استقلال یافت و از کلمبیا جدا شد،

جمعیت آن، ۱۳٫۵۴۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۳۵۲٫۱۴۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۲٫۱۷۱ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۷۰۶ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۷۹


آمریکای جنوبی معتدل

۱. آرژانتین

از ۱۵۱۵ تا ۱۸۱۶ تحت سلطهٔ اسپانیا بود،

از ۱۸۱۶ اعلام استقلال کرد.

جمعیت آن، ۲۶٫۷۴۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۱٫۰۷۳٫۰۰۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن، ۱۲۸۵ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۱٫۶۶ میلیارد دلار

کیفیت زیست آن، ۸۵


۲. شیلی

در ۱۸۱۸ از اسپانیا استقلال یافت.

جمعیت آن، ۱۱٫۰۶۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۲۹۲٫۲۶۰ میل مربع

درآمد سرانهٔ آن ۴۶۵ دلار

بودجهٔ نظامی آن ۷۲۶ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۷۷


۳. اُروگوئه

در ۱۸۲۸ از اسپانیا استقلال یافت،

جمعیت آن، ۲٫۸۴۰٫۰۰۰ نفر

وسعت آن، ۷۲٫۱۷۰ میل مربع

درآمد ملی آن، ۱۲۶۸ دلار

بودجهٔ نظامی آن، ۷۲ میلیون دلار

کیفیت زیست آن، ۸۷


جمع بندی

آمریکای مرکزی

تعداد کشورها: ۷

جمعیت: ۷۲٫۷ میلیون نفر

درآمد سرانه: ۸۹۸ دلار

کیفیت زیست: ۷۰

میزان مرگ و میر کودکان: ۶۹

درصد باسوادان: ۶۹٫۸


ناحیهٔ کارائیب

تعداد کشورها: ۱۲

جمعیت: ۲۵٫۴ میلیون نفر

درآمد سرانه: ۸۴۷ دلار

کیفیت زیست: ۷۳

میزان مرگ و میر کودکان: ۶۳

درصد باسوادان: ۶۹٫۳


آمریکای مرکزی استوائی

تعداد کشورها: ۹

جمعیت: ۱۶۷٫۴ میلیون نفر

درآمد سرانه: ۸۸۴ دلار

کیفیت زیست: ۷۰

میزان مرگ و میر کودکان: ۸۴

درصد باسوادان: ۶۹٫۴


آمریکای جنوبی معتدل

تعداد کشورها: ۳

جمعیت: ۳۷٫۴

درآمد سرانه: ۱٫۲۴۵

کیفیت زیست: ۸۳

میزان مرگ و میر کودکان: ۶۳

درصد باسوادان: ۹۱٫۵


قیاس کنید با دو کشور ایالات متحده و کانادا (آمریکای شمالی)

تعداد کشورها: ۲

جمعیت: ۲۳۱٫۳

درآمد سرانه: ۷٫۰۰۰ دلار

کیفیت زیست: ۹۵

میزان مرگ و میر کودکان: ۱۶

درصد باسوادان: ۹۹


غلامحسین - میرزاصالح


پاورقی‌ها

*^  آمار جمعیت و بودجهٔ نظامی تمام سی و یک کشور مربوط به‌سال میلادی ۸۰ - ۱۹۷۹ است.

**^  شاخص که پس از کسر میزان مرگ و میر نوزادان و جوانان، تعداد بی‌سوادان جامعه و امید به‌زیست از عدد ۱۰۰ به‌دست می‌آید. به‌شماره قبلی کتاب جمعه مراجعه شود.