http://irpress.org/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Sara+HG 2026-05-08T22:15:31Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.35.2 http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31979 2012-06-23T22:15:06Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> &#039;&#039;&#039;عزیز نسین&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> نویسندهٔ معاصر ترک<br /> <br /> ترجمهٔ<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;رضا سلماسی‌ - احمد شاملو&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> {{چپ‌چین}}<br /> &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ه&#039;&#039;&#039;مهٔ اهل محل به‌جنب <br /> <br /> و جوش افتادند.<br /> {{پایان چپ‌چین}}<br /> «- یه دیوونه رفته رو بوم!»<br /> <br /> سراسر کوچه، از جمعیتی که برای تماشا آمده بودند پر شده بود. اول از کلانتری محل اتومبیل‌های پلیس رسید، بعد هم بلافاصله ماشین‌ها و مأمورین آتش‌نشانی با آن نردبان‌های درازشان. <br /> <br /> مادر بدبختش از پائین التماس می‌کرد:<br /> <br /> «- عزیز جانم، پسرکم! بیا پائین قربونت برم. بیا پائین قربون قدت بگردم!»<br /> <br /> و دیوانه، از بالای بام جواب می‌داد: <br /> <br /> «- نه. اگه منو ریش سفید این محل میکنین، که خوب. وگرنه خودمو پرت می‌کنم پائین!».<br /> <br /> مأمورین آتش‌نشانی توری نجات را وا کرده بودند که اگر دیوانه خودش را پرت کرد، بگیرندش ... یک دستهٔ نه نفری گوشه‌های توری را نگه داشته بودند. دیوانه، هی این طرف بام می‌دوید و هی آن طرف بام می‌دوید، و مأمورین بیچاره هم به‌دنبالش ... بدبخت‌ها از بس این‌ور و آن‌ور دویده بودند عرق از هفت بندشان راه افتادند بود. <br /> <br /> رئیس کلانتری با لحنی نیمه تهدید آمیز و نیمه مهربان سعی می‌کرد دیوانه را راضی کند که از خر شیطان پائین بیاید:<br /> <br /> «- بیا پائین داداش جون ... جون من بیا پائین!»<br /> <br /> «- منو ریش سفید این محل بکنین تا بیام ... اگرنه خودمو میندازم.»<br /> <br /> تهدید، تحبیب، التماس، خواهش ... هیچ کدام تأثیری نکرد. <br /> <br /> «- برادر جان! بیا پائین ... بیا ... بیا بریم قدم بزنیم!»<br /> <br /> «- ذکی! اینو باش! ... خیله خب، حالا که زیاد اصرار داری قدم بزنیم، تو بیا بالا، چرا من بیام پائین؟»<br /> <br /> از میان جمعیت، یکی گفت: <br /> <br /> «- بگیم ریش سفید محله‌ات کرده‌ایم تا بیاد پائین.»<br /> <br /> یکی دیگر باد به‌گلو انداخت و گفت: «- مگه میشه؟ یه دیوونه رو ریش سفید محل کنیم؟ چه حرفا!»<br /> <br /> «- خدایا! یعنی واقعاً باید این دیوانهٔ زنجیری رو ریش سفید محله کرد؟»<br /> <br /> پیرمردی که به عصای خود تکیه داده بود گفت:<br /> <br /> «- چه ریش سفیدش بکنین و چه نکنین، اینی که من می‌بینم پائین اومدنی نیس!»<br /> <br /> «- حالا شاید بشه یه جوری پائینش آورد.»<br /> <br /> «- نه‌خیر! من اینا رو خوب میشناسم: یه‌بار که فرصتی به‌دست آوردن و سوار شدن، دیگه پائین بیا نیستن.»<br /> <br /> «- حالا بذار این دفعه رو پائینش بیاریم...»<br /> <br /> «- اگه تونستین پائین بیارینش، بیارین!»<br /> <br /> یکی از آن نزدیکی فریاد زد:<br /> <br /> «- بیا پائین بابا! تو ریش سفید محل شدی؛ بیا پائین!»<br /> <br /> و دیوانه که این را شنید، لب بام شروع کرد به رقصیدن و بشکن زدن؛ و گفت:<br /> <br /> «- به! پائین نمیام که هیچ، اگه عضو انجمن شهرم نکنین خودمو از این بالام میندازم پائین.»<br /> <br /> پیرمرد نگاه پیروزمندانه‌ئی به‌اطرافیان خود کرد و گفت:<br /> <br /> «- ها، شنیدین؟ نگفتم وقتی سوار شد دگه پیاده بشو نیست؟»<br /> <br /> «- خوب دیگه. پس بهتر هر چی گفت بکنیم.»<br /> <br /> «- اون میگه. شمام میکنین. اما پائین نمیاد... انسون، تو زندگیش فقط یه بار پا میده که بره بالا... اما وقنی که بالا رفت، دیگه ...»<br /> <br /> کلانتر حرف پیرمرد رو برید و به‌طرف دیوانه هوار کشید:<br /> <br /> «- انتخابت کردیم بابا. عضو انجمن شهرت کردیم. د حالا بیا پائين دیگه. انقد همشهریارو چشم انتظار نذار!»</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31977 2012-06-22T02:58:20Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> &#039;&#039;&#039;عزیز نسین&#039;&#039;&#039;{{نیم‌خط}}{{پایان نیم‌خط}}<br /> <br /> نویسندهٔ معاصر ترک<br /> <br /> ترجمهٔ<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;رضا سلماسی‌ - احمد شاملو&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> {{چپ‌چین}}<br /> &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ه&#039;&#039;&#039;مهٔ اهل محل به‌جنب <br /> <br /> و جوش افتادند.<br /> {{پایان چپ‌چین}}<br /> «- یه دیوونه رفته رو بوم!»<br /> <br /> سراسر کوچه، از جمعیتی که برای تماشا آمده بودند پر شده بود. اول از کلانتری محل اتومبیل‌های پلیس رسید، بعد هم بلافاصله ماشین‌ها و مأمورین آتش‌نشانی با آن نردبان‌های درازشان. <br /> <br /> مادر بدبختش از پائین التماس می‌کرد:<br /> <br /> «- عزیز جانم، پسرکم! بیا پائین قربونت برم. بیا پائین قربون قدت بگردم!»<br /> <br /> و دیوانه، از بالای بام جواب می‌داد: <br /> <br /> «- نه. اگه منو ریش سفید این محل میکنین، که خوب. وگرنه خودمو پرت می‌کنم پائین!».<br /> <br /> مأمورین آتش‌نشانی توری نجات را وا کرده بودند که اگر دیوانه خودش را پرت کرد، بگیرندش ... یک دستهٔ نه نفری گوشه‌های توری را نگه داشته بودند. دیوانه، هی این طرف بام می‌دوید و هی آن طرف بام می‌دوید، و مأمورین بیچاره هم به‌دنبالش ... بدبخت‌ها از بس این‌ور و آن‌ور دویده بودند عرق از هفت بندشان راه افتادند بود. <br /> <br /> رئیس کلانتری با لحنی نیمه تهدید آمیز و نیمه مهربان سعی می‌کرد دیوانه را راضی کند که از خر شیطان پائین بیاید:<br /> <br /> «- بیا پائین داداش جون ... جون من بیا پائین!»<br /> <br /> «- منو ریش سفید این محل بکنین تا بیام ... اگرنه خودمو میندازم.»<br /> <br /> تهدید، تحبیب، التماس، خواهش ... هیچ کدام تأثیری نکرد. <br /> <br /> «- برادر جان! بیا پائین ... بیا ... بیا بریم قدم بزنیم!»<br /> <br /> «- ذکی! اینو باش! ... خیله خب، حالا که زیاد اصرار داری قدم بزنیم، تو بیا بالا، چرا من بیام پائین؟»<br /> <br /> از میان جمعیت، یکی گفت: <br /> <br /> «- بگیم ریش سفید محله‌ات کرده‌ایم تا بیاد پائین.»<br /> <br /> یکی دیگر باد به‌گلو انداخت و گفت: «- مگه میشه؟ یه دیوونه رو ریش سفید محل کنیم؟ چه حرفا!»<br /> <br /> «- خدایا! یعنی واقعاً باید این دیوانهٔ زنجیری رو ریش سفید محله کرد؟»<br /> <br /> پیرمردی که به عصای خود تکیه داده بود گفت:<br /> <br /> «- چه ریش سفیدش بکنین و چه نکنین، اینی که من می‌بینم پائین اومدنی نیس!»<br /> <br /> «- حالا شاید بشه یه جوری پائینش آورد.»<br /> <br /> «- نه‌خیر! من اینا رو خوب میشناسم: یه‌بار که فرصتی به‌دست آوردن و سوار شدن، دیگه پائین بیا نیستن.»<br /> <br /> «- حالا بذار این دفعه رو پائینش بیاریم...»<br /> <br /> «- اگه تونستین پائین بیارینش، بیارین!»<br /> <br /> یکی از آن نزدیکی فریاد زد:<br /> <br /> «- بیا پائین بابا! تو ریش سفید محل شدی، بیا پائین!»<br /> <br /> و دیوانه که این را شنید، لب بام شروع کرد به رقصیدن و بشکن زدن و گفت:<br /> <br /> «- به! پائین نمیام که هیچ، اگه عضو انجمن شهرم نکنین خودمو از این بالام میندازم پائین.»<br /> <br /> پیرمرد نگاه پیروزمندانه‌ئی به‌اطرافیان خود کرد و گفت:<br /> <br /> «- ها، شنیدین؟ نگفتم وقتی سوار شد دگه پیاده بشو نیست؟»<br /> <br /> «- خوب دیگه. پس بهتر هر چی گفت بکنیم.»</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31976 2012-06-22T02:55:07Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> {{نیم‌خط}}&#039;&#039;&#039;عزیز نسین&#039;&#039;&#039;{{پایان نیم‌خط}}<br /> <br /> نویسندهٔ معاصر ترک<br /> <br /> ترجمهٔ<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;رضا سلماسی‌ - احمد شاملو&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> {{چپ‌چین}}<br /> &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ه&#039;&#039;&#039;مهٔ اهل محل به‌جنب <br /> <br /> و جوش افتادند.<br /> {{پایان چپ‌چین}}<br /> «- یه دیوونه رفته رو بوم!»<br /> <br /> سراسر کوچه، از جمعیتی که برای تماشا آمده بودند پر شده بود. اول از کلانتری محل اتومبیل‌های پلیس رسید، بعد هم بلافاصله ماشین‌ها و مأمورین آتش‌نشانی با آن نردبان‌های درازشان. <br /> <br /> مادر بدبختش از پائین التماس می‌کرد:<br /> <br /> «- عزیز جانم، پسرکم! بیا پائین قربونت برم. بیا پائین قربون قدت بگردم!»<br /> <br /> و دیوانه، از بالای بام جواب می‌داد: <br /> <br /> «- نه. اگه منو ریش سفید این محل میکنین، که خوب. وگرنه خودمو پرت می‌کنم پائین!».<br /> <br /> مأمورین آتش‌نشانی توری نجات را وا کرده بودند که اگر دیوانه خودش را پرت کرد، بگیرندش ... یک دستهٔ نه نفری گوشه‌های توری را نگه داشته بودند. دیوانه، هی این طرف بام می‌دوید و هی آن طرف بام می‌دوید، و مأمورین بیچاره هم به‌دنبالش ... بدبخت‌ها از بس این‌ور و آن‌ور دویده بودند عرق از هفت بندشان راه افتادند بود. <br /> <br /> رئیس کلانتری با لحنی نیمه تهدید آمیز و نیمه مهربان سعی می‌کرد دیوانه را راضی کند که از خر شیطان پائین بیاید:<br /> <br /> «- بیا پائین داداش جون ... جون من بیا پائین!»<br /> <br /> «- منو ریش سفید این محل بکنین تا بیام ... اگرنه خودمو میندازم.»<br /> <br /> تهدید، تحبیب، التماس، خواهش ... هیچ کدام تأثیری نکرد. <br /> <br /> «- برادر جان! بیا پائین ... بیا ... بیا بریم قدم بزنیم!»<br /> <br /> «- ذکی! اینو باش! ... خیله خب، حالا که زیاد اصرار داری قدم بزنیم، تو بیا بالا، چرا من بیام پائین؟»<br /> <br /> از میان جمعیت، یکی گفت: <br /> <br /> «- بگیم ریش سفید محله‌ات کرده‌ایم تا بیاد پائین.»<br /> <br /> یکی دیگر باد به‌گلو انداخت و گفت: «- مگه میشه؟ یه دیوونه رو ریش سفید محل کنیم؟ چه حرفا!»<br /> <br /> «- خدایا! یعنی واقعاً باید این دیوانهٔ زنجیری رو ریش سفید محله کرد؟»<br /> <br /> پیرمردی که به عصای خود تکیه داده بود گفت:<br /> <br /> «- چه ریش سفیدش بکنین و چه نکنین، اینی که من می‌بینم پائین اومدنی نیس!»<br /> <br /> «- حالا شاید بشه یه جوری پائینش آورد.»<br /> <br /> «- نه‌خیر! من اینا رو خوب میشناسم: یه‌بار که فرصتی به‌دست آوردن و سوار شدن، دیگه پائین بیا نیستن.»<br /> <br /> «- حالا بذار این دفعه رو پائینش بیاریم...»<br /> <br /> «- اگه تونستین پائین بیارینش، بیارین!»<br /> <br /> یکی از آن نزدیکی فریاد زد:<br /> <br /> «- بیا پائین بابا! تو ریش سفید محل شدی، بیا پائین!»<br /> <br /> و دیوانه که این را شنید، لب بام شروع کرد به رقصیدن و بشکن زدن و گفت:<br /> <br /> «- به! پائین نمیام که هیچ، اگه عضو انجمن شهرم نکنین خودمو از این بالام میندازم پائین.»<br /> <br /> پیرمرد نگاه پیروزمندانه‌ئی به‌اطرافیان خود کرد و گفت:<br /> <br /> «- ها، شنیدین؟ نگفتم وقتی سوار شد دگه پیاده بشو نیست؟»<br /> <br /> «- خوب دیگه. پس بهتر هر چی گفت بکنیم.»</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31975 2012-06-22T02:53:07Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> &#039;&#039;&#039;عزیز نسین&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> نویسندهٔ معاصر ترک<br /> <br /> ترجمهٔ<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;رضا سلماسی‌ - احمد شاملو&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> {{چپ‌چین}}<br /> &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ه&#039;&#039;&#039;مهٔ اهل محل به‌جنب <br /> <br /> و جوش افتادند.<br /> {{پایان چپ‌چین}}<br /> «- یه دیوونه رفته رو بوم!»<br /> <br /> سراسر کوچه، از جمعیتی که برای تماشا آمده بودند پر شده بود. اول از کلانتری محل اتومبیل‌های پلیس رسید، بعد هم بلافاصله ماشین‌ها و مأمورین آتش‌نشانی با آن نردبان‌های درازشان. <br /> <br /> مادر بدبختش از پائین التماس می‌کرد:<br /> <br /> «- عزیز جانم، پسرکم! بیا پائین قربونت برم. بیا پائین قربون قدت بگردم!»<br /> <br /> و دیوانه، از بالای بام جواب می‌داد: <br /> <br /> «- نه. اگه منو ریش سفید این محل میکنین، که خوب. وگرنه خودمو پرت می‌کنم پائین!».<br /> <br /> مأمورین آتش‌نشانی توری نجات را وا کرده بودند که اگر دیوانه خودش را پرت کرد، بگیرندش ... یک دستهٔ نه نفری گوشه‌های توری را نگه داشته بودند. دیوانه، هی این طرف بام می‌دوید و هی آن طرف بام می‌دوید، و مأمورین بیچاره هم به‌دنبالش ... بدبخت‌ها از بس این‌ور و آن‌ور دویده بودند عرق از هفت بندشان راه افتادند بود. <br /> <br /> رئیس کلانتری با لحنی نیمه تهدید آمیز و نیمه مهربان سعی می‌کرد دیوانه را راضی کند که از خر شیطان پائین بیاید:<br /> <br /> «- بیا پائین داداش جون ... جون من بیا پائین!»<br /> <br /> «- منو ریش سفید این محل بکنین تا بیام ... اگرنه خودمو میندازم.»<br /> <br /> تهدید، تحبیب، التماس، خواهش ... هیچ کدام تأثیری نکرد. <br /> <br /> «- برادر جان! بیا پائین ... بیا ... بیا بریم قدم بزنیم!»<br /> <br /> «- ذکی! اینو باش! ... خیله خب، حالا که زیاد اصرار داری قدم بزنیم، تو بیا بالا، چرا من بیام پائین؟»<br /> <br /> از میان جمعیت، یکی گفت: <br /> <br /> «- بگیم ریش سفید محله‌ات کرده‌ایم تا بیاد پائین.»<br /> <br /> یکی دیگر باد به‌گلو انداخت و گفت: «- مگه میشه؟ یه دیوونه رو ریش سفید محل کنیم؟ چه حرفا!»<br /> <br /> «- خدایا! یعنی واقعاً باید این دیوانهٔ زنجیری رو ریش سفید محله کرد؟»<br /> <br /> پیرمردی که به عصای خود تکیه داده بود گفت:<br /> <br /> «- چه ریش سفیدش بکنین و چه نکنین، اینی که من می‌بینم پائین اومدنی نیس!»<br /> <br /> «- حالا شاید بشه یه جوری پائینش آورد.»<br /> <br /> «- نه‌خیر! من اینا رو خوب میشناسم: یه‌بار که فرصتی به‌دست آوردن و سوار شدن، دیگه پائین بیا نیستن.»<br /> <br /> «- حالا بذار این دفعه رو پائینش بیاریم...»<br /> <br /> «- اگه تونستین پائین بیارینش، بیارین!»<br /> <br /> یکی از آن نزدیکی فریاد زد:<br /> <br /> «- بیا پائین بابا! تو ریش سفید محل شدی، بیا پائین!»<br /> <br /> و دیوانه که این را شنید، لب بام شروع کرد به رقصیدن و بشکن زدن و گفت:<br /> <br /> «- به! پائین نمیام که هیچ، اگه عضو انجمن شهرم نکنین خودمو از این بالام میندازم پائین.»<br /> <br /> پیرمرد نگاه پیروزمندانه‌ئی به‌اطرافیان خود کرد و گفت:<br /> <br /> «- ها، شنیدین؟ نگفتم وقتی سوار شد دگه پیاده بشو نیست؟»<br /> <br /> «- خوب دیگه. پس بهتر هر چی گفت بکنیم.»</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31956 2012-06-19T05:38:15Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> &#039;&#039;&#039;عزیز نسین&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> نویسندهٔ معاصر ترک<br /> <br /> ترجمهٔ<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;رضا سلماسی‌ - احمد شاملو&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> {{چپ‌چین}}<br /> &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ه&#039;&#039;&#039;مهٔ اهل محل به‌جنب <br /> <br /> و جوش افتادند.<br /> {{پایان چپ‌چین}}<br /> «- یه دیوونه رفته رو بوم!»<br /> <br /> سراسر کوچه، از جمعیتی که برای تماشا آمده بودند پر شده بود. اول از کلانتری محل اتومبیل‌های پلیس رسید، بعد هم بلافاصله ماشین‌ها و مأمورین آتش‌نشانی با آن نردبان‌های درازشان. <br /> <br /> مادر بدبختش از پائین التماس می‌کرد:<br /> <br /> «- عزیز جانم، پسرکم! بیا پائین قربونت برم. بیا پائین قربون قدت بگردم!»<br /> <br /> و دیوانه، از بالای بام جواب می‌داد: <br /> <br /> «- نه. اگه منو ریش سفید این محل میکنین، که خوب. وگرنه خودمو پرت می‌کنم پائین!».<br /> <br /> مأمورین آتش‌نشانی توری نجات را وا کرده بودند که اگر دیوانه خودش را پرت کرد، بگیرندش ... یک دستهٔ نه نفری گوشه‌های توری را نگه داشته بودند. دیوانه، هی این طرف بام می‌دوید و هی آن طرف بام می‌دوید، و مأمورین بیچاره هم به‌دنبالش ... بدبخت‌ها از بس این‌ور و آن‌ور دویده بودند عرق از هفت بندشان راه افتادند بود. <br /> <br /> رئیس کلانتری با لحنی نیمه تهدید آمیز و نیمه مهربان سعی می‌کرد دیوانه را راضی کند که از خر شیطان پائین بیاید:<br /> <br /> «- بیا پائین داداش جون ... جون من بیا پائین!»<br /> <br /> «- منو ریش سفید این محل بکنین تا بیام ... اگرنه خودمو میندازم.»<br /> <br /> تهدید، تحبیب، التماس، خواهش ... هیچ کدام تأثیری نکرد. <br /> <br /> «- برادر جان! بیا پائین ... بیا ... بیا بریم قدیم بزنیم!»<br /> <br /> «- ذکی! اینو باش! ... خیله خب، حالا که زیاد اصرار داری قدم بزنیم، تو بیا بالا، چرا من بیام پائین؟»<br /> <br /> از میان جمعیت، یکی گفت: <br /> <br /> «- بگیم ریش سفید محله‌ات کرده‌ایم تا بیاد پائین.»</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31906 2012-06-08T22:39:37Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> &#039;&#039;&#039;عزیز نسین&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> نویسندهٔ معاصر ترک<br /> <br /> ترجمهٔ<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;رضا سلماسی‌ - احمد شاملو&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> {{چپ‌چین}}<br /> &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ه&#039;&#039;&#039;مهٔ اهل محل به‌جنب <br /> <br /> و جوش افتادند.<br /> {{پایان چپ‌چین}}</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31905 2012-06-08T22:36:04Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> {{نیم خط}}&#039;&#039;&#039;عزیز نسین&#039;&#039;&#039;{{پایان نیم خط}}<br /> <br /> نویسندهٔ معاصر ترک<br /> <br /> ترجمهٔ<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;رضا سلماسی‌ - احمد شاملو&#039;&#039;&#039;</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31904 2012-06-08T22:34:35Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> {{نیم خط}}<br /> &#039;&#039;&#039;عزیز نسین&#039;&#039;&#039;<br /> {{پایان نیم خط}}<br /> نویسندهٔ معاصر ترک<br /> <br /> ترجمهٔ<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;رضا سلماسی‌ - احمد شاملو&#039;&#039;&#039;</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31748 2012-05-31T00:18:29Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31747 2012-05-31T00:18:09Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {در حال ویرایش}}</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A6%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D9%85&diff=31746 2012-05-31T00:16:11Z

<p>Sara HG: انتخاب برای تایپ</p> <hr /> <div>[[Image:KHN003P143.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۳]]<br /> [[Image:KHN003P144.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۴]]<br /> [[Image:KHN003P145.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۵]]<br /> [[Image:KHN003P146.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۶]]<br /> [[Image:KHN003P147.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۷]]<br /> [[Image:KHN003P148.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۸]]<br /> [[Image:KHN003P149.jpg|thumb|alt= کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹|کتاب هفته شماره ۳ صفحه ۱۴۹]]<br /> <br /> <br /> [[رده:کتاب هفته]]<br /> [[رده:کتاب هفته ۳]]<br /> [[رده:قصه]]<br /> [[رده:عزیزنسین]]<br /> [[رده:احمد شاملو]]<br /> [[رده:رضا سلماسی]]<br /> <br /> {در حال تایپ}}</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sara_HG&diff=31135 2012-04-27T02:35:37Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>{{خوشامد}} --[[کاربر:Robofa|Robofa]] ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۴:۲۰ (PST)<br /> <br /> <br /> ----<br /> <br /> سلام.<br /> من مطمئن نیستم که اینجا باید سوال بنویسم یا نه ؟ با سیستم اینجا به‌کل نا آشنا هستم . امیدوارم جای درستی باشه برای سوال پرسیدن.<br /> مشغول تایپ «دولت شیلی پس از کودتا» هستم. <br /> ۱.شماره پاورقی ها در صفحه اصلی با آن چیزی که من تایپ می کنم تفاوت داره . یعنی من یک عددی تایپ می کنم و بعد از ذخیره کردن ویرایش، وقتی به صفحه مقاله می رم یک عدد دیگه نمایش داده شده . کسی می دونه جریان چیه؟<br /> <br /> :سلام سارا، این‌جا هم جای خوبی است برای پرسیدن سئوال. تا جایی که من دیدم هنوز پاورقی‌ها را تایپ نکرده‌ای. اما برای این‌که شماره‌های پاورقی پشتِ سرِ هم باشند،‌ نباید بین سطر‌های پاورقی فاصله باشد. اگر منظورت نشان‌ها بودند، شماره‌های نشان‌ها به ترتیب از ۱ شروع می‌شوند، و اگر مثلاً تو بعد از ۱، نشان بعدی را ۳ تایپ کنی، ۲ نمایش داده می‌شود. اگر منظورت را اشتباه متوجه شده‌ام، بگو لطفاً. ممنون.--[[کاربر:Mohaddese|Mohaddese]] ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۰:۲۸ (PST)<br /> <br /> <br /> سلام . ممنون از جواب سریع. بله . منظورم «نشان» بود . گویا در متن اصلی به ترتیب شماره نیامدند و هر از گاهی یک عدد از قلم افتاده. که اگر بخوام وفادارانه به متن شماره نشان ها رو تایپ کنم، باز هم نهایتا شماره ها بر طبق توالی درست اعداد نشان داده می شوند، نه آن چیزی که در متن اصلی آمده و من تایپ کرده‌ام.<br /> <br /> :فکر کردم بد نیست به‌ت بگم که عنوان‌های فرعی را (حتی اگر در متن اصلی هم وسط‌چین باشند) معمولاً وسط‌چین نمی‌کنیم.--[[کاربر:Mohaddese|Mohaddese]] ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۷:۱۲ (PST)<br /> <br /> ممنونم محدثه. اگر یک وقت نگاه می‌انداختی و نکته ویرایشی دیگه‌ای هم به نظرت رسید ممنون می‌شم بشنوم که از همین اول رعایت کنم و کار کسی که بازنگری می‌کنه رو زیاد نکنم. (مثل نیم فاصله ها و نشانه‌های نقطه گذاری و ...) --[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۱۸:۱۸ (PST)<br /> <br /> <br /> ==یادآوری==<br /> *سلام سارا، فکر کردم شاید یادت نباشد که [[اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه‌داری به‌چه کار می‌آید؟]] را حدود یک ماه پیش برای تایپ انتخاب کرده بودی.--[[کاربر:Mohaddese|Mohaddese]] ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۴:۰۲ (PST)<br /> <br /> سلام. ممنون. راستش نمی‌دونستم. اولین روزهایی که اینجا اومده بودم و آشنایی نداشتم، هی مقاله‌های مختلف رو تو وضعیت در حال ویرایش می‌ذاشتم. آزمون و خطا. تا بالاخره یاد گرفتم و همه رو به وضعیت ناقص برگردوندم. ظاهرا این یکی از قلم افتاده. شرمنده ام. اما توفیق اجباری شد، فکر کنم بتونم تایپ کنم وقتی تایپ مقاله فعلی‌ام تمام شد. اما اگر فکر می‌کنی افراد دیگه ممکنه زودتر تایپ کنند، بگذارمش در وضعیت ناقص.--[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۱۶ (PST)<br /> ::اگر بتوانی خودت تایپ کنی که خیلی هم خوب می‌شود. ممنون :) --[[کاربر:Mohaddese|Mohaddese]] ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۳۲ (PST)<br /> <br /> <br /> *سلام سارا. الان دیدم که [[مراسم «چَمَر» در ایلام ۱]] بیش از یک ماه است که تغییری نکرده. می‌خواهی در تایپ‌اش کمک‌ات کنم؟ --[[کاربر:Parastoo|پرستو]] ‏۲۵ آوریل ۲۰۱۲، ساعت ۰۲:۳۰ (PDT)<br /> <br /> سلام پرستو جان. آره متاسفانه سرم شلوغ شد و نرسیدم سر بزنم . حتماً ، خیلی خوب می‌شه اگه که کمکم کنی. --[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۲۶ آوریل ۲۰۱۲، ساعت ۱۹:۳۵ (PDT)<br /> <br /> <br /> == ایمیل ==<br /> آیا راهی هست که بتونم به اکانت فعلی‌ام آدرس ایمیل اضافه کنم؟ --[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۱۲ مارس ۲۰۱۲، ساعت ۲۰:۱۶ (PDT)<br /> :فکر می‌کنم در «ترجیحات من» بتوانی در قسمت «داده‌ها کاربر» آدرس ایمیل اضافه کنی.--[[کاربر:Mohaddese|Mohaddese]] ‏۱۳ مارس ۲۰۱۲، ساعت ۰۰:۲۰ (PDT)</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=31134 2012-04-27T02:29:25Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{بازنگری}}<br /> <br /> {{چپ چین}}<br /> {{زیرخط}}<br /> سمیرامین Samir Amin<br /> {{پایان زیرخط}}<br /> {{پایان چپ چین}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند، گوناگون‌اند و هریک دارای خصیصه‌ئی کاملاً بارز و انضمامی است؛ منتها آن‌ها با آن که خصائص مشترکی نیز دارند، از لحاظ ماهوی یکسان نیستند. چنانکه &#039;&#039;&#039;اندرسون&#039;&#039;&#039; گفته است «تکوین هر شیوهٔ تولید را از ساخت آن باید تمیز داد». <br /> <br /> ۱۰- نخستین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر جامعهٔ ابتدائی بدون طبقه به‌جامعهٔ «خراجی» است. در تقسیم کار متداول در دانشگاه‌ها این موضوع در قلمرو «مردم‌شناسی» است و من در آینده سعی خواهم کرد ترازنامهٔ کنونیِ یافته‌های این علم را به‌دست دهم. اما پیدایش طبقات اجتماعی، پیدا شدن دولت، و رشد روابط تسلط و روابط مبتنی بر استثمار در طیفی از موقعیت‌های گوناگون، به‌تعداد موارد و حتی در جوامع کوچک، تحقق می‌یابند. اگر بخواهیم به‌مجموعهٔ این موقعیت‌ها نامی «عام» بدهیم، بنظر من اصطلاح «شیوه‌های تولید اشتراکی» مناسب‌ترین اصطلاح است زیرا خصیصهٔ ساختِ «ناتمام» طبقات و دولت، و همچنین اشکال گوناگون مالکیت اشتراکی را منعکس می‌سازد (به‌صفحات بعد مراجعه فرمائید) <br /> <br /> به‌اعتقاد من «مردم‌شناسی» مارکسیستی در بیش‌تر اوقات از یاد برده است که قلمرو آن، تحقیق دربارهٔ دورهٔ انتقال از کمونیسم بدوی به‌جامعهٔ‌ئی است که در آن دولت طبقاتی پدید می‌آید.<br /> <br /> ۱۱- - دومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر به‌سرمایه‌داری است. در این دوره دو دسته از موارد کاملاً متباین را می‌توان یافت. در دسته اول، موارد انتقال به‌سوی «سرمایه‌داری مرکزی» -یعنی دور‌ه‌های انتقالی ممالک مختلف اروپا و ژاپن- جای دارند. اینجا میدان تاخت و تاز کسانی‌است که اعتقاد دارند غرب مرکز جهان است؛ و به‌این گروه باید حتی نام بسیاری از مارکسیست‌ها را نیز افزود. در دستهٔ دوم، موارد انتقال به‌«سرمایه‌داری پیرامونی» را مشاهده می‌کنیم. این موارد به‌علت تسلط سرمایه‌داری (که همواره عامل بیرون از جامعه است)، حالتی خاص دارند. به‌طور کلی، جوامع زیر این سلطه، جوامع «خراجی» و در برخی از موارد بسیار پیشرفته اند. اما به‌طور استثنائی، بعضی از این جوامع زیر سلطه، با آنکه در مرحلهٔ اشتراکی بوده‌اند، در سیستم سرمایه‌داری مستحیل شده‌اند.<br /> <br /> ۱۲- سومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ انتقال به‌سوی تجارب سوسیالیستی است. این تجارب تا کنون در مناطق پیرامونی (مانند مناطق آسیای مرکزی و کوبا) و یا در مناطق «نیمه پیرامونی» (مانند اتحاد جماهیر شوروی، یوگسلاوی، آلبانی و کشورهای واقع در شرق اروپا) در حال جریانند. در این موارد، یک مورد کاملاً استثنائی هم وجود دارد و آن کمون پاریس است.<br /> <br /> ۱۳- تفاوت بسیار مهمی بررسیِ تجارب انتقال‌های گذشته (یعنی انتقال به‌شیوهٔ خارجی، و انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری مرکزی) را از تجارب کنونی (یعنی شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری پیرامونی، و شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سوسیالیستی) متمایز می‌کند. ما گذشته را فقط از راه تحقیق «علمی» مردم‌شناسان و مورخان می‌توانیم شناخت. اما «اکنون» را اصولاً از طریق عمل و فعالیت می‌شناسیم (و این عالی‌ترین شیوهٔ شناختن است). مسلماً مردم‌شناسان و مورخان می‌توانند خود را در دیدگاه طبقات انقلابی که در تاریخ فعّال و مؤثر بوده‌اند قرار دهند و به‌تحقیق بپردازند، ولی چنین کوششی با کوشش فعالان و مبارزان شبیه نیست زیرا عالی‌ترین معیار شناخت، یعنی فعالیت، در کوشش مردم‌شناسان و مورخان مشاهده نمی‌شود. به‌همین سبب نیز، سرانجام با در نظر گرفتن مبارازت کنونی، بهتر می‌توان گذشته را دریافت و نه به‌عکس. بنابراین، تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد و درس‌های حاصل از تجربهٔ فعالان و مبارزان علیه امپریالیسم (که در چهارچوب انتقال به‌سوی سرمایه‌داری پیرامونی فعالیت می‌کنند) و کسانی که برای «ساختن سوسیالیسم» مبارزه می‌کنند، بر تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان رجحان دارد{{نشان|۱}}.<br /> <br /> بنابراین نتیجه‌ئی که می‌گیریم این است که ماتریالیسم تاریخی با تجربهٔ مبارزان، بیش‌تر از تحقیقات مردم‌شناسی و تاریخ دانشگاهی غنی می‌گردد.<br /> <br /> ۱۴- آنچه را که در بالا بیان کردم می‌توان به‌ترتیب زیر خلاصه کرد:<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;کمونیسم بدوی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> «نفی منشائی که انسان بالضروره داشته است»؛ نداشتن هیچگونه شناخت از دورهٔ انتقال از عالم حیوانی به عالَم انسانی. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین دورهٔ انتقال: جوامع اشتراکی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> موضوع مورد بررسی «مردم شناسی». خصیصهٔ «ناتمام بودن» ساخت طبقات و دولت. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین مرحلهٔ ضروری: جوامع خراجی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در این جوامع، شیوهٔ تولیدِ مبتنی بر خراج جنبهٔ مسلط و شکل‌های گوناگون دارد. در اقتصاد این جوامع، ارزش مصرف حاکم است. رشد نیروهای مولد در آن‌ها «کُند» ولی مهم است و راکد به‌نظر می‌رسد. تسلط روبنا بر زیربنا، و وجود شکل‌های مختلف «دوباره تولید» به‌علت همین سلطه. وجود وضعیت‌های خاصّ (مانند بردگی) و مبادلات سودگرانهٔ غیر مسلط. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین دوره انتقال : انتقال به‌سرمایه‌داری&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;-انتقال به‌سرمایه‌داریِ مرکزی:&#039;&#039;&#039; وجود وضعیت‌های عینی خاص در رابطه با سلطهٔ عوامل موثر در زمینهٔ «دوباره تولید». این مورد، قلمرو بسیار مناسب برای کسانی است که غرب را مرکز جهان می‌شمارند. نخستین تجلیِ رشد نابرابر.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;-انتقال به‌سرمایه‌داری پیرامونی:&#039;&#039;&#039; در این مورد می‌توان مهم‌ترین درس‌های مبارزهٔ ضد امپریالیستی را به‌دست آورد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;سومین مرحلهٔ ضروری: سرمایه‌داری&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> رشد فوق‌العاده نیروهای مولد: نوشدن مداوم نیروهای مولد و تطبیق یافتن دائمیِ روابط تولید با آن‌ها. تسلط عوامل «دوباره تولید»، کاستی گرفتن مبارزات طبقاتی و محدود شدن و تنزل آن‌ها به‌بُعد اقتصادی. استوار بودن اقتصاد جامعه بر مبنای ارزش مبادله، سلطهٔ اقتصاد بر همه چیز. پدید آمدن تضاد ذاتی سرمایه‌داری میان «مرکز» و «پیرامون»، و میل به‌سوی همسانی و همگونی و محدود بودن آن به‌«مرکز».<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;سومین دورهٔ انتقال: سوسیالیسم&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> جلوهٔ جدید رشد نابرابر. خاص بودن تجارب تاریخی در این دوره، تجارب ناشی از انتقال به‌سرمایه‌داری پیرامونی یا نیمه پیرامونی. سلطهٔ مبارزات طبقاتی و نامشخص بودن انجام آن‌ها.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;چهارمین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین امکان: شیوهٔ تولید دولتی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> از میان رفتن تضاد «مرکز» و «پیرامون». گسترش همسانی و همگونی: ارزش مبادله بر اقتصاد حاکم می‌گردد. سلطهٔ روبنا: تمرکز سرمایه در دست دولت. پدید آمدن تضاد‌های جدید و فراهم شدن شرائط جدید برای «دومین» انتقال احتمالی جامعه.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین امکان: کمونیسم&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> گوناگونی اشکال تحقق کمونیسم. برقرار شدن مجدد ارزش مصرف. بقیهٔ مسائل نامعلوم‌اند (و شاید بازگشت به‌مسائل جوامع ابتدائی؟) . <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} انجام این مبارزه، تا هنگامی که شیوهٔ دولتی به‌تمام کمال و بطور قطعی استقرار نیابد، نامعلوم است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=31133 2012-04-27T02:28:22Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{بازنگری}}<br /> <br /> {{چپ چین}}<br /> {{زیرخط}}<br /> سمیرامین Samir Amin<br /> {{پایان زیرخط}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند، گوناگون‌اند و هریک دارای خصیصه‌ئی کاملاً بارز و انضمامی است؛ منتها آن‌ها با آن که خصائص مشترکی نیز دارند، از لحاظ ماهوی یکسان نیستند. چنانکه &#039;&#039;&#039;اندرسون&#039;&#039;&#039; گفته است «تکوین هر شیوهٔ تولید را از ساخت آن باید تمیز داد». <br /> <br /> ۱۰- نخستین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر جامعهٔ ابتدائی بدون طبقه به‌جامعهٔ «خراجی» است. در تقسیم کار متداول در دانشگاه‌ها این موضوع در قلمرو «مردم‌شناسی» است و من در آینده سعی خواهم کرد ترازنامهٔ کنونیِ یافته‌های این علم را به‌دست دهم. اما پیدایش طبقات اجتماعی، پیدا شدن دولت، و رشد روابط تسلط و روابط مبتنی بر استثمار در طیفی از موقعیت‌های گوناگون، به‌تعداد موارد و حتی در جوامع کوچک، تحقق می‌یابند. اگر بخواهیم به‌مجموعهٔ این موقعیت‌ها نامی «عام» بدهیم، بنظر من اصطلاح «شیوه‌های تولید اشتراکی» مناسب‌ترین اصطلاح است زیرا خصیصهٔ ساختِ «ناتمام» طبقات و دولت، و همچنین اشکال گوناگون مالکیت اشتراکی را منعکس می‌سازد (به‌صفحات بعد مراجعه فرمائید) <br /> <br /> به‌اعتقاد من «مردم‌شناسی» مارکسیستی در بیش‌تر اوقات از یاد برده است که قلمرو آن، تحقیق دربارهٔ دورهٔ انتقال از کمونیسم بدوی به‌جامعهٔ‌ئی است که در آن دولت طبقاتی پدید می‌آید.<br /> <br /> ۱۱- - دومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر به‌سرمایه‌داری است. در این دوره دو دسته از موارد کاملاً متباین را می‌توان یافت. در دسته اول، موارد انتقال به‌سوی «سرمایه‌داری مرکزی» -یعنی دور‌ه‌های انتقالی ممالک مختلف اروپا و ژاپن- جای دارند. اینجا میدان تاخت و تاز کسانی‌است که اعتقاد دارند غرب مرکز جهان است؛ و به‌این گروه باید حتی نام بسیاری از مارکسیست‌ها را نیز افزود. در دستهٔ دوم، موارد انتقال به‌«سرمایه‌داری پیرامونی» را مشاهده می‌کنیم. این موارد به‌علت تسلط سرمایه‌داری (که همواره عامل بیرون از جامعه است)، حالتی خاص دارند. به‌طور کلی، جوامع زیر این سلطه، جوامع «خراجی» و در برخی از موارد بسیار پیشرفته اند. اما به‌طور استثنائی، بعضی از این جوامع زیر سلطه، با آنکه در مرحلهٔ اشتراکی بوده‌اند، در سیستم سرمایه‌داری مستحیل شده‌اند.<br /> <br /> ۱۲- سومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ انتقال به‌سوی تجارب سوسیالیستی است. این تجارب تا کنون در مناطق پیرامونی (مانند مناطق آسیای مرکزی و کوبا) و یا در مناطق «نیمه پیرامونی» (مانند اتحاد جماهیر شوروی، یوگسلاوی، آلبانی و کشورهای واقع در شرق اروپا) در حال جریانند. در این موارد، یک مورد کاملاً استثنائی هم وجود دارد و آن کمون پاریس است.<br /> <br /> ۱۳- تفاوت بسیار مهمی بررسیِ تجارب انتقال‌های گذشته (یعنی انتقال به‌شیوهٔ خارجی، و انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری مرکزی) را از تجارب کنونی (یعنی شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری پیرامونی، و شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سوسیالیستی) متمایز می‌کند. ما گذشته را فقط از راه تحقیق «علمی» مردم‌شناسان و مورخان می‌توانیم شناخت. اما «اکنون» را اصولاً از طریق عمل و فعالیت می‌شناسیم (و این عالی‌ترین شیوهٔ شناختن است). مسلماً مردم‌شناسان و مورخان می‌توانند خود را در دیدگاه طبقات انقلابی که در تاریخ فعّال و مؤثر بوده‌اند قرار دهند و به‌تحقیق بپردازند، ولی چنین کوششی با کوشش فعالان و مبارزان شبیه نیست زیرا عالی‌ترین معیار شناخت، یعنی فعالیت، در کوشش مردم‌شناسان و مورخان مشاهده نمی‌شود. به‌همین سبب نیز، سرانجام با در نظر گرفتن مبارازت کنونی، بهتر می‌توان گذشته را دریافت و نه به‌عکس. بنابراین، تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد و درس‌های حاصل از تجربهٔ فعالان و مبارزان علیه امپریالیسم (که در چهارچوب انتقال به‌سوی سرمایه‌داری پیرامونی فعالیت می‌کنند) و کسانی که برای «ساختن سوسیالیسم» مبارزه می‌کنند، بر تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان رجحان دارد{{نشان|۱}}.<br /> <br /> بنابراین نتیجه‌ئی که می‌گیریم این است که ماتریالیسم تاریخی با تجربهٔ مبارزان، بیش‌تر از تحقیقات مردم‌شناسی و تاریخ دانشگاهی غنی می‌گردد.<br /> <br /> ۱۴- آنچه را که در بالا بیان کردم می‌توان به‌ترتیب زیر خلاصه کرد:<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;کمونیسم بدوی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> «نفی منشائی که انسان بالضروره داشته است»؛ نداشتن هیچگونه شناخت از دورهٔ انتقال از عالم حیوانی به عالَم انسانی. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین دورهٔ انتقال: جوامع اشتراکی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> موضوع مورد بررسی «مردم شناسی». خصیصهٔ «ناتمام بودن» ساخت طبقات و دولت. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین مرحلهٔ ضروری: جوامع خراجی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در این جوامع، شیوهٔ تولیدِ مبتنی بر خراج جنبهٔ مسلط و شکل‌های گوناگون دارد. در اقتصاد این جوامع، ارزش مصرف حاکم است. رشد نیروهای مولد در آن‌ها «کُند» ولی مهم است و راکد به‌نظر می‌رسد. تسلط روبنا بر زیربنا، و وجود شکل‌های مختلف «دوباره تولید» به‌علت همین سلطه. وجود وضعیت‌های خاصّ (مانند بردگی) و مبادلات سودگرانهٔ غیر مسلط. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین دوره انتقال : انتقال به‌سرمایه‌داری&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;-انتقال به‌سرمایه‌داریِ مرکزی:&#039;&#039;&#039; وجود وضعیت‌های عینی خاص در رابطه با سلطهٔ عوامل موثر در زمینهٔ «دوباره تولید». این مورد، قلمرو بسیار مناسب برای کسانی است که غرب را مرکز جهان می‌شمارند. نخستین تجلیِ رشد نابرابر.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;-انتقال به‌سرمایه‌داری پیرامونی:&#039;&#039;&#039; در این مورد می‌توان مهم‌ترین درس‌های مبارزهٔ ضد امپریالیستی را به‌دست آورد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;سومین مرحلهٔ ضروری: سرمایه‌داری&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> رشد فوق‌العاده نیروهای مولد: نوشدن مداوم نیروهای مولد و تطبیق یافتن دائمیِ روابط تولید با آن‌ها. تسلط عوامل «دوباره تولید»، کاستی گرفتن مبارزات طبقاتی و محدود شدن و تنزل آن‌ها به‌بُعد اقتصادی. استوار بودن اقتصاد جامعه بر مبنای ارزش مبادله، سلطهٔ اقتصاد بر همه چیز. پدید آمدن تضاد ذاتی سرمایه‌داری میان «مرکز» و «پیرامون»، و میل به‌سوی همسانی و همگونی و محدود بودن آن به‌«مرکز».<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;سومین دورهٔ انتقال: سوسیالیسم&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> جلوهٔ جدید رشد نابرابر. خاص بودن تجارب تاریخی در این دوره، تجارب ناشی از انتقال به‌سرمایه‌داری پیرامونی یا نیمه پیرامونی. سلطهٔ مبارزات طبقاتی و نامشخص بودن انجام آن‌ها.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;چهارمین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین امکان: شیوهٔ تولید دولتی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> از میان رفتن تضاد «مرکز» و «پیرامون». گسترش همسانی و همگونی: ارزش مبادله بر اقتصاد حاکم می‌گردد. سلطهٔ روبنا: تمرکز سرمایه در دست دولت. پدید آمدن تضاد‌های جدید و فراهم شدن شرائط جدید برای «دومین» انتقال احتمالی جامعه.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین امکان: کمونیسم&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> گوناگونی اشکال تحقق کمونیسم. برقرار شدن مجدد ارزش مصرف. بقیهٔ مسائل نامعلوم‌اند (و شاید بازگشت به‌مسائل جوامع ابتدائی؟) . <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} انجام این مبارزه، تا هنگامی که شیوهٔ دولتی به‌تمام کمال و بطور قطعی استقرار نیابد، نامعلوم است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=31132 2012-04-27T02:27:16Z

<p>Sara HG: پایان تایپ و آماده بازنگری</p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{بازنگری}}<br /> <br /> {{چپ چین}}<br /> {{زیرخط}}<br /> سمیرامین Samir Amin<br /> {{پایان زیر خط}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند، گوناگون‌اند و هریک دارای خصیصه‌ئی کاملاً بارز و انضمامی است؛ منتها آن‌ها با آن که خصائص مشترکی نیز دارند، از لحاظ ماهوی یکسان نیستند. چنانکه &#039;&#039;&#039;اندرسون&#039;&#039;&#039; گفته است «تکوین هر شیوهٔ تولید را از ساخت آن باید تمیز داد». <br /> <br /> ۱۰- نخستین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر جامعهٔ ابتدائی بدون طبقه به‌جامعهٔ «خراجی» است. در تقسیم کار متداول در دانشگاه‌ها این موضوع در قلمرو «مردم‌شناسی» است و من در آینده سعی خواهم کرد ترازنامهٔ کنونیِ یافته‌های این علم را به‌دست دهم. اما پیدایش طبقات اجتماعی، پیدا شدن دولت، و رشد روابط تسلط و روابط مبتنی بر استثمار در طیفی از موقعیت‌های گوناگون، به‌تعداد موارد و حتی در جوامع کوچک، تحقق می‌یابند. اگر بخواهیم به‌مجموعهٔ این موقعیت‌ها نامی «عام» بدهیم، بنظر من اصطلاح «شیوه‌های تولید اشتراکی» مناسب‌ترین اصطلاح است زیرا خصیصهٔ ساختِ «ناتمام» طبقات و دولت، و همچنین اشکال گوناگون مالکیت اشتراکی را منعکس می‌سازد (به‌صفحات بعد مراجعه فرمائید) <br /> <br /> به‌اعتقاد من «مردم‌شناسی» مارکسیستی در بیش‌تر اوقات از یاد برده است که قلمرو آن، تحقیق دربارهٔ دورهٔ انتقال از کمونیسم بدوی به‌جامعهٔ‌ئی است که در آن دولت طبقاتی پدید می‌آید.<br /> <br /> ۱۱- - دومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر به‌سرمایه‌داری است. در این دوره دو دسته از موارد کاملاً متباین را می‌توان یافت. در دسته اول، موارد انتقال به‌سوی «سرمایه‌داری مرکزی» -یعنی دور‌ه‌های انتقالی ممالک مختلف اروپا و ژاپن- جای دارند. اینجا میدان تاخت و تاز کسانی‌است که اعتقاد دارند غرب مرکز جهان است؛ و به‌این گروه باید حتی نام بسیاری از مارکسیست‌ها را نیز افزود. در دستهٔ دوم، موارد انتقال به‌«سرمایه‌داری پیرامونی» را مشاهده می‌کنیم. این موارد به‌علت تسلط سرمایه‌داری (که همواره عامل بیرون از جامعه است)، حالتی خاص دارند. به‌طور کلی، جوامع زیر این سلطه، جوامع «خراجی» و در برخی از موارد بسیار پیشرفته اند. اما به‌طور استثنائی، بعضی از این جوامع زیر سلطه، با آنکه در مرحلهٔ اشتراکی بوده‌اند، در سیستم سرمایه‌داری مستحیل شده‌اند.<br /> <br /> ۱۲- سومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ انتقال به‌سوی تجارب سوسیالیستی است. این تجارب تا کنون در مناطق پیرامونی (مانند مناطق آسیای مرکزی و کوبا) و یا در مناطق «نیمه پیرامونی» (مانند اتحاد جماهیر شوروی، یوگسلاوی، آلبانی و کشورهای واقع در شرق اروپا) در حال جریانند. در این موارد، یک مورد کاملاً استثنائی هم وجود دارد و آن کمون پاریس است.<br /> <br /> ۱۳- تفاوت بسیار مهمی بررسیِ تجارب انتقال‌های گذشته (یعنی انتقال به‌شیوهٔ خارجی، و انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری مرکزی) را از تجارب کنونی (یعنی شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری پیرامونی، و شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سوسیالیستی) متمایز می‌کند. ما گذشته را فقط از راه تحقیق «علمی» مردم‌شناسان و مورخان می‌توانیم شناخت. اما «اکنون» را اصولاً از طریق عمل و فعالیت می‌شناسیم (و این عالی‌ترین شیوهٔ شناختن است). مسلماً مردم‌شناسان و مورخان می‌توانند خود را در دیدگاه طبقات انقلابی که در تاریخ فعّال و مؤثر بوده‌اند قرار دهند و به‌تحقیق بپردازند، ولی چنین کوششی با کوشش فعالان و مبارزان شبیه نیست زیرا عالی‌ترین معیار شناخت، یعنی فعالیت، در کوشش مردم‌شناسان و مورخان مشاهده نمی‌شود. به‌همین سبب نیز، سرانجام با در نظر گرفتن مبارازت کنونی، بهتر می‌توان گذشته را دریافت و نه به‌عکس. بنابراین، تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد و درس‌های حاصل از تجربهٔ فعالان و مبارزان علیه امپریالیسم (که در چهارچوب انتقال به‌سوی سرمایه‌داری پیرامونی فعالیت می‌کنند) و کسانی که برای «ساختن سوسیالیسم» مبارزه می‌کنند، بر تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان رجحان دارد{{نشان|۱}}.<br /> <br /> بنابراین نتیجه‌ئی که می‌گیریم این است که ماتریالیسم تاریخی با تجربهٔ مبارزان، بیش‌تر از تحقیقات مردم‌شناسی و تاریخ دانشگاهی غنی می‌گردد.<br /> <br /> ۱۴- آنچه را که در بالا بیان کردم می‌توان به‌ترتیب زیر خلاصه کرد:<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;کمونیسم بدوی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> «نفی منشائی که انسان بالضروره داشته است»؛ نداشتن هیچگونه شناخت از دورهٔ انتقال از عالم حیوانی به عالَم انسانی. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین دورهٔ انتقال: جوامع اشتراکی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> موضوع مورد بررسی «مردم شناسی». خصیصهٔ «ناتمام بودن» ساخت طبقات و دولت. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین مرحلهٔ ضروری: جوامع خراجی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در این جوامع، شیوهٔ تولیدِ مبتنی بر خراج جنبهٔ مسلط و شکل‌های گوناگون دارد. در اقتصاد این جوامع، ارزش مصرف حاکم است. رشد نیروهای مولد در آن‌ها «کُند» ولی مهم است و راکد به‌نظر می‌رسد. تسلط روبنا بر زیربنا، و وجود شکل‌های مختلف «دوباره تولید» به‌علت همین سلطه. وجود وضعیت‌های خاصّ (مانند بردگی) و مبادلات سودگرانهٔ غیر مسلط. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین دوره انتقال : انتقال به‌سرمایه‌داری&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;-انتقال به‌سرمایه‌داریِ مرکزی:&#039;&#039;&#039; وجود وضعیت‌های عینی خاص در رابطه با سلطهٔ عوامل موثر در زمینهٔ «دوباره تولید». این مورد، قلمرو بسیار مناسب برای کسانی است که غرب را مرکز جهان می‌شمارند. نخستین تجلیِ رشد نابرابر.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;-انتقال به‌سرمایه‌داری پیرامونی:&#039;&#039;&#039; در این مورد می‌توان مهم‌ترین درس‌های مبارزهٔ ضد امپریالیستی را به‌دست آورد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;سومین مرحلهٔ ضروری: سرمایه‌داری&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> رشد فوق‌العاده نیروهای مولد: نوشدن مداوم نیروهای مولد و تطبیق یافتن دائمیِ روابط تولید با آن‌ها. تسلط عوامل «دوباره تولید»، کاستی گرفتن مبارزات طبقاتی و محدود شدن و تنزل آن‌ها به‌بُعد اقتصادی. استوار بودن اقتصاد جامعه بر مبنای ارزش مبادله، سلطهٔ اقتصاد بر همه چیز. پدید آمدن تضاد ذاتی سرمایه‌داری میان «مرکز» و «پیرامون»، و میل به‌سوی همسانی و همگونی و محدود بودن آن به‌«مرکز».<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;سومین دورهٔ انتقال: سوسیالیسم&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> جلوهٔ جدید رشد نابرابر. خاص بودن تجارب تاریخی در این دوره، تجارب ناشی از انتقال به‌سرمایه‌داری پیرامونی یا نیمه پیرامونی. سلطهٔ مبارزات طبقاتی و نامشخص بودن انجام آن‌ها.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;چهارمین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین امکان: شیوهٔ تولید دولتی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> از میان رفتن تضاد «مرکز» و «پیرامون». گسترش همسانی و همگونی: ارزش مبادله بر اقتصاد حاکم می‌گردد. سلطهٔ روبنا: تمرکز سرمایه در دست دولت. پدید آمدن تضاد‌های جدید و فراهم شدن شرائط جدید برای «دومین» انتقال احتمالی جامعه.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین امکان: کمونیسم&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> گوناگونی اشکال تحقق کمونیسم. برقرار شدن مجدد ارزش مصرف. بقیهٔ مسائل نامعلوم‌اند (و شاید بازگشت به‌مسائل جوامع ابتدائی؟) . <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} انجام این مبارزه، تا هنگامی که شیوهٔ دولتی به‌تمام کمال و بطور قطعی استقرار نیابد، نامعلوم است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=31131 2012-04-27T02:15:07Z

<p>Sara HG: تایپ تا پایان صفحه ۱۱۸</p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند، گوناگون‌اند و هریک دارای خصیصه‌ئی کاملاً بارز و انضمامی است؛ منتها آن‌ها با آن که خصائص مشترکی نیز دارند، از لحاظ ماهوی یکسان نیستند. چنانکه &#039;&#039;&#039;اندرسون&#039;&#039;&#039; گفته است «تکوین هر شیوهٔ تولید را از ساخت آن باید تمیز داد». <br /> <br /> ۱۰- نخستین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر جامعهٔ ابتدائی بدون طبقه به‌جامعهٔ «خراجی» است. در تقسیم کار متداول در دانشگاه‌ها این موضوع در قلمرو «مردم‌شناسی» است و من در آینده سعی خواهم کرد ترازنامهٔ کنونیِ یافته‌های این علم را به‌دست دهم. اما پیدایش طبقات اجتماعی، پیدا شدن دولت، و رشد روابط تسلط و روابط مبتنی بر استثمار در طیفی از موقعیت‌های گوناگون، به‌تعداد موارد و حتی در جوامع کوچک، تحقق می‌یابند. اگر بخواهیم به‌مجموعهٔ این موقعیت‌ها نامی «عام» بدهیم، بنظر من اصطلاح «شیوه‌های تولید اشتراکی» مناسب‌ترین اصطلاح است زیرا خصیصهٔ ساختِ «ناتمام» طبقات و دولت، و همچنین اشکال گوناگون مالکیت اشتراکی را منعکس می‌سازد (به‌صفحات بعد مراجعه فرمائید) <br /> <br /> به‌اعتقاد من «مردم‌شناسی» مارکسیستی در بیش‌تر اوقات از یاد برده است که قلمرو آن، تحقیق دربارهٔ دورهٔ انتقال از کمونیسم بدوی به‌جامعهٔ‌ئی است که در آن دولت طبقاتی پدید می‌آید.<br /> <br /> ۱۱- - دومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر به‌سرمایه‌داری است. در این دوره دو دسته از موارد کاملاً متباین را می‌توان یافت. در دسته اول، موارد انتقال به‌سوی «سرمایه‌داری مرکزی» -یعنی دور‌ه‌های انتقالی ممالک مختلف اروپا و ژاپن- جای دارند. اینجا میدان تاخت و تاز کسانی‌است که اعتقاد دارند غرب مرکز جهان است؛ و به‌این گروه باید حتی نام بسیاری از مارکسیست‌ها را نیز افزود. در دستهٔ دوم، موارد انتقال به‌«سرمایه‌داری پیرامونی» را مشاهده می‌کنیم. این موارد به‌علت تسلط سرمایه‌داری (که همواره عامل بیرون از جامعه است)، حالتی خاص دارند. به‌طور کلی، جوامع زیر این سلطه، جوامع «خراجی» و در برخی از موارد بسیار پیشرفته اند. اما به‌طور استثنائی، بعضی از این جوامع زیر سلطه، با آنکه در مرحلهٔ اشتراکی بوده‌اند، در سیستم سرمایه‌داری مستحیل شده‌اند.<br /> <br /> ۱۲- سومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ انتقال به‌سوی تجارب سوسیالیستی است. این تجارب تا کنون در مناطق پیرامونی (مانند مناطق آسیای مرکزی و کوبا) و یا در مناطق «نیمه پیرامونی» (مانند اتحاد جماهیر شوروی، یوگسلاوی، آلبانی و کشورهای واقع در شرق اروپا) در حال جریانند. در این موارد، یک مورد کاملاً استثنائی هم وجود دارد و آن کمون پاریس است.<br /> <br /> ۱۳- تفاوت بسیار مهمی بررسیِ تجارب انتقال‌های گذشته (یعنی انتقال به‌شیوهٔ خارجی، و انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری مرکزی) را از تجارب کنونی (یعنی شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری پیرامونی، و شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سوسیالیستی) متمایز می‌کند. ما گذشته را فقط از راه تحقیق «علمی» مردم‌شناسان و مورخان می‌توانیم شناخت. اما «اکنون» را اصولاً از طریق عمل و فعالیت می‌شناسیم (و این عالی‌ترین شیوهٔ شناختن است). مسلماً مردم‌شناسان و مورخان می‌توانند خود را در دیدگاه طبقات انقلابی که در تاریخ فعّال و مؤثر بوده‌اند قرار دهند و به‌تحقیق بپردازند، ولی چنین کوششی با کوشش فعالان و مبارزان شبیه نیست زیرا عالی‌ترین معیار شناخت، یعنی فعالیت، در کوشش مردم‌شناسان و مورخان مشاهده نمی‌شود. به‌همین سبب نیز، سرانجام با در نظر گرفتن مبارازت کنونی، بهتر می‌توان گذشته را دریافت و نه به‌عکس. بنابراین، تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد و درس‌های حاصل از تجربهٔ فعالان و مبارزان علیه امپریالیسم (که در چهارچوب انتقال به‌سوی سرمایه‌داری پیرامونی فعالیت می‌کنند) و کسانی که برای «ساختن سوسیالیسم» مبارزه می‌کنند، بر تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان رجحان دارد{{نشان|۱}}.<br /> <br /> بنابراین نتیجه‌ئی که می‌گیریم این است که ماتریالیسم تاریخی با تجربهٔ مبارزان، بیش‌تر از تحقیقات مردم‌شناسی و تاریخ دانشگاهی غنی می‌گردد.<br /> <br /> ۱۴- آنچه را که در بالا بیان کردم می‌توان به‌ترتیب زیر خلاصه کرد:<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;کمونیسم بدوی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> «نفی منشائی که انسان بالضروره داشته است»؛ نداشتن هیچگونه شناخت از دورهٔ انتقال از عالم حیوانی به عالَم انسانی. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین دورهٔ انتقال: جوامع اشتراکی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> موضوع مورد بررسی «مردم شناسی». خصیصهٔ «ناتمام بودن» ساخت طبقات و دولت. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین مرحلهٔ ضروری: جوامع خراجی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در این جوامع، شیوهٔ تولیدِ مبتنی بر خراج جنبهٔ مسلط و شکل‌های گوناگون دارد. در اقتصاد این جوامع، ارزش مصرف حاکم است. رشد نیروهای مولد در آن‌ها «کُند» ولی مهم است و راکد به‌نظر می‌رسد. تسلط روبنا بر زیربنا، و وجود شکل‌های مختلف «دوباره تولید» به‌علت همین سلطه. وجود وضعیت‌های خاصّ (مانند بردگی) و مبادلات سودگرانهٔ غیر مسلط. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین دوره انتقال : انتقال به‌سرمایه‌داری&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;-انتقال به‌سرمایه‌داریِ مرکزی:&#039;&#039;&#039; وجود وضعیت‌های عینی خاص در رابطه با سلطهٔ عوامل موثر در زمینهٔ «دوباره تولید». این مورد، قلمرو بسیار مناسب برای کسانی است که غرب را مرکز جهان می‌شمارند. نخستین تجلیِ رشد نابرابر.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;-انتقال به‌سرمایه‌داری پیرامونی:&#039;&#039;&#039; در این مورد می‌توان مهم‌ترین درس‌های مبارزهٔ ضد امپریالیستی را به‌دست آورد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;سومین مرحلهٔ ضروری: سرمایه‌داری&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> رشد فوق‌العاده نیروهای مولد: نوشدن مداوم نیروهای مولد و تطبیق یافتن دائمیِ روابط تولید با آن‌ها. تسلط عوامل «دوباره تولید»، کاستی گرفتن مبارزات طبقاتی و محدود شدن و تنزل آن‌ها به‌بُعد اقتصادی. استوار بودن اقتصاد جامعه بر مبنای ارزش مبادله، سلطهٔ اقتصاد بر همه چیز. پدید آمدن تضاد ذاتی سرمایه‌داری میان «مرکز» و «پیرامون»، و میل به‌سوی همسانی و همگونی و محدود بودن آن به‌«مرکز».<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;سومین دورهٔ انتقال: سوسیالیسم&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> جلوهٔ جدید رشد نابرابر. خاص بودن تجارب تاریخی در این دوره، تجارب ناشی از انتقال به‌سرمایه‌داری پیرامونی یا نیمه پیرامونی. سلطهٔ مبارزات طبقاتی و نامشخص بودن انجام آن‌ها.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;چهارمین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین امکان: شیوهٔ تولید دولتی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> از میان رفتن تضاد «مرکز» و «پیرامون». گسترش همسانی و همگونی: ارزش مبادله بر اقتصاد حاکم می‌گردد. سلطهٔ روبنا: تمرکز سرمایه در دست دولت. پدید آمدن تضاد‌های جدید و فراهم شدن شرائط جدید برای «دومین» انتقال احتمالی جامعه.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین امکان: کمونیسم&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> گوناگونی اشکال تحقق کمونیسم. برقرار شدن مجدد ارزش مصرف. بقیهٔ مسائل نامعلوم‌اند (و شاید بازگشت به‌مسائل جوامع ابتدائی؟) . {{مربع}}<br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} انجام این مبارزه، تا هنگامی که شیوهٔ دولتی به‌تمام کمال و بطور قطعی استقرار نیابد، نامعلوم است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=31024 2012-04-20T23:17:22Z

<p>Sara HG: تایپ تا نیمه صفحه ۱۱۸</p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند، گوناگون‌اند و هریک دارای خصیصه‌ئی کاملاً بارز و انضمامی است؛ منتها آن‌ها با آن که خصائص مشترکی نیز دارند، از لحاظ ماهوی یکسان نیستند. چنانکه &#039;&#039;&#039;اندرسون&#039;&#039;&#039; گفته است «تکوین هر شیوهٔ تولید را از ساخت آن باید تمیز داد». <br /> <br /> ۱۰- نخستین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر جامعهٔ ابتدائی بدون طبقه به‌جامعهٔ «خراجی» است. در تقسیم کار متداول در دانشگاه‌ها این موضوع در قلمرو «مردم‌شناسی» است و من در آینده سعی خواهم کرد ترازنامهٔ کنونیِ یافته‌های این علم را به‌دست دهم. اما پیدایش طبقات اجتماعی، پیدا شدن دولت، و رشد روابط تسلط و روابط مبتنی بر استثمار در طیفی از موقعیت‌های گوناگون، به‌تعداد موارد و حتی در جوامع کوچک، تحقق می‌یابند. اگر بخواهیم به‌مجموعهٔ این موقعیت‌ها نامی «عام» بدهیم، بنظر من اصطلاح «شیوه‌های تولید اشتراکی» مناسب‌ترین اصطلاح است زیرا خصیصهٔ ساختِ «ناتمام» طبقات و دولت، و همچنین اشکال گوناگون مالکیت اشتراکی را منعکس می‌سازد (به‌صفحات بعد مراجعه فرمائید) <br /> <br /> به‌اعتقاد من «مردم‌شناسی» مارکسیستی در بیش‌تر اوقات از یاد برده است که قلمرو آن، تحقیق دربارهٔ دورهٔ انتقال از کمونیسم بدوی به‌جامعهٔ‌ئی است که در آن دولت طبقاتی پدید می‌آید.<br /> <br /> ۱۱- دومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر به‌سرمایه‌داری است. در این دوره دو دسته از موارد کاملاً متباین را می‌توان یافت. در دسته اول، موارد انتقال به‌سوی «سرمایه‌داری مرکزی» -یعنی دور‌ه‌های انتقالی ممالک مختلف اروپا و ژاپن- جای دارند. اینجا میدان تاخت و تاز کسانی‌است که اعتقاد دارند غرب مرکز جهان است؛ و به‌این گروه باید حتی نام بسیاری از مارکسیست‌ها را نیز افزود. در دستهٔ دوم، موارد انتقال به‌«سرمایه‌داری پیرامونی» را مشاهده می‌کنیم. این موارد به‌علت تسلط سرمایه‌داری (که همواره عامل بیرون از جامعه است)، حالتی خاص دارند. به‌طور کلی، جوامع زیر این سلطه، جوامع «خراجی» و در برخی از موارد بسیار پیشرفته اند. اما به‌طور استثنائی، بعضی از این جوامع زیر سلطه، با آنکه در مرحلهٔ اشتراکی بوده‌اند، در سیستم سرمایه‌داری مستحیل شده‌اند.<br /> <br /> ۱۲- سومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ انتقال به‌سوی تجارب سوسیالیستی است. این تجارب تا کنون در مناطق پیرامونی (مانند مناطق آسیای مرکزی و کوبا) و یا در مناطق «نیمه پیرامونی» (مانند اتحاد جماهیر شوروی، یوگسلاوی، آلبانی و کشورهای واقع در شرق اروپا) در حال جریانند. در این موارد، یک مورد کاملاً استثنائی هم وجود دارد و آن کمون پاریس است.<br /> <br /> ۱۳- تفاوت بسیار مهمی بررسیِ تجارب انتقال‌های گذشته (یعنی انتقال به‌شیوهٔ خارجی، و انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری مرکزی) را از تجارب کنونی (یعنی شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری پیرامونی، و شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سوسیالیستی) متمایز می‌کند. ما گذشته را فقط از راه تحقیق «علمی» مردم‌شناسان و مورخان می‌توانیم شناخت. اما «اکنون» را اصولاً از طریق عمل و فعالیت می‌شناسیم (و این عالی‌ترین شیوهٔ شناختن است). مسلماً مردم‌شناسان و مورخان می‌توانند خود را در دیدگاه طبقات انقلابی که در تاریخ فعّال و مؤثر بوده‌اند قرار دهند و به‌تحقیق بپردازند، ولی چنین کوششی با کوشش فعالان و مبارزان شبیه نیست زیرا عالی‌ترین معیار شناخت، یعنی فعالیت، در کوشش مردم‌شناسان و مورخان مشاهده نمی‌شود. به‌همین سبب نیز، سرانجام با در نظر گرفتن مبارازت کنونی، بهتر می‌توان گذشته را دریافت و نه به‌عکس. بنابراین، تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد و درس‌های حاصل از تجربهٔ فعالان و مبارزان علیه امپریالیسم (که در چهارچوب انتقال به‌سوی سرمایه‌داری پیرامونی فعالیت می‌کنند) و کسانی که برای «ساختن سوسیالیسم» مبارزه می‌کنند، بر تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان رجحان دارد{{نشان|۱}}.<br /> <br /> بنابراین نتیجه‌ئی که می‌گیریم این است که ماتریالیسم تاریخی با تجربهٔ مبارزان، بیش‌تر از تحقیقات مردم‌شناسی و تاریخ دانشگاهی غنی می‌گردد.<br /> <br /> ۱۴- آنچه را که در بالا بیان کردم می‌توان به‌ترتیب زیر خلاصه کرد:<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;کمونیسم بدوی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> «نفی منشائی که انسان بالضروره داشته است»؛ نداشتن هیچگونه شناخت از دورهٔ انتقال از عالم حیوانی به عالَم انسانی. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین دورهٔ انتقال: جوامع اشتراکی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> موضوع مورد بررسی «مردم شناسی». خصیصهٔ «ناتمام بودن» ساخت طبقات و دولت. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;دومین مرحلهٔ ضروری: جوامع خراجی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در این جوامع، شیوهٔ تولیدِ مبتنی بر خراج جنبهٔ مسلط و شکل‌های گوناگون دارد. در اقتصاد این جوامع، ارزش مصرف حاکم است. رشد نیروهای مولد در آن‌ها «کُند» ولی مهم است و راکد به‌نظر می‌رسد. تسلط روبنا بر زیربنا، و وجود شکل‌های مختلف «دوباره تولید» به‌علت همین سلطه. وجود وضعیت‌های خاصّ (مانند بردگی) و مبادلات سودگرانهٔ غیر مسلط.<br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} انجام این مبارزه، تا هنگامی که شیوهٔ دولتی به‌تمام کمال و بطور قطعی استقرار نیابد، نامعلوم است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30978 2012-04-17T04:33:15Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند، گوناگون‌اند و هریک دارای خصیصه‌ئی کاملاً بارز و انضمامی است؛ منتها آن‌ها با آن که خصائص مشترکی نیز دارند، از لحاظ ماهوی یکسان نیستند. چنانکه &#039;&#039;&#039;اندرسون&#039;&#039;&#039; گفته است «تکوین هر شیوهٔ تولید را از ساخت آن باید تمیز داد». <br /> <br /> ۱۰- نخستین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر جامعهٔ ابتدائی بدون طبقه به‌جامعهٔ «خراجی» است. در تقسیم کار متداول در دانشگاه‌ها این موضوع در قلمرو «مردم‌شناسی» است و من در آینده سعی خواهم کرد ترازنامهٔ کنونیِ یافته‌های این علم را به‌دست دهم. اما پیدایش طبقات اجتماعی، پیدا شدن دولت، و رشد روابط تسلط و روابط مبتنی بر استثمار در طیفی از موقعیت‌های گوناگون، به‌تعداد موارد و حتی در جوامع کوچک، تحقق می‌یابند. اگر بخواهیم به‌مجموعهٔ این موقعیت‌ها نامی «عام» بدهیم، بنظر من اصطلاح «شیوه‌های تولید اشتراکی» مناسب‌ترین اصطلاح است زیرا خصیصهٔ ساختِ «ناتمام» طبقات و دولت، و همچنین اشکال گوناگون مالکیت اشتراکی را منعکس می‌سازد (به‌صفحات بعد مراجعه فرمائید) <br /> <br /> به‌اعتقاد من «مردم‌شناسی» مارکسیستی در بیش‌تر اوقات از یاد برده است که قلمرو آن، تحقیق دربارهٔ دورهٔ انتقال از کمونیسم بدوی به‌جامعهٔ‌ئی است که در آن دولت طبقاتی پدید می‌آید.<br /> <br /> ۱۱- دومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر به‌سرمایه‌داری است. در این دوره دو دسته از موارد کاملاً متباین را می‌توان یافت. در دسته اول، موارد انتقال به‌سوی «سرمایه‌داری مرکزی» -یعنی دور‌ه‌های انتقالی ممالک مختلف اروپا و ژاپن- جای دارند. اینجا میدان تاخت و تاز کسانی‌است که اعتقاد دارند غرب مرکز جهان است؛ و به‌این گروه باید حتی نام بسیاری از مارکسیست‌ها را نیز افزود. در دستهٔ دوم، موارد انتقال به‌«سرمایه‌داری پیرامونی» را مشاهده می‌کنیم.<br /> <br /> <br /> ۱۳- تفاوت بسیار مهمی بررسیِ تجارب انتقال‌های گذشته (یعنی انتقال به‌شیوهٔ خارجی، و انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری مرکزی) را از تجارب کنونی (یعنی شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری پیرامونی، و شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سوسیالیستی) متمایز می‌کند. ما گذشته را فقط از راه تحقیق «علمی» مردم‌شناسان و مورخان می‌توانیم شناخت. اما «اکنون» را اصولاً از طریق عمل و فعالیت می‌شناسیم (و این عالی‌ترین شیوهٔ شناختن است). مسلماً مردم‌شناسان و مورخان می‌توانند خود را در دیدگاه طبقات انقلابی که در تاریخ فعّال و مؤثر بوده‌اند قرار دهند و به‌تحقیق بپردازند، ولی چنین کوششی با کوشش فعالان و مبارزان شبیه نیست زیرا عالی‌ترین معیار شناخت، یعنی فعالیت، در کوشش مردم‌شناسان و مورخان مشاهده نمی‌شود. به‌همین سبب نیز، سرانجام با در نظر گرفتن مبارازت کنونی، بهتر می‌توان گذشته را دریافت و نه به‌عکس. بنابراین، تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد و درس‌های حاصل از تجربهٔ فعالان و مبارزان علیه امپریالیسم (که در چهارچوب انتقال به‌سوی سرمایه‌داری پیرامونی فعالیت می‌کنند) و کسانی که برای «ساختن سوسیالیسم» مبارزه می‌کنند، بر تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان رجحان دارد{{نشان|۱}}.<br /> <br /> بنابراین نتیجه‌ئی که می‌گیریم این است که ماتریالیسم تاریخی با تجربهٔ مبارزان، بیش‌تر از تحقیقات مردم‌شناسی و تاریخ دانشگاهی غنی می‌گردد.<br /> <br /> ۱۴- آنچه را که در بالا بیان کردم می‌توان به‌ترتیب زیر خلاصه کرد:<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;کمونیسم بدوی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> «نفی منشائی که انسان بالضروره<br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} انجام این مبارزه، تا هنگامی که شیوهٔ دولتی به‌تمام کمال و بطور قطعی استقرار نیابد، نامعلوم است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30977 2012-04-17T04:32:39Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند، گوناگون‌اند و هریک دارای خصیصه‌ئی کاملاً بارز و انضمامی است؛ منتها آن‌ها با آن که خصائص مشترکی نیز دارند، از لحاظ ماهوی یکسان نیستند. چنانکه &#039;&#039;&#039;اندرسون&#039;&#039;&#039; گفته است «تکوین هر شیوهٔ تولید را از ساخت آن باید تمیز داد». <br /> <br /> ۱۰- نخستین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر جامعهٔ ابتدائی بدون طبقه به‌جامعهٔ «خراجی» است. در تقسیم کار متداول در دانشگاه‌ها این موضوع در قلمرو «مردم‌شناسی» است و من در آینده سعی خواهم کرد ترازنامهٔ کنونیِ یافته‌های این علم را به‌دست دهم. اما پیدایش طبقات اجتماعی، پیدا شدن دولت، و رشد روابط تسلط و روابط مبتنی بر استثمار در طیفی از موقعیت‌های گوناگون، به‌تعداد موارد و حتی در جوامع کوچک، تحقق می‌یابند. اگر بخواهیم به‌مجموعهٔ این موقعیت‌ها نامی «عام» بدهیم، بنظر من اصطلاح «شیوه‌های تولید اشتراکی» مناسب‌ترین اصطلاح است زیرا خصیصهٔ ساختِ «ناتمام» طبقات و دولت، و همچنین اشکال گوناگون مالکیت اشتراکی را منعکس می‌سازد (به‌صفحات بعد مراجعه فرمائید) <br /> <br /> به‌اعتقاد من «مردم‌شناسی» مارکسیستی در بیش‌تر اوقات از یاد برده است که قلمرو آن، تحقیق دربارهٔ دورهٔ انتقال از کمونیسم بدوی به‌جامعهٔ‌ئی است که در آن دولت طبقاتی پدید می‌آید.<br /> <br /> ۱۱- دومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر به‌سرمایه‌داری است. در این دوره دو دسته از موارد کاملاً متباین را می‌توان یافت. در دسته اول، موارد انتقال به‌سوی «سرمایه‌داری مرکزی» -یعنی دور‌ه‌های انتقالی ممالک مختلف اروپا و ژاپن- جای دارند. اینجا میدان تاخت و تاز کسانی‌است که اعتقاد دارند غرب مرکز جهان است؛ و به‌این گروه باید حتی نام بسیاری از مارکسیست‌ها را نیز افزود. در دستهٔ دوم، موارد انتقال به‌«سرمایه‌داری پیرامونی» را مشاهده می‌کنیم.<br /> <br /> <br /> ۱۳- تفاوت بسیار مهمی بررسیِ تجارب انتقال‌های گذشته (یعنی انتقال به‌شیوهٔ خارجی، و انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری مرکزی) را از تجارب کنونی (یعنی شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری پیرامونی، و شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سوسیالیستی) متمایز می‌کند. ما گذشته را فقط از راه تحقیق «علمی» مردم‌شناسان و مورخان می‌توانیم شناخت. اما «اکنون» را اصولاً از طریق عمل و فعالیت می‌شناسیم (و این عالی‌ترین شیوهٔ شناختن است). مسلماً مردم‌شناسان و مورخان می‌توانند خود را در دیدگاه طبقات انقلابی که در تاریخ فعّال و مؤثر بوده‌اند قرار دهند و به‌تحقیق بپردازند، ولی چنین کوششی با کوشش فعالان و مبارزان شبیه نیست زیرا عالی‌ترین معیار شناخت، یعنی فعالیت، در کوشش مردم‌شناسان و مورخان مشاهده نمی‌شود. به‌همین سبب نیز، سرانجام با در نظر گرفتن مبارازت کنونی، بهتر می‌توان گذشته را دریافت و نه به‌عکس. بنابراین، تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد و درس‌های حاصل از تجربهٔ فعالان و مبارزان علیه امپریالیسم (که در چهارچوب انتقال به‌سوی سرمایه‌داری پیرامونی فعالیت می‌کنند) و کسانی که برای «ساختن سوسیالیسم» مبارزه می‌کنند، بر تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان رجحان دارد{{نشان|۱}}.<br /> <br /> بنابراین نتیجه‌ئی که می‌گیریم این است که ماتریالیسم تاریخی با تجربهٔ مبارزان، بیش‌تر از تحقیقات مردم‌شناسی و تاریخ دانشگاهی غنی می‌گردد.<br /> <br /> ۱۴- آنچه را که در بالا بیان کردم می‌توان به‌ترتیب زیر خلاصه کرد:<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نخستین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;کمونیسم بدوی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> «نفی منشائی که انسان بالضروره<br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} انجام این مبارزه، تا هنگامی که شیوهٔ دولتی به‌تمام کمال و بطور قطعی استقرار نیابد، نامعلوم است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30976 2012-04-17T04:31:13Z

<p>Sara HG: تایپ تا پایان صفحه ۱۱۷</p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند، گوناگون‌اند و هریک دارای خصیصه‌ئی کاملاً بارز و انضمامی است؛ منتها آن‌ها با آن که خصائص مشترکی نیز دارند، از لحاظ ماهوی یکسان نیستند. چنانکه &#039;&#039;&#039;اندرسون&#039;&#039;&#039; گفته است «تکوین هر شیوهٔ تولید را از ساخت آن باید تمیز داد». <br /> <br /> ۱۰- نخستین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر جامعهٔ ابتدائی بدون طبقه به‌جامعهٔ «خراجی» است. در تقسیم کار متداول در دانشگاه‌ها این موضوع در قلمرو «مردم‌شناسی» است و من در آینده سعی خواهم کرد ترازنامهٔ کنونیِ یافته‌های این علم را به‌دست دهم. اما پیدایش طبقات اجتماعی، پیدا شدن دولت، و رشد روابط تسلط و روابط مبتنی بر استثمار در طیفی از موقعیت‌های گوناگون، به‌تعداد موارد و حتی در جوامع کوچک، تحقق می‌یابند. اگر بخواهیم به‌مجموعهٔ این موقعیت‌ها نامی «عام» بدهیم، بنظر من اصطلاح «شیوه‌های تولید اشتراکی» مناسب‌ترین اصطلاح است زیرا خصیصهٔ ساختِ «ناتمام» طبقات و دولت، و همچنین اشکال گوناگون مالکیت اشتراکی را منعکس می‌سازد (به‌صفحات بعد مراجعه فرمائید) <br /> <br /> به‌اعتقاد من «مردم‌شناسی» مارکسیستی در بیش‌تر اوقات از یاد برده است که قلمرو آن، تحقیق دربارهٔ دورهٔ انتقال از کمونیسم بدوی به‌جامعهٔ‌ئی است که در آن دولت طبقاتی پدید می‌آید.<br /> <br /> ۱۱- دومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر به‌سرمایه‌داری است. در این دوره دو دسته از موارد کاملاً متباین را می‌توان یافت. در دسته اول، موارد انتقال به‌سوی «سرمایه‌داری مرکزی» -یعنی دور‌ه‌های انتقالی ممالک مختلف اروپا و ژاپن- جای دارند. اینجا میدان تاخت و تاز کسانی‌است که اعتقاد دارند غرب مرکز جهان است؛ و به‌این گروه باید حتی نام بسیاری از مارکسیست‌ها را نیز افزود. در دستهٔ دوم، موارد انتقال به‌«سرمایه‌داری پیرامونی» را مشاهده می‌کنیم.<br /> <br /> <br /> ۱۳- تفاوت بسیار مهمی بررسیِ تجارب انتقال‌های گذشته (یعنی انتقال به‌شیوهٔ خارجی، و انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری مرکزی) را از تجارب کنونی (یعنی شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سرمایه‌داری پیرامونی، و شکل‌های گوناگون انتقال به‌شیوهٔ تولید سوسیالیستی) متمایز می‌کند. ما گذشته را فقط از راه تحقیق «علمی» مردم‌شناسان و مورخان می‌توانیم شناخت. اما «اکنون» را اصولاً از طریق عمل و فعالیت می‌شناسیم (و این عالی‌ترین شیوهٔ شناختن است). مسلماً مردم‌شناسان و مورخان می‌توانند خود را در دیدگاه طبقات انقلابی که در تاریخ فعّال و مؤثر بوده‌اند قرار دهند و به‌تحقیق بپردازند، ولی چنین کوششی با کوشش فعالان و مبارزان شبیه نیست زیرا عالی‌ترین معیار شناخت، یعنی فعالیت، در کوشش مردم‌شناسان و مورخان مشاهده نمی‌شود. به‌همین سبب نیز، سرانجام با در نظر گرفتن مبارازت کنونی، بهتر می‌توان گذشته را دریافت و نه به‌عکس. بنابراین، تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد و درس‌های حاصل از تجربهٔ فعالان و مبارزان علیه امپریالیسم (که در چهارچوب انتقال به‌سوی سرمایه‌داری پیرامونی فعالیت می‌کنند) و کسانی که برای «ساختن سوسیالیسم» مبارزه می‌کنند، بر تحقیقات مردم‌شناسان و مورخان رجحان دارد{{نشان|۱}}.<br /> <br /> بنابراین نتیجه‌ئی که می‌گیریم این است که ماتریالیسم تاریخی با تجربهٔ مبارزان، بیش‌تر از تحقیقات مردم‌شناسی و تاریخ دانشگاهی غنی می‌گردد.<br /> <br /> ۱۴- آنچه را که در بالا بیان کردم می‌توان به‌ترتیب زیر خلاصه کرد:<br /> <br /> <br /> == &#039;&#039;&#039;نخستین مرحلهٔ ضروری:&#039;&#039;&#039; ==<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;کمونیسم بدوی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> «نفی منشائی که انسان بالضروره <br /> <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} انجام این مبارزه، تا هنگامی که شیوهٔ دولتی به‌تمام کمال و بطور قطعی استقرار نیابد، نامعلوم است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%C2%AB%DA%86%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B1%C2%BB_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=30866 2012-04-10T16:27:24Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>== عنوان مطلب ==<br /> <br /> به نظر من عدد یک که به‌صورت کوچک در کنار عنوان این مقاله نوشته شده، شماره اولین پاورقی است. و آنچه که در توضیح پاورقی شماره یک آمده هم این موضوع را تایید می‌کند. نوشتن عدد یک در کنار عنوان این مطلب می‌تونه این تصور را به‌وجود بیاره که این قسمت اول این مقاله هست و قسمت های ۲و ۳ و ... هم وجود دارد. خواستم بگم اگه صلاح می‌دونید حذفش کنید.<br /> <br /> می‌تونیم بعدا نشان پاورقی شماره یک را بالای اسم نویسنده یا مترجم بذاریم که ترتیب نشان‌های پاورقی‌ها در متن هم بهم نخوره. --[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۱۰ آوریل ۲۰۱۲، ساعت ۰۹:۲۶ (PDT)</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%C2%AB%DA%86%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B1%C2%BB_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=30865 2012-04-10T16:26:09Z

<p>Sara HG: عنوان مقاله</p> <hr /> <div><br /> == عنوان مطلب ==<br /> <br /> به نظر من عدد یک که به‌صورت کوچک در کنار عنوان این مقاله نوشته شده، شماره اولین پاورقی است. و آنچه که در توضیح پاورقی شماره یک آمده هم این موضوع را تایید می‌کند. نوشتن عدد یک در کنار عنوان این مطلب می‌تونه این تصور را به‌وجود بیاره که این قسمت اول این مقاله هست و قسمت های ۲و ۳ و ... هم وجود دارد. خواستم بگم اگه صلاح می‌دونید حذفش کنید.<br /> <br /> می‌تونیم بعدا نشان پاورقی شماره یک را بالای اسم نویسنده یا مترجم بذاریم که ترتیب نشان‌های پاورقی‌ها در متن هم بهم نخوره. --[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۱۰ آوریل ۲۰۱۲، ساعت ۰۹:۲۶ (PDT)</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30864 2012-04-10T15:50:59Z

<p>Sara HG: تایپ تا نیمه صفحه ۱۱۶</p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند، گوناگون‌اند و هریک دارای خصیصه‌ئی کاملاً بارز و انضمامی است؛ منتها آن‌ها با آن که خصائص مشترکی نیز دارند، از لحاظ ماهوی یکسان نیستند. چنانکه &#039;&#039;&#039;اندرسون&#039;&#039;&#039; گفته است «تکوین هر شیوهٔ تولید را از ساخت آن باید تمیز داد». <br /> <br /> ۱۰- نخستین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر جامعهٔ ابتدائی بدون طبقه به‌جامعهٔ «خراجی» است. در تقسیم کار متداول در دانشگاه‌ها این موضوع در قلمرو «مردم‌شناسی» است و من در آینده سعی خواهم کرد ترازنامهٔ کنونیِ یافته‌های این علم را به‌دست دهم. اما پیدایش طبقات اجتماعی، پیدا شدن دولت، و رشد روابط تسلط و روابط مبتنی بر استثمار در طیفی از موقعیت‌های گوناگون، به‌تعداد موارد و حتی در جوامع کوچک، تحقق می‌یابند. اگر بخواهیم به‌مجموعهٔ این موقعیت‌ها نامی «عام» بدهیم، بنظر من اصطلاح «شیوه‌های تولید اشتراکی» مناسب‌ترین اصطلاح است زیرا خصیصهٔ ساختِ «ناتمام» طبقات و دولت، و همچنین اشکال گوناگون مالکیت اشتراکی را منعکس می‌سازد (به‌صفحات بعد مراجعه فرمائید) <br /> <br /> به‌اعتقاد من «مردم‌شناسی» مارکسیستی در بیش‌تر اوقات از یاد برده است که قلمرو آن، تحقیق دربارهٔ دورهٔ انتقال از کمونیسم بدوی به‌جامعهٔ‌ئی است که در آن دولت طبقاتی پدید می‌آید.<br /> <br /> ۱۱- دومین دورهٔ انتقالی، دورهٔ گذر به‌سرمایه‌داری است. در این دوره دو دسته از موارد کاملاً متباین را می‌توان یافت. در دسته اول، موارد انتقال به‌سوی «سرمایه‌داری مرکزی» -یعنی دور‌ه‌های انتقالی ممالک مختلف اروپا و ژاپن- جای دارند. اینجا میدان تاخت و تاز کسانی‌است که اعتقاد دارند غرب مرکز جهان است؛ و به‌این گروه باید حتی نام بسیاری از مارکسیست‌ها را نیز افزود. در دستهٔ دوم، موارد انتقال به‌«سرمایه‌داری پیرامونی» را مشاهده می‌کنیم.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30855 2012-04-09T16:11:54Z

<p>Sara HG: تایپ تا پایان صفحه ۱۱۵</p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه یکی از عوامل اضمحلال آن، می‌شود. به‌عکس، در دوره‌های انتقالی، مبارزهٔ طبقاتی گسترش می‌یابد و واقعاً در قسمت پیشین صحنه قرار می‌گیرد. و به‌همین معنی است که ما می‌گوئیم مبارزهٔ طبقاتی «موتور تاریخ» است. <br /> <br /> بنابراین به‌نظر می‌آید که همهٔ «مراحل ضروری» لایتغیر و بی‌حرکت و راکداند. از این جهت میان اروپا و آسیا و حتی میان گذشته و حال تفاوتی نیست. همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، یعنی جوامع خراجی، نیز راکد به‌نظر می‌آیند. چنانکه سوییزی می‌گوید، آنچه را که مارکس دربارهٔ «آسیا» گفته است، دربارهٔ جامعهٔ فئودالی و علیه این عقیده که «غرب موردی است استثنائی» نیز می‌توان به‌کار بست. البته سرمایه‌داری، به‌خلاف همهٔ جوامع مرحلهٔ دوم، چنین جلوه می‌کند که در حال تغییر مداوم است و این تغییر مداوم معلول قانون اقتصادی مهمی است که بر آن حکومت می‌کند. اما این تحول دائمی نیروهای مولد موجب می‌شود که روابط تولیدی نیز به‌طور مداوم خود را با آن‌ها تطبیق دهند؛ و این امر نیز این احساس را به‌وجود می‌آورد که طبق مدعای ایدئولوژی بورژوائی ، سرمایه‌داری سیستمی است که نمی‌توان از آن فرا گذشت. <br /> <br /> ۹- همهٔ دوره‌های انتقالی نیز دارای خصیصهٔ کاملاً بارزی هستند. در هر وضعی، همهٔ تضادها، حرکت و طرز عمل خاصی دارند. ولی سرانجام همهٔ آن‌ها با برقرار شدن سیستم‌های «ثابت» از میان می‌روند. این سیستم‌های «ثابت» که در ارتباط با «مراحل ضروری» پدید می‌آیند،</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%C2%AB%DA%86%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B1%C2%BB_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=30607 2012-03-17T17:20:47Z

<p>Sara HG: انتخاب برای تایپ</p> <hr /> <div>[[Image:16-090.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۰]]<br /> [[Image:16-091.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۱]]<br /> [[Image:16-092.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۲]]<br /> [[Image:16-093.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۳]]<br /> [[Image:16-094.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۴]]<br /> [[Image:16-095.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۵]]<br /> [[Image:16-096.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۶]]<br /> [[Image:16-097.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۷]]<br /> [[Image:16-098.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۸]]<br /> [[Image:16-099.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۹۹]]<br /> [[Image:16-100.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۱۰۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۱۰۰]]<br /> [[Image:16-101.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۱۰۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۱۰۱]]<br /> [[Image:16-102.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۱۰۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۶ صفحه ۱۰۲]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> سوگ-آواز پیشینه‌ئی کهن دارد: در &#039;&#039;&#039;فنیقیه&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;سوگ‌-آواز&#039;&#039;&#039; را &#039;&#039;&#039;گی‌ گِروس&#039;&#039;&#039; (Giggros) یا «&#039;&#039;&#039;گی گِرَس&#039;&#039;&#039;» (Giggras) می‌نامیدند که ترکیبی بود ازنوای فلوت و دهل، و آن را در مراسمِ آئینیِ سوگ «&#039;&#039;&#039;ادونیس&#039;&#039;&#039;» (Adonis) می‌نواختند. می‌گویند «&#039;&#039;&#039;ادونیس&#039;&#039;&#039;» ازدرختی زاده شد و در جوانی به سبب زیبائی بی‌مانندش موردِ مهرِ «&#039;&#039;&#039;افرودیت&#039;&#039;&#039;» یا «&#039;&#039;&#039;ونوس&#039;&#039;&#039;» (خدای بانوی عشق) و مورد کینِ «&#039;&#039;&#039;مارس&#039;&#039;&#039;» یا «مریخ» (خدای جنگ) قرار گرفت که دلدادهٔ «&#039;&#039;&#039;افرودیت&#039;&#039;&#039;» بود و سرانجام «&#039;&#039;&#039;مارس&#039;&#039;&#039;» در شکارگاه به‌هیأت گرازی درآمد و او را کشت. مراسمی که در هر سال به‌یادبود مرگ «&#039;&#039;&#039;ادونیس&#039;&#039;&#039;» در &#039;&#039;&#039;فنیقیه&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;اسکندریه&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;کنعان&#039;&#039;&#039; و به‌یادبود مرگ سیاووش در بخارا و ایران برگزار می‌شد، ریشه‌ئی کهن‌تر از این روایت دارد. این مراسم با اساطیر آغاز دورهٔ نوسنگی ارتباط می‌یابد. در &#039;&#039;&#039;ایران&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;فنیقیه&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;اسکندریه&#039;&#039;&#039; این مراسم را بعد از برداشت گندم و در تابستان یعنی زمان خشکیدن و فسردن گیاه انجام می‌دادند. در &#039;&#039;&#039;کنعان&#039;&#039;&#039; سوگ «ادونی» (Adony) را (که در واقع مراسم رستخیز او بود) هم زمان با آمدن بهار و طغیان «&#039;&#039;&#039;نهر ابراهیم&#039;&#039;&#039;» انجام می‌دادند. سوگ «&#039;&#039;&#039;ادونی&#039;&#039;&#039;» را وقتی برگزار می‌کردند که «&#039;&#039;&#039;نهرِ ابراهیم&#039;&#039;&#039;» به‌سبب طغیان و شستن لایه‌های رُسیِ سرچشمه خود سرخ رنگ می‌شد و سرخی آن را به‌زخم «&#039;&#039;&#039;ادونی&#039;&#039;&#039;» و خون او نسبت می‌دادند.<br /> <br /> سوگ سیاووش در ایران، سوگ «&#039;&#039;&#039;ادوانی&#039;&#039;&#039;» در &#039;&#039;&#039;کنعان&#039;&#039;&#039; و سوگ «&#039;&#039;&#039;ادونیس&#039;&#039;&#039;» در فنیقیه و اسکندریه به‌اعجاب انگیزی رویش و مرگ گیاه و دیگر باره روئیدن آن برای انسانِ آغاز دورهٔ کشاورزی و نوسنگی ارتباط می‌یابد و قهرمانان این روایت «&#039;&#039;&#039;گیاه خدا&#039;&#039;&#039;»یان دوره‌ئی کهن‌ترند که با گذشت زمان به گونه‌ئی دیگر در مراسم آئینی، اسطوره‌ها و روایات دوره‌های بعد نمایان شده‌اند.<br /> <br /> سوگِ آواز آئینی «چَمَر» شباهت زیادی با این مراسم آئینی دارد.<br /> <br /> در مناطق روستائی و عشیره‌ئی ایلام و لرستان «&#039;&#039;&#039;چَمَری&#039;&#039;&#039;» Chamari نوایِ غمباری است که در سوگ از دست رفتن و مرگ عزیزان به‌نوا در می‌آورند. از کیفیت برگزاری «چَمَر» و مراسم آن در مناطق روستائی و عشایری ایلام و لرستان چنین برمی‌آید که با گذشت زمان و دگرگونی نسبیِ روال زندگانی مردمان این مناطق سوگِ سیاووش و «&#039;&#039;&#039;ادونی&#039;&#039;&#039;» به‌گونه‌ئی در مراسم سوگواری این مردم ادامه یافته و نام نوایِ غمبار «&#039;&#039;&#039;چَمَر&#039;&#039;&#039;» به‌مراسمی که همراه آن اجرا می‌کنند، اتلاق شده است.<br /> <br /> با توجه به‌مراسم «چَمَر» می‌توان دریافت که روستائیان و عشایر ایلام مراسم روبه‌رو شدن با مسأله مرگ را در سه مرحلهٔ متوالی انجام می‌دهند:<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۱. هنگام نزع:&#039;&#039;&#039; چنان که در شهرها نیز معمول است به‌هنگام نزع بیمار را رو به‌قبله می‌خوابانند و نزدیکان را از بستر او دور می‌کنند. قاری یا ملای ده یا ایل (اگر در دسترس باشد) بالایِ سر بیمار می‌نشیند و به‌صدای بلند قرآن می‌خواند. زاری و گریهٔ نزدیکان پیش از مردن بیمار ممنوع است و برآنند که این کار بیمار را «&#039;&#039;&#039;جان به‌سر&#039;&#039;&#039;» می‌کند و مرگ را بر او مشکل می‌سازد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۲. تدفین:&#039;&#039;&#039; بعد از مردن بیمار اگر شبانگاه مرده باشد تا صبح بالای سرش قرآن می‌خوانند و چراغی را بالای سر او روشن نگه می‌دارند. با فرا رسیدن روز مرده را می‌شویند و طی مراسمی که مانند مراسم مذهبی مناطق دیگر ایران است مرده را به خاک می‌سپارند و غالباً کسانی را که برای آن‌ها «&#039;&#039;&#039;چََمَر&#039;&#039;&#039;» برگزار می‌کنند در امامزاده‌ها و پیرها به‌خاک می‌سپارند. با توجه به‌گورهای این مردمان چون مناطق دیگر می‌توان وضع مادی صاحب گور را به‌خوبی تشخیص داد و به‌سهولت می‌توان دید که فاصلهٔ طبقاتی افراد حتی بعد مرگ هم رعایت شده است.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۳. سوگواری:&#039;&#039;&#039; سوگواری خانواده‌های فقیر معمولاً ساده است. «&#039;&#039;&#039;چمر&#039;&#039;&#039;» غالباً خاص خانواده‌هائی است که مرفه‌ترند. «&#039;&#039;&#039;چَمَر&#039;&#039;&#039;» را با فاصلهٔ سه تا یک هفته بعد از مرگ انجام می‌دهند و سبب این تأخیر آن است که صاحب عزا پیک‌هائی را به‌مناطق اطراف می‌فرستد و طوایف و تیره‌هائی را که با آن‌ها رابطهٔ عشیره‌ئی دارند برای شرکت در مراسم دعوت می‌کند. در این زمینه بعد از آن که صاحب عزا مراسم «چمر» را اجرا کرد گاه طایفهٔ او یا طایفهٔ منسوب به‌طایفهٔ صاحب عزا هم «&#039;&#039;&#039;چَمَر&#039;&#039;&#039;» می‌گیرد. این کار به‌چند عامل بستگی دارد: نخست شخصیت اجتماعی مرده، دوم رابطهٔ خویشاوندی (نسبی و سببی) میان دو طایفه و سوم آن که طایفهٔ صاحب عزا قبلاً برای مردهٔ آن طایفه «&#039;&#039;&#039;چمر&#039;&#039;&#039;» گرفته باشد. نکته مهم آن است اگر مرده مورد احترام اهالی ده یا ایل باشد و فرزندان او نتوانند به‌سبب فقر برای او چمر بگیرند اهالی روستا یا ایل برای او «&#039;&#039;&#039;چَمَر&#039;&#039;&#039;» می‌گیرند.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;خرجِ چَمَر:&#039;&#039;&#039; مراسم «&#039;&#039;&#039;چَمَر&#039;&#039;&#039;» را در فضای باز نزدیک روستا یا جائی که ایل موقتاً در آنجا توقف کرده است انجام می‌دهند. پیش از برگزاری مراسم زمین یا فضای مورد نظر را برای انجام مراسم تمیز می‌کنند و در گوشه‌ئی از زمین چند سیاه چادر برای ذخیرهٔ مواد غذائی و ظروف و تهیه غذا بر پا می‌کنند. آشپز به‌طبخ غذای مدعوین می‌پردازد. آذوقه و مواد مورد نیاز برای طبخ غذا را قبلاً فراهم می‌کنند. اما شرکت کنندگان در این مراسم هر یک به‌نسبت توانائی خود «&#039;&#039;&#039;خرجِ&#039;&#039;&#039;» این مراسم را با خود می‌آورند. این خرج شامل پول نقد یا حیوان وموادی است که به‌جای پول نقد پرداخت می‌کنند.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نوازنده، شعر خوان و همسرایان:&#039;&#039;&#039; پیش از اجرای مراسم باید ازنوازنده، شعرخوان و همسرایان که مرثیه‌های این مراسم را می‌خوانند دعوت کنند. افرادی را که برای این کار دعوت می‌کنند عبارتند از:<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۶]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sara_HG&diff=30542 2012-03-13T03:16:18Z

<p>Sara HG: سوال : آیا راهی هست که بتونم به اکانت فعلی‌ام آدرس ایمیل اضافه کنم؟</p> <hr /> <div>{{خوشامد}} --[[کاربر:Robofa|Robofa]] ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۴:۲۰ (PST)<br /> <br /> <br /> ----<br /> <br /> سلام.<br /> من مطمئن نیستم که اینجا باید سوال بنویسم یا نه ؟ با سیستم اینجا به‌کل نا آشنا هستم . امیدوارم جای درستی باشه برای سوال پرسیدن.<br /> مشغول تایپ «دولت شیلی پس از کودتا» هستم. <br /> ۱.شماره پاورقی ها در صفحه اصلی با آن چیزی که من تایپ می کنم تفاوت داره . یعنی من یک عددی تایپ می کنم و بعد از ذخیره کردن ویرایش، وقتی به صفحه مقاله می رم یک عدد دیگه نمایش داده شده . کسی می دونه جریان چیه؟<br /> <br /> :سلام سارا، این‌جا هم جای خوبی است برای پرسیدن سئوال. تا جایی که من دیدم هنوز پاورقی‌ها را تایپ نکرده‌ای. اما برای این‌که شماره‌های پاورقی پشتِ سرِ هم باشند،‌ نباید بین سطر‌های پاورقی فاصله باشد. اگر منظورت نشان‌ها بودند، شماره‌های نشان‌ها به ترتیب از ۱ شروع می‌شوند، و اگر مثلاً تو بعد از ۱، نشان بعدی را ۳ تایپ کنی، ۲ نمایش داده می‌شود. اگر منظورت را اشتباه متوجه شده‌ام، بگو لطفاً. ممنون.--[[کاربر:Mohaddese|Mohaddese]] ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۰:۲۸ (PST)<br /> <br /> <br /> سلام . ممنون از جواب سریع. بله . منظورم «نشان» بود . گویا در متن اصلی به ترتیب شماره نیامدند و هر از گاهی یک عدد از قلم افتاده. که اگر بخوام وفادارانه به متن شماره نشان ها رو تایپ کنم، باز هم نهایتا شماره ها بر طبق توالی درست اعداد نشان داده می شوند، نه آن چیزی که در متن اصلی آمده و من تایپ کرده‌ام.<br /> <br /> :فکر کردم بد نیست به‌ت بگم که عنوان‌های فرعی را (حتی اگر در متن اصلی هم وسط‌چین باشند) معمولاً وسط‌چین نمی‌کنیم.--[[کاربر:Mohaddese|Mohaddese]] ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۷:۱۲ (PST)<br /> <br /> ممنونم محدثه. اگر یک وقت نگاه می‌انداختی و نکته ویرایشی دیگه‌ای هم به نظرت رسید ممنون می‌شم بشنوم که از همین اول رعایت کنم و کار کسی که بازنگری می‌کنه رو زیاد نکنم. (مثل نیم فاصله ها و نشانه‌های نقطه گذاری و ...) --[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۱۸:۱۸ (PST)<br /> <br /> <br /> ==یادآوری==<br /> *سلام سارا، فکر کردم شاید یادت نباشد که [[اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه‌داری به‌چه کار می‌آید؟]] را حدود یک ماه پیش برای تایپ انتخاب کرده بودی.--[[کاربر:Mohaddese|Mohaddese]] ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۴:۰۲ (PST)<br /> <br /> سلام. ممنون. راستش نمی‌دونستم. اولین روزهایی که اینجا اومده بودم و آشنایی نداشتم، هی مقاله‌های مختلف رو تو وضعیت در حال ویرایش می‌ذاشتم. آزمون و خطا. تا بالاخره یاد گرفتم و همه رو به وضعیت ناقص برگردوندم. ظاهرا این یکی از قلم افتاده. شرمنده ام. اما توفیق اجباری شد، فکر کنم بتونم تایپ کنم وقتی تایپ مقاله فعلی‌ام تمام شد. اما اگر فکر می‌کنی افراد دیگه ممکنه زودتر تایپ کنند، بگذارمش در وضعیت ناقص.--[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۱۶ (PST)<br /> ::اگر بتوانی خودت تایپ کنی که خیلی هم خوب می‌شود. ممنون :) --[[کاربر:Mohaddese|Mohaddese]] ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۳۲ (PST)<br /> <br /> <br /> == ایمیل ==<br /> آیا راهی هست که بتونم به اکانت فعلی‌ام آدرس ایمیل اضافه کنم؟ --[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۱۲ مارس ۲۰۱۲، ساعت ۲۰:۱۶ (PDT)</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30538 2012-03-12T06:29:48Z

<p>Sara HG: تایپ تا پایان صفحه ۱۱۴</p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از میان رفتن طبقات است؟ تصور نمی‌کنم که چنین باشد. دورهٔ انتقالی که با از میان رفتن روابط سرمایه‌داری آغاز می‌شود، بالضروره و خودبه‌خود به‌کمونیسم نمی‌انجامد. ممکن است این دورهٔ انقلابی، به‌مرحلهٔ نوینی بیانجامد، که در آن هنگام «ضروری» به‌نظر خواهد رسید، و شاید در آن ساختِ طبقاتیِ نوینی پدید آید. این مرحله را، که من به‌نام «شیوهٔ تولید شوروی» (یا تولید اشتراکی دولتی، و یا به‌زبان ساده‌تر شیوهٔ دولتی) خوانده‌ام، می‌توان از هم اکنون به‌‌عنوان یک «امکان» مشاهده کرد. امکان دارد که تحولات، هم در «مراکز» و هم در «پیرامون‌ها» در این جهت ادامه یابند. در این حال، در نتیجهٔ تمرکز سرمایه در دست دولت، و همچنین بر اثر از میان رفتن تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» (که تضادی است مخصوص سرمایه‌داری)، امکان رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد به‌وجود آید. به‌همین سبب، من معتقد نیستم که بتوان این مرحله را «سرمایه‌داری» شمرد. دربارهٔ این مسائل اساسیِ عصر کنونی باز هم سخن خواهم گفت.<br /> <br /> اما اگر وضع چنین باشد، کمونیسم «مرحله ضروریِ» بعدی خواهد بود. زیرا رشد نیروهای مولد، به‌علت وجود طبقات، محدود خواهد ماند. معهذا مسلماً مسألهٔ مبارزه برای دست یافتن به‌کمونیسم - و مسألهٔ دورهٔ انتقال به‌سوی آن - به‌ترتیب تازه‌ئی طرح خواهد شد. <br /> <br /> آیا کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت یا همگون خواهد بود؟ بی تردید هنوز خیلی زود است که بتوان به‌این پرسش پاسخ داد. با این وصف، به‌گمان من کمونیسم شکل‌های گوناگون خواهد داشت، زیرا کمونیسم بر مبنای ارزش مصرف استوار است. به‌عکس، اگر شیوهٔ تولید دولتی برقرار شود، به‌احتمال در همه جا همگون خواهد بود زیرا بر مبنای ارزش مبادله استوار است. تصور می‌رود که شیوهٔ تولید دولتی، با نیروئی بسیار بیش‌تر از سرمایه‌داری، به‌سوی همگون کردن برود زیرا تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» را برخواهد داشت.<br /> <br /> ۸- اکنون به‌دومین دسته از مسائل بپردازیم!<br /> <br /> انتقال از یک «مرحلهٔ ضروری» به مرحلهٔ دیگر چگونه صورت می‌پذیرد؟<br /> <br /> دوره‌های انتقالی، از دوره‌هائی که به‌نام «مراحل ضروری» خواندیم به‌این ترتیب متمایز می‌شوند که عوامل تغییر در دوره‌های انتقالی، بر عوامل «تولید دوباره» - که در مراحل ضروری مشخص‌تر می‌باشند - می‌چربند. <br /> <br /> البته منظورم از این گفته این نیست که «تولید دوباره» در همهٔ «مراحل ضروری» تضاد را از میان می‌برد؛ زیرا بدون در نظر گرفتن تضاد، تغییر - یعنی عاملی که موجب می‌شود تا ما یک «مرحلهٔ ضروری» را جاودانی نپنداریم - قابل درک نیست. بلکه مقصودم فقط این است که مبارزهٔ طبقاتی در «مراحل ضروری»، در «تولید دوباره» مستحیل می‌گردد و یکی از عوامل آن می‌شود. به‌عنوان مثال، مبارزهٔ طبقاتی در سرمایه‌داری - لااقل در مراکز - در بُعد و سطح اقتصادی محدود می‌گردد و به‌این ترتیب یکی از عوامل «کارکرد» سیستم، و نه</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30530 2012-03-10T01:58:48Z

<p>Sara HG: تایپ تا پایان صفحه ۱۱۳</p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که (و باز تاکید می‌کنم تنها علتی که) موجب شد سرمایه‌داری در آسیا و افریقا به‌وجود نیاید و ابتدا در اروپا پدید آید این است که اروپا راه تحول عادی قاره‌های دیگر را سدّ کرد. تسلط اروپا بر قاره‌های دیگر فقط منحصر به‌عصر کنونی و دورهٔ امپریالیسم نیست. ریشه‌های این تسلط را باید در زمان پیدا شدن سرمایه‌داری جست زیرا سرمایه‌داری سیستمی است جهانی که بر انقیاد مناطق پیرامون و استثمار آن‌ها به خاطر مصالح و رشد سرمایه‌داری در مناطق مرکزی، استوار است. برای من تردیدی نیست که همهٔ کوشش‌هائی که برای استقرار سرمایه‌داری صورت گرفته به‌طور «استثنائی» و «تصادفی» از جانب اروپا نبوده است و در تحلیل این امر نیز نباید «تحرک» اروپا را در مقابل «بیحرکتی» جوامع سایر قاره‌ها نهاد. چنین تحلیلی -که بسیاری از مارکسیست‌ها هم در بند آن افتاده‌اند- خلاف اصول اساسیِ ماتریالیسم تاریخی و نمایش طرز فکری است که غرب را مرکز جهان می‌شمرد و می‌دانیم که چنین تفکری به‌یقین یکی از تجلیات ایدئولوژی سرمایه‌داری، یکی از تجلیات ایدئولوژی امپریالیستی است. <br /> <br /> از این واقعیت باید نتیجه گرفت که سیستم سرمایه‌‌داری همواره به‌دو قسمت «مرکز» و «پیرامون» تقسیم خواهد شد. این تضاد در ذات سیستم سرمایه‌داری نهفته است. از دورهٔ مرکانتیلیستی تا دورهٔ امپریالیستی، «مرکز» و «پیرامون» شکل‌ها و نقش‌های متفاوت یافته‌اند و هر دو در مراحل گوناگون امپریالیسم تغییر کرده‌اند. ولی فراموش نباید کرد که «مرکز» و «پیرامون»، دو قطب مخالف تضاد واحدی هستند و همواره در تضاد با یکدیگراند.<br /> <br /> این نکته را نیز یادآور شدیم که: سطح نیروهای مولد در دورهٔ سرمایه‌داری، و قوانین حاکم بر رشد آن‌ها، به‌سوی همگون شدن می‌روند. علت این همگون شدن این است که شیوهٔ تولید سرمایه‌داری، بر مبنای ارزش مبادله استوار است و شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج بر مبنای ارزش مصرف. ولی این همگونی همواره ناقص است و در سطح سیستم جهانی عمل نمی‌کند و شعاع اثر آن به‌«مراکز» محدود می‌شود. ساخت‌های سرمایه‌داری مرکزی بیش از پیش به‌سوی همسان شدن می‌روند. این همگون شدن، در مقابلِ تفاوت پایدارِ ساخت‌های پیش از سرمایه‌داری با یکدیگر، جلب توجه می‌کند. <br /> <br /> تنها مسألهٔ مربوط به‌دورهٔ سرمایه‌داری که نیاز به‌تبیین دارد این است که چرا سرمایه‌داری ابتدا در اروپا پیدا شد؟ و پاسخ من به‌این پرسش این است که اروپا کم‌تر پیشرفته بود؛ و نخستین جلوهٔ مهم رشد نابرابر جوامع را در اینجا می‌توانیم مشاهده کنیم.<br /> <br /> ۷- به‌نظر من، مرحلهٔ کمونیسم نیز مرحله‌ئی است ضروری. اما آیا کمونیسم تنها «مرحلهٔ ضروری» است که امکان دارد در آینده تحقق یابد؟ دربارهٔ این مسأله توضیح زیر لازم است: از این پس رشد نیروهای مولد، به‌وسیلهٔ روابط سرمایه‌داری محدود می‌شوند؛ خاصه این که سرمایه‌داری قادر نیست تضاد ذاتی خود را - که در تضاد میان «مرکز» و «پیرامون» تجلی می‌نماید از میان بردارد. آیا چنین وضعی مستلزم از</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30527 2012-03-09T20:49:49Z

<p>Sara HG: اصلاح پاراگراف بندی آنچه تا به‌حال تایپ شده بود و تایپ صفحه ۱۱۲</p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسیِ جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف‌هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> ::- مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> ::- شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> ::- سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> <br /> ::- دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> <br /> منظور از &#039;&#039;&#039;«مرحلهٔ ضروری»&#039;&#039;&#039; چیست؟ <br /> <br /> چنانکه &#039;&#039;&#039;دوکوآ&#039;&#039;&#039; (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟ به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حدّ غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> <br /> اول این که این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> <br /> دوم این که با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> <br /> سوم این که شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> چهارم این که شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> <br /> پنجم این که شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله‌ئی دارد.<br /> <br /> ششم این که پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های گوناگون را در آن می‌بینیم) موجب می‌شود که فراسوی روابط تولیدی بیواسطه، روابط مبادله‌ئی درونی و برونی و روابط داد و ستدی (Rapports marchands) را پدید آورند. <br /> <br /> هفتم این که این مرحله «راکد» نیست بلکه به‌عکس رشد قابل ملاحظهٔ نیروهای مولد را - بر پایهٔ روابط تولیدی مبتنی بر خراج - در آن می‌توان مشاهده کرد.<br /> <br /> هنگامی که سطح انتزاع ضروری برای تفکر و معرفت را تا به‌این حد تعالی دهیم، دیگر در این چارچوب نمی‌توان اروپا یا چین و یا هند و یا مصر و غیره را به‌عنوان «استثناء» شمرد. تکیه بر «مورد خاص» نباید ضرورتِ علمیِ «تعمیم» و «شمول» را از یاد ببرد.<br /> <br /> ۶- سرمایه‌داری را فقط به‌این علت که اکنون به‌مقیاس جهانی وجود دارد نباید به‌عنوان یک «مرحلهٔ ضروری» به‌شمار آورد. منظورم از به‌کار بردن صفت «ضروری» این است که همهٔ جوامع مبتنی بر خراج «بالضروره» در مسیر تحول خود روابط تولیدی را که بر اساس آن‌ها رشد یافته‌اند (روابطی را که موجب پدید آمدن سرمایه‌داری شده‌اند) مورد سوال قرار می‌دهند. و می‌دانیم که در مقایسه با روابط تولیدی موجود در جامعهٔ خراجی فقط روابط سرمایه‌داری قادر بوده است موجبات رشد جدید نیروهای مولد را فراهم آورد. به‌عقیدهٔ من کم‌ترین شکی نمی‌توان داشت که سرمایه‌داری ، اختراعی منحصراً اروپائی نیست و ممکن بود که در چین و یا در جوامع عرب و غیره هم به‌وجود آید. تنها علتی که</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30505 2012-03-08T20:59:48Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> ۱- در مبارزهٔ ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائصِ اساسی جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به‌اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به‌نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به‌نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به‌ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به‌امور جزئی بکشانند تا به‌این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دیدگاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> - مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> - شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> - سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> - دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> - دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> منظور از مرحلهٔ ضروری چیست؟ <br /> چنانکه دوکوآ (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟<br /> به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حد غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> اول اینکه این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> دوم اینکه با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> سوم اینکه شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> چهارم اینکه شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> پنجم اینکه شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله ئی دارد. <br /> ششم اینکه پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30504 2012-03-08T20:52:17Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> ::::&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> ::::در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> 1- در مبارزه ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائص اساسی جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به امور جزئی بکشانند تا به این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دید گاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> - مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> - شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> - سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> - دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> - دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> منظور از مرحلهٔ ضروری چیست؟ <br /> چنانکه دوکوآ (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟<br /> به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حد غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> اول اینکه این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> دوم اینکه با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> سوم اینکه شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> چهارم اینکه شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> پنجم اینکه شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله ئی دارد. <br /> ششم اینکه پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30503 2012-03-08T20:50:57Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> {{چپ‌چین}}در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد.{{پایان چپ‌چین}}<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> 1- در مبارزه ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائص اساسی جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به امور جزئی بکشانند تا به این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دید گاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> - مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> - شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> - سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> - دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> - دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> منظور از مرحلهٔ ضروری چیست؟ <br /> چنانکه دوکوآ (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟<br /> به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حد غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> اول اینکه این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> دوم اینکه با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> سوم اینکه شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> چهارم اینکه شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> پنجم اینکه شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله ئی دارد. <br /> ششم اینکه پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30502 2012-03-08T20:49:52Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد. {{پایان چپ‌چین}}<br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> 1- در مبارزه ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائص اساسی جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به امور جزئی بکشانند تا به این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دید گاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> - مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> - شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> - سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> - دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> - دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> منظور از مرحلهٔ ضروری چیست؟ <br /> چنانکه دوکوآ (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟<br /> به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حد غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> اول اینکه این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> دوم اینکه با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> سوم اینکه شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> چهارم اینکه شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> پنجم اینکه شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله ئی دارد. <br /> ششم اینکه پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%86%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF%D8%9F&diff=30501 2012-03-08T20:48:38Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:35-108.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۸]]<br /> [[Image:35-109.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۰۹]]<br /> [[Image:35-110.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۰]]<br /> [[Image:35-111.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۱]]<br /> [[Image:35-112.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۲]]<br /> [[Image:35-113.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۳]]<br /> [[Image:35-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:35-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:35-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:35-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:35-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> [[رده:کتاب جمعه ۳۵]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش}}<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;سمیر امین&#039;&#039;&#039; از متفکران و اقتصاد دانان مصری است. کتاب‌ها و نوشته‌های او بی‌شک یکی از غنی‌ترین و پربار‌ترین تحلیل های مارکسیستی را از مسائل امپریالیسم و وابستگی و عقب ماندگی در زمان حاضر به دست می‌دهد. «جوامع پیش از سرمایه داری و سرمایه داری» یکی از آثار اخیر این نویسنده است که می‌پردازد به بحث دربارهٔ «اندیشیدن دربارهٔ جوامع پیش از سرمایه داری به چه کار می‌آید؟»، «آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت»، «چند مساله مربوط به روش تحقیق درباره تاریخ پیش از سرمایه داری»، «رشد متکی به خود، استقلال اقتصادی دسته جمعی، و نظم اقتصادی نوین بین المللی»، «آیا بورژوازی هنوز هم طبقه ئی متعالی است؟» <br /> <br /> در این شماره ترجمه بحث اول این کتاب به نظر خوانند گان می‌رسد. روشن است که ترجمهٔ این متن به دلیل موافقت مترجم با تمامی نظریات نویسنده نیست، و بیشتر از آن روست که نویسنده به بحث در مسائلی می‌پردازد که آشنایی با آن‌ها برای فارسی زبانان می‌تواند مفید فایده باشد. <br /> {{چپ‌چین}}&#039;&#039;&#039;ا. م. جهانی&#039;&#039;&#039; {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> <br /> 1- در مبارزه ایدئولوژیکی میان کسانی که می‌خواهند جامعهٔ بشری را تغییر دهند (و به عبارت دیگر، می‌خواهند جامعهٔ معینی را در راه جدید معینی اندازند) و کسانی که می‌خواهند خصائص اساسی جامعه همواره ثابت بماند و تغییر نپذیرد، از تاریخ می‌توان یاری گرفت. من به اظهار نظرهای کسانی که خود را در فراسوی رویداد‌ها قرار می‌دهند اعتقادی ندارم زیرا انسان‌ها هستند که تاریخ خود را – ولو در شرائط عینی معین می‌سازند. البته من عقیده ندارم که قوانین حاکم بر جامعه همانند قوانین حاکم بر طبیعت عمل می‌کنند؛ همچنین به نظام واحدی (cosmogonie) که هم جامعه و هم طبیعت را در بر گیرد (حتی اگر آن را به نام «ماتریالیسم دیالک تیکی» هم بخوانیم) معتقد نیستم. با این همه اعتقاد دارم که کیفیت تفکرات کسانی که می‌خواهند جامعه را تغییر دهند به ضرورت بهتر از کیفیت تفکرات کسانی است که می‌کوشند تا جامعه را در حال رکود نگه دارند. دلیل اعتقادم این است که جامعه همواره تغییر می‌کند. بنابراین همهٔ آن‌ها که می‌خواهند جامعه را از حرکت باز دارند کسانی هستند که ناچار این امر بدیهی – یعنی حرکت دائمی جامعه – را انکار می‌کنند و برای انکار این واقعیت، سعی دارند تا فکر را به امور جزئی بکشانند تا به این وسیله بتوانند از «انتزاع» و «تعمیم» – یعنی دو عمل فکری و ذهنی که برای هر کار عملی ضروری است – اجتناب کنند و طرز تفکری را که مبتنی بر اخلاق افلاطونی یا کنفوسیوسی است جایگزین این دو سازند. <br /> <br /> اما کسانی را هم که در پی تغییر جامعه هستند نباید به عنوان خدایان شمرد، زیرا میان هدف هائی که بر می‌گزینند و دنبال می‌کنند و نتایجی که به دست می‌آورند تفاوت بسیار است. <br /> <br /> من می‌کوشم تا در اینجا ترازنامه‌ای موقت و مختصر، و شاید هم پیش پا افتاده و خطرناک (زیرا ممکن است آماج تیر انتقادهای گوناگون قرار گیرد) از آنچه از تاریخ آموخته‌ام عرضه کنم. من در این کار، همان دید گاهی را دنبال می‌کنم که شنو (chesneaux) مورخ فرانسوی با روشن بینی و شرافت و شهامت بیان کرده است. او می‌گوید: تنها «زمان کنونی» است که می‌تواند معنائی به «گذشته» بدهد.<br /> به علاوه من فکر می‌کنم که از‌‌ همان دیدگاه کسانی که خواهان جامعه‌ای بی‌طبقه هستند سخن می‌گویم. این نکته را نیز باید بیفزایم که به عقیدهٔ من مبارزه برای رهائی از جامعه از استثمار طبقاتی با مبارزه ئی که ملل آسیا و آفریقا برای بدست آوردن آزادی و رهائی خود می‌کنند پیوندی ناگسستنی دارد. <br /> <br /> ۲- از این دیدگاه، به نظر من درس بزرگی که از تاریخ می‌توان گرفت این است که قوانین اساسی حاکم بر جوامع بشری، قوانینی «عام» و «شامل»‌اند. ولی این «عمومیت» و «شمول» فقط می‌توان از مجموعه و کل تاریخ جهان استنتاج کرد و نه تنها از تاریخ اروپا. مفاهیم علمی را هم که به وسیلهٔ آن‌ها می‌توان این قوانین را بیان کرد نباید از تاریخ غرب انتزاع نمود و سپس آن‌ها را در مورد سایر جوامع بشری به کار برد. در این چهارچوب، مارکس فقط نخستین عوامل – اما عوامل بسیار اساسی، این بر‌ترین سلاح «شناخت» و «مبارزه» – را عرضه می‌کند. اما نه تنها شناخت‌های اندکی که در زمان مارکس وجود داشت (زیرا شناخت غرب دربارهٔ دنیای غیر اروپایی بسیار اندک بود) بلکه نبودن تجربهٔ مبارزه –مبارزاتی که پس از وی گسترش فراوان یافت – این عوامل را محدود می‌کنند؛ در حالی که ما معتقدیم که منبع اصلی و اساسیِ شناخت و معرفت، عمل و فعالیت است. دربارهٔ این مساله، هر وضع دیگری که بگیریم، به گمان من، ما را به قشری بودن و ناتوانیِ در عمل و فعالیت خواهد کشاند. <br /> <br /> همچنین می‌توان گفت که ماتریالیسم تاریخی، در نتیجهٔ مداخلاتی که ملل آسیا و آفریقا در تاریخ سرمایه گذاری و سوسیالیستی کرده‌اند، غنی‌تر شده است. به این سبب مبارزه ٔ علیه تفسیرهای محدود مارکسیسم، مبارزه علیه محدود کردن مارکسیسم به مغرب زمین، نیز قسمتی است از مبارزه ئی که برای رهائی اجتماعی و ملی صورت می‌گیرد، قسمتی است از مبارزه علیه ایدئولوژی امپریالیستی – ولو اینکه بخواهد در زیر پوشش و نقاب مارکسیسم تجلی کند. <br /> <br /> ۳. نپذیرفتن امور زیر، یعنی انکار و طرد ماتریالیسم تاریخی: <br /> <br /> اول این که: رشد نیروهای مولد، در مرتبهٔ نهایی تحلیل، بر روابط تولید اثر می‌گذارد. (اما این حکم را باید تفسیر کرد و مشخص ساخت آیا منظور رشد واقعی و بالفعل نیروهای مولد موجود است یا رشد بالقوهٔ آن‌ها؟) <br /> <br /> دوم این که: همهٔ جوامع بشری، با وجود کلیهٔ تفاوت هائی که دارند، مراحل کاملا مشابهی را طی کرده‌اند یا خواهند کرد (اما همهٔ دشواری در اینجاست که بتوانیم این مراحل را با در نظر گرفتن کل تاریخ بشری مشخص سازیم). <br /> <br /> ترازنامه‌ای که من در این زمینه پیشنهاد می‌کنم این است که: <br /> <br /> اولا همهٔ جوامع بشری از سه مرحلهٔ پی در پی زیر گذر کرده‌اند: <br /> <br /> - مرحلهٔ کمونیسم ابتدایی، <br /> <br /> - شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج، <br /> <br /> - سرمایه داری. <br /> <br /> همچنین همهٔ آن‌ها به مرحلهٔ چهارمی نیز پای خواهند گذارد که مرحلهٔ کمونیسم است. <br /> <br /> ثانیا هر جامعه ئی برای اینکه از مرحله ئی به مرحلهٔ دیگر برسد باید از یک دورهٔ انتقالی بگذرد، و این دوره‌های انتقالی به ترتیب عبارتند از: <br /> - دورهٔ انتقال از شیوه‌های اشتراکی ابتدائی، <br /> - دورهٔ انتقال به سرمایه داری. <br /> و همهٔ جوامع باید از دورهٔ انتقال به سوی کمونیسم (که به نام دورهٔ سوسیالیستی خوانده می‌شود) نیز بگذرند. <br /> سوم اینکه: سرمایه داری، و همچنین کمونیسم، در نتیجهٔ تصادف و اتفاق، یا به هر گونهٔ استثنائی دیگر، پدید نمی‌آیند بلکه پدید آمدن آن‌ها تابع قاعده ئی انضمامی و ضروری است. <br /> ۴- اکنون نخستین دسته از مسائل را طرح کنیم! <br /> منظور از مرحلهٔ ضروری چیست؟ <br /> چنانکه دوکوآ (Dhoquois) می‌گوید، کمونیسم ابتدائی یعنی نفی منشائی که آدمی بالضروره داشته است. غیر ممکن است بتوان بدون در نظر <br /> رفتن این مرحله، تحول آدمی را از عالم حیوانی به عالم انسانی تصور کرد. در این مرحله، تحولات مهمی صورت پذیرفته‌اند که آثا آن‌ها را هم اکنون نیز می‌توان مشاهده کرد و شاید که همواره نیز این آثار باقی بمانند (منظورم این است که آدمی به عنوان «نوع» متمایز از حیوان باقی خواهد ماند و انسان از سیستم‌های اجتماعی فرا‌تر خواهد رفت). می‌خواهم بگویم که بعضی از خصائص انسان شاید در مرحلهٔ کمونیسم نیز باقی بمانند. این خصائص کدامند؟<br /> به گمان من هنوز، شناخت درستی از این خصائص نداریم و مردم‌شناسی هم چیزی در این باره به ما نمی‌آموزد زیرا همهٔ نشان‌های این مرحله از میان رفته‌اند. فقط ممکن است بعضی از این خصائص را در چند جامعهٔ بدوی بازیافت و آن‌ها را برای تدوین تصوراتی در زمینه‌های فلسفی و روان‌شناسی پایه قرار داد. فکر می‌کنم که تا هنگامی که داده‌های ما در همین حد غیر یقینی و بسیار ابتدائی باقی بمانند خطر علم گرائی در این زمینه بسیار است. <br /> ۵- بحث دربارهٔ مرحله ئی که من آن را شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج (Mode de production tributaire) نامیدم، بسیار اساسی است. اگر بخواهیم تقسیم بندی متداول در دانشگاه‌ها را بکار بریم، باید بگوئیم که این مرحله برای مورخان جالب‌تر است تا برای مردم‌شناسان؛ زیرا موضوع به تاریخ به همهٔ تمدن‌ها مربوط می‌شود و می‌دانیم که تاریخ همهٔ تمدن‌ها به شکل کاملا مشخص و قابل تمیز و غیر قابل بحث بر مبانی زیر استوار شده است: <br /> الف. رشد مهم نیروهای مولد: یعنی کشاورزی بوسیلهٔ مردم اسکان یافته، یعنی کسانی که می‌توانند افزون بر تامین نیاز‌ها و حفظ بقای خود، مقادیر قابل ملاحظه ئی نیز اضافه تولید کنند و از این راه امکان فعالیت‌های متعدد دیگری غیر از کشاورزی را – مانند فعالیت‌های پیشه وری – فراهم آورند و امکان دهند تا شناخت‌های فنی و استفادهٔ از وسائل و ابزار‌ها (البته به جز ماشین‌ها) توسعه یابد. <br /> ب- پدید آمدن فعالیت‌های رشد یافتهٔ غیر تولیدی، متناسب با میزان این اضافهٔ تولید. <br /> پ. پدید آمدن تقسیم طبقات اجتماعی، بر اساس زیر بنای اقتصادی. <br /> ت. پدید آمدن سازمان دولت به معنای کامل کلمه (مانند: دولت – مدینه، سلطنت، یا امپراطوری) که از حدود روستا فرا‌تر رود. <br /> من دربارهٔ این مرحله (یعنی جامعهٔ خراجی) اعتقادات زیر را دارم: <br /> اول اینکه این مرحله شکل‌های بس متعدد و متفاوت دارد.<br /> دوم اینکه با وجود این تعدد و تفاوت شکل‌ها، همهٔ جوامع در این مرحله دارای خصائص مشترکی هستند. این خصائص مشترک را می‌توان به طریق زیر حلاصه کرد: دست اندازی به اضافهٔ تولید و تصاحب آن در نتیجهٔ تسلط عوامل روبنائی امکان پذیر است و آن هم در اقتصادی که در آن ارزش مصرف حاکم باشد. <br /> سوم اینکه شیوهٔ اساسی تولید در این مرحله، شیوه ٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> چهارم اینکه شیوهٔ تولید فئودالی یکی از انواع شیوهٔ تولید مبتنی بر خراج است. <br /> پنجم اینکه شیوهٔ تولید بردگی، استثنائی بیش نیست و در بیشتر اوقات جنبهٔ بین مرحله ئی دارد. <br /> ششم اینکه پیچیدگی ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی این مرحله (و به علت همین پیچیدگی است که این همه شکل‌های</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30476 2012-03-06T20:37:14Z

<p>Sara HG: آماده بازنگری</p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{بازنگری}}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (فارس، نیریز)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> «مرک»<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (نیریز فارس)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (ایلام)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (لرستان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کرمانشاه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم){{نشان|۴}}<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کوهنجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مرک)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (باراب، آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> {{چپ‌چین}}(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴){{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی چند زن از یک روستا&#039;&#039;&#039; سَروَن&#039;&#039;&#039; (سربند)هایشان را به‌کمر بسته و به‌چراگاه ده مجاور می‌روند و چند گاو از گاو‌های روستای مجاور را دزدیده و به‌جانب ده خود می‌برند. مردم ده مجاور قبلاً از این ماجرا و علت آن آگاهند در نتیجه زنان روستائی که گاوهایشان را دزدیده‌اند با چوبدست به‌دزدها حمله می‌کنندتا گاوهای خود را پس بگیرند. میان زنان دو روستا نبردی در می‌گیرد که گاه چند نفر هم زخمی و مجروح می‌شوند و سرانجام یکی میانجی می‌شود و دزدها بدین شرط که باران ببارد گاوها را به‌صاحبانشان پس می‌دهند.] (&#039;&#039;&#039;باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام&#039;&#039;&#039; کار گروهی محمد اسدیان خرم آبادی، باجلان فرخی، منصور کیائی کتاب آمادهٔ انتشار مرکز مردم‌شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه نهم. دال پَلو{{نشان|۵}} (پراندن سنگ).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی دو گروهِ حداقل شش نفری به‌بازیِ &#039;&#039;&#039;دال پلو&#039;&#039;&#039; می‌پردازند و در پایان بازی برندگان بازندگان را تنبیه می‌کنند. کسی میانجی می‌شود و برندگان بازی به‌شرط باریدن باران بازندگان را رها می‌کنند!] <br /> <br /> ::::::::::(باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، همان مأخذ)<br /> <br /> <br /> == تحلیل داده‌ها: ==<br /> ترسیم نقشهٔ جغرافیائی توزیع نمونه‌های مختلف طلب باران برای تحلیل داده‌ها و نمونه‌های ذکر شده ضروری است. با چنین روشی می‌توان نمونه‌های مختلف طلب باران را با توجه به‌ویژگی‌های اجتماعی، فیزیکی و فرهنگ قومی تحلیل کرد. اما نمونه‌های داده شده متأسفانه برای چنین کاری کافی نیست. وانگهی نمونه‌های انفرادی طلب باران با توجه به‌پراکندگی قومی در ایران کار را مشکل می‌سازد [این کار را می‌توان در فرصتی دیگر انجام داد]. مثلاً روش انجام مراسم &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و ترانه‌های آن در اکثر نقاط ایران و از جمله در ارمنستان گوناگون است و نمونه‌های ترکی، کردی، لری... و ارمنی آن با هم فرق دارد.<br /> <br /> نمونه هفتم [و هشتم] این مراسم یعنی تقلید جنگ [و گاروا (گاو ربائی)] بیش‌تر در منطقهٔ کرد زبان [و «لَک»{{نشان|۶}} زبان] رایج است و در برخی مناطق مجاور کردستان نیز کم و بیش رواج دارد. بدین سان در اینجا فقط به‌تحلیل فرهنگی و ریشه‌های دو نوع از مراسم طلب باران و توزیع جغرافیایی آن در خاورمیانه می‌پردازیم و می‌کوشیم که به‌منشأ تاریخی این دو نوع دست یابیم. <br /> <br /> نمونهٔ اول گزارش شده در این مقاله در سطح گسترده‌ئی در خاورمیانه و شمال آفریقا رواج دارد. تفاوت این مراسم در کشورهای مسلمانِ ایران، ترکیه، عربستان، الجزایر، مصر، مراکش یا مغرب بسیار اندک است. آنچه در ایران به‌نام دعای باران و نماز باران مشهور است نزد عرب‌ زبان‌ها &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; نام دارد. ترک زبان‌ها این مراسم را &#039;&#039;&#039;یگمور دعاسی&#039;&#039;&#039; yagmurduasi می‌نامند این مراسم در همهٔ این کشورها همراه با دو رکعت نماز [ر. ک به‌زیرنویس قسمت اول مقالهٔ طلب باران در شمارهٔ قبل کتاب جمعه] همراه است که در خارج از شهر یا روستا به‌صورت جمعی اجرا می‌کنند و بعد از نماز خُطبه می‌خوانند و شرکت کنندگان، در طول مراسم لباس خود را پشت و رو می‌پوشند. در پایان مراسم [که در ایران معمولاً با قربانی کردن گاو یا گوسفند همراه است] یک نفر به‌درگاه خدا استغفار می‌کند و از خدا رحمت و باران می‌طلبد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در قرآن از صلوة الاستسقأ یا نماز باران سخنی نیست اما در فقه اسلامی صلوة الاستسقأ، نماز [مستحبی است] که به‌هنگام خشکسالی و نقصان باران می‌خوانند ابن مُجی از نماز بارانی روایت می‌کند که پیامبر و صحابه خوانده بودند. بنا به‌این روایت پیامبر و یارانش به‌هنگام خشکسالی لباس‌های خود را پشت و رو پوشیده (به نشان سوگواری) و با خواندن دو رکعت نماز باران، طلب باران کردند.<br /> <br /> خلفای اسلامی در آغاز مردم را از انجام مراسم طلب باران منع می‌کردند و سبب آن بود که در قران ذکری از این مراسم نیست. &#039;&#039;&#039;حمدالله مستوفی&#039;&#039;&#039; در &#039;&#039;&#039;نزهة‌ القلوب&#039;&#039;&#039; از روایتی یاد می‌کند که طی آن فرماندهٔ مسلمانان بعد از فتح مصر مردم را از انجام مراسمی بازداشت که مصریان دختران‌شان را به‌سبب طغیان به‌موقع نیل در آن رود قربانی می‌کردند. امّا طغیان نیل سه ماه به‌تأخیر افتاد و بیم قحطی مردم را فرا گرفت. فرمانده مسلمانان نامه‌ای به عمر نوشت و از او کسب تکلیف کرد. عمر گفت: که نام خدا را بر کاغذی بنویسند و به‌نیل بسپارند تا مشکل حل شود. چنین کردند و نیل طغیان کرد. پس از آن که دین اسلام در شبه جزیرهٔ عربستان گسترش یافت اعراب مراسم و سنت‌های خود را با آیین جدید هماهنگ کردند. و حدیث‌های مربوط به‌&#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; در واقع راه‌ حلی است که در فقه اسلامی برای ایجاد این هماهنگی پیشنهاد شده است و چنین است که در مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; بخشی از مراسم طلب باران را با نماز و بخش‌های دیگر آن را به‌شکل سنتی و کهن انجام می‌دادند.<br /> <br /> هنوز هم مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; را در بسیاری از کشورهای مسلمان انجام می‌دهند و رفتارهای سنتی مراسم طلب باران از قبیل پشت و رو پوشیدن لباس به‌هنگام اجرای مراسم،جدا کردن مادران از نوزادان، جدا کردن گوسفندان از بره‌ها و بزها از بزغاله‌ها و قربانی کردن حیوانات در ایران و ترکیه رواج دارد. در ترکیه بنابه‌سنتی کهن بعد از انجام نماز باران شرکت کنندگان در مراسم هفتصد یا هفت هزار ریگ به‌رودخانه می‌اندازند. به‌این ترتیب، با گسترش دین اسلام قسمتی از بخش شفاهی مراسم طلب باران به‌نماز باران و نیایش به‌درگاه خدا تبدیل می‌شود چرا که خدا خالق همهٔ چیزها و از آن جمله باران است: [«اَفرأیتُمُ الماالذی تَشربون اَنتُم اَنزلتموهُ مِن المُزنِ ام نَحنُ المنزلون»{{نشان|۷}}]. غیر از بخشی از مراسم شفاهی طلب باران بخش‌های دیگر آن را در کشورهای ایران، ترکیه و کشورهای عربی همچنان بنابه‌سنت اجر می‌کنند و تفاوت آن ناچیز است. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;طبقه‌بندی و تحلیل نمونه دوم مراسم طلب باران.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> طلب باران &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; و گونه‌های مختلف آن بیش از سایر نمونه‌ها در ترکیه و ایران رواج دارد. در ترکیه نیز همانند مناطق ترک زبان و برخی از نقاط دیگر ایران عروس چمچه را &#039;&#039;&#039;چُمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند. مراسمِ طلب باران چمچه گلین را در بسیاری از مناطق ترکیه و از آن جمله در &#039;&#039;&#039;ادنا، انتیپ، اورفا، چن گیری، سیواس، و کی لیس&#039;&#039;&#039; اجرا می‌کنند &#039;&#039;&#039;چُمچه گلین&#039;&#039;&#039; در هر یک از این مناطق نامی خاص دارد: ترکمن‌های کرلر (Karlar ساکن ادنا &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; را &#039;&#039;&#039;بُدی بُدی&#039;&#039;&#039;، مردم کرس (Kars) &#039;&#039;&#039;دُدُ&#039;&#039;&#039; (Dodo) یا &#039;&#039;&#039;دُدو&#039;&#039;&#039; (dodou)، مردم سَفرَن بلو (Safranbolu) آن را &#039;&#039;&#039;گُدگُدِ&#039;&#039;&#039; (Godedode)، مردم انتپ (Antep) و میرمیندیک (Mirmindik) و گوزِلوا (Goselua) آن را &#039;&#039;&#039;گلین گوک&#039;&#039;&#039; (Gelingok یعنی غوک عروس)، مردم دنیزلی (Denizli) آن را &#039;&#039;&#039;سوگلین&#039;&#039;&#039; (عروس آب یا آب عروس) و مردم چن کیری (Cankiri) آن را &#039;&#039;&#039;یگمور گلین&#039;&#039;&#039; (Yamuglin یعنی باران عروس) می‌نامند. در «ارض روم» با وجود آنکه در این مراسم از عروسک پارچه‌ئی و گاه نوزاد استفاده می‌کنند امّا عروسک و نوزاد را &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند. در سیواس و تکیرداگ (Tekirdag) و سومه (Soma) و برگاما (Bergama) نیز عروس چمچه را گاه &#039;&#039;&#039;دُدُ&#039;&#039;&#039; و گاه &#039;&#039;&#039;گُدِگُدِ&#039;&#039;&#039; می‌نامند.<br /> <br /> با پیشرفت به‌جانب شرق ترکیه مراسم چمچه گلین گسترش بیش‌تری می‌یابد و نام‌ها نیز متغیرتر می‌شود. در بلغارستان دختری را که در طی این مراسم برای گردآوری مواد غذائی به در خانه‌ها می‌رود &#039;&#039;&#039;دُلدُل&#039;&#039;&#039; (Doldol) و گاهی &#039;&#039;&#039;پرپروگا&#039;&#039;&#039; (Pereruga) می‌نامند. در یوگسلاوی و آلبانی ترک‌ها و صرب‌ها عروسک مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;دُدُله&#039;&#039;&#039; (Dodola) یا دُدُلیچه (Dodolica) دُدُله کوچک) می‌نامند. در مجارستان نیز این گونه مراسم طلب باران نزد کولی‌ها و «صرب‌»ها رواج دارد و عروسک این مراسم را &#039;&#039;&#039;دُدُله&#039;&#039;&#039; می‌نامند. در رومانی &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; را همان &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند. اما چمچه گلین تندیس سفالی عروسک است و آن را شبیه یکی از نمونه‌هائی که در ایران وجود دارد در تابوت می‌گذارند. در عراق ترکمن‌های کرکوک عروسک مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند و در سوریه این عروسک را &#039;&#039;&#039;ام‌ القوس&#039;&#039;&#039; یعنی مادرِ باران می‌نامند. عروسک این مراسم نزد مسیحیان سوریه &#039;&#039;&#039;عروس خدا&#039;&#039;&#039; نام دارد. در شمال آفریقا مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;مادرِ بانگو&#039;&#039;&#039; (Bangu) و عروسک این مراسم را &#039;&#039;&#039;الگنجه&#039;&#039;&#039; (Algonja) می‌نامند.<br /> <br /> در ازبکستان ترک‌ها و تاجیک‌ها عروسک مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;سوس خاتون&#039;&#039;&#039; (احتمالا به‌معنی زنِ آبی) می‌نامند [این عروسک در بخشی از گنبد هم همین نام را دارد] و عروسک آنها شبیه چمچه گلین با &#039;&#039;&#039;کپچه گلین&#039;&#039;&#039; (Kepcegelin) ترک‌های آذربایجان ایران و ترک‌های ترکیه است. در برخی از مناطق ترک زبان ایران و ترکیه چمچه گلین مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;چمچه چیک&#039;&#039;&#039; (Comcecik) یا &#039;&#039;&#039;کپچه چیک&#039;&#039;&#039; (Cepcecik) می‌نامند که به‌معنی چمچهٔ کوچک و ملاقهٔ کوچک است. در گویش &#039;&#039;&#039;اگوزی&#039;&#039;&#039; ترکیه عروس چمچه را &#039;&#039;&#039;اگری کپچه&#039;&#039;&#039; (Egrikepce) یعنی ملاقهٔ دسته کج می‌نامند و این کلمه لغتی است که برای بچه وزغ نیز به‌کار می‌برند. ماهی دم دراز یا &#039;&#039;&#039;ماهی ملاقه&#039;&#039;&#039; را در ترکیه &#039;&#039;&#039;چمچه بلیگی&#039;&#039;&#039; (Comce Baligi) می‌‌گویند و در قسمت وسیعی از ترکیه بچه غوک &#039;&#039;&#039;کپچه چیک&#039;&#039;&#039; نام دارد. <br /> <br /> بدین سان &#039;&#039;&#039;چمچه چیک&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;کپچه چیک&#039;&#039;&#039; به‌معنی بچه غوک یا بچه وزغ و &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;کپچه گلین&#039;&#039;&#039; به‌معنی &#039;&#039;&#039;عروس قورباغه&#039;&#039;&#039; است و در ترکیه و بسیاری از مناطق ترک نشین ایران مراسم طلب باران با &#039;&#039;&#039;عروس - چمچه&#039;&#039;&#039;، چمچه گلین یا کپچه گلین نام دارد. در انتپ، میرمیندیک، گوزلوا و سفربندلو ترکیه نیز چنان که گزارش شد عروس چمچه را گلین گوک یعنی عروس غوک می‌نامند. &#039;&#039;&#039;گوک&#039;&#039;&#039; همانا معادل فارسی غوک و گُدِن (Goden) ترکی نزد ترک زبانان ناحیهٔ سینوپ (Sinop) و سامسون (Samsun) به‌معنی غوک است. در دنیزلی ترکیه عروس چمچه را سوگلین یعنی آب عروس می‌نامند که با غوک بی‌ارتباط نیست. در کشورهای بالکان، &#039;&#039;&#039;دُدولَه&#039;&#039;&#039; (Dodula) و &#039;&#039;&#039;دُدولِه&#039;&#039;&#039; (Dodule) نام بچهٔ نیمه عریانی‌ است که او را به‌جای عروسک در این مراسم شرکت می‌دهند و با غوک بی ارتباط نیست.<br /> <br /> {{چپ‌چین}}([[مراسم تمنای باران و باران‌سازی در ایران ۳|ادامه دارد]]){{پایان چپ‌چین}}<br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.<br /> #{{پاورقی|۵}} Dalpalo نوعی بازی با سنگ.<br /> #{{پاورقی|۶}} &#039;&#039;&#039;لکی&#039;&#039;&#039; گویشی است مرکب از لری و کردی و زبان مردم قسمت‌هائی از لرستان و ایلام که مجاور مناطق کردنشین است.<br /> #{{پاورقی|۷}} سورهٔ &#039;&#039;&#039;الواقعه&#039;&#039;&#039; آیه ۶۸ و ۶۹ آیا آبی را که می‌نوشید نمی‌بینید؟ آیا شما آن را از ابر سفید فرو فرستادید؟ یا ما فرو فرستادیم؟</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30475 2012-03-06T20:33:45Z

<p>Sara HG: پایان تایپ</p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (فارس، نیریز)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> «مرک»<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (نیریز فارس)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (ایلام)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (لرستان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کرمانشاه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم){{نشان|۴}}<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کوهنجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مرک)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (باراب، آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> {{چپ‌چین}}(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴){{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی چند زن از یک روستا&#039;&#039;&#039; سَروَن&#039;&#039;&#039; (سربند)هایشان را به‌کمر بسته و به‌چراگاه ده مجاور می‌روند و چند گاو از گاو‌های روستای مجاور را دزدیده و به‌جانب ده خود می‌برند. مردم ده مجاور قبلاً از این ماجرا و علت آن آگاهند در نتیجه زنان روستائی که گاوهایشان را دزدیده‌اند با چوبدست به‌دزدها حمله می‌کنندتا گاوهای خود را پس بگیرند. میان زنان دو روستا نبردی در می‌گیرد که گاه چند نفر هم زخمی و مجروح می‌شوند و سرانجام یکی میانجی می‌شود و دزدها بدین شرط که باران ببارد گاوها را به‌صاحبانشان پس می‌دهند.] (&#039;&#039;&#039;باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام&#039;&#039;&#039; کار گروهی محمد اسدیان خرم آبادی، باجلان فرخی، منصور کیائی کتاب آمادهٔ انتشار مرکز مردم‌شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه نهم. دال پَلو{{نشان|۵}} (پراندن سنگ).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی دو گروهِ حداقل شش نفری به‌بازیِ &#039;&#039;&#039;دال پلو&#039;&#039;&#039; می‌پردازند و در پایان بازی برندگان بازندگان را تنبیه می‌کنند. کسی میانجی می‌شود و برندگان بازی به‌شرط باریدن باران بازندگان را رها می‌کنند!] <br /> <br /> ::::::::::(باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، همان مأخذ)<br /> <br /> <br /> == تحلیل داده‌ها: ==<br /> ترسیم نقشهٔ جغرافیائی توزیع نمونه‌های مختلف طلب باران برای تحلیل داده‌ها و نمونه‌های ذکر شده ضروری است. با چنین روشی می‌توان نمونه‌های مختلف طلب باران را با توجه به‌ویژگی‌های اجتماعی، فیزیکی و فرهنگ قومی تحلیل کرد. اما نمونه‌های داده شده متأسفانه برای چنین کاری کافی نیست. وانگهی نمونه‌های انفرادی طلب باران با توجه به‌پراکندگی قومی در ایران کار را مشکل می‌سازد [این کار را می‌توان در فرصتی دیگر انجام داد]. مثلاً روش انجام مراسم &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و ترانه‌های آن در اکثر نقاط ایران و از جمله در ارمنستان گوناگون است و نمونه‌های ترکی، کردی، لری... و ارمنی آن با هم فرق دارد.<br /> <br /> نمونه هفتم [و هشتم] این مراسم یعنی تقلید جنگ [و گاروا (گاو ربائی)] بیش‌تر در منطقهٔ کرد زبان [و «لَک»{{نشان|۶}} زبان] رایج است و در برخی مناطق مجاور کردستان نیز کم و بیش رواج دارد. بدین سان در اینجا فقط به‌تحلیل فرهنگی و ریشه‌های دو نوع از مراسم طلب باران و توزیع جغرافیایی آن در خاورمیانه می‌پردازیم و می‌کوشیم که به‌منشأ تاریخی این دو نوع دست یابیم. <br /> <br /> نمونهٔ اول گزارش شده در این مقاله در سطح گسترده‌ئی در خاورمیانه و شمال آفریقا رواج دارد. تفاوت این مراسم در کشورهای مسلمانِ ایران، ترکیه، عربستان، الجزایر، مصر، مراکش یا مغرب بسیار اندک است. آنچه در ایران به‌نام دعای باران و نماز باران مشهور است نزد عرب‌ زبان‌ها &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; نام دارد. ترک زبان‌ها این مراسم را &#039;&#039;&#039;یگمور دعاسی&#039;&#039;&#039; yagmurduasi می‌نامند این مراسم در همهٔ این کشورها همراه با دو رکعت نماز [ر. ک به‌زیرنویس قسمت اول مقالهٔ طلب باران در شمارهٔ قبل کتاب جمعه] همراه است که در خارج از شهر یا روستا به‌صورت جمعی اجرا می‌کنند و بعد از نماز خُطبه می‌خوانند و شرکت کنندگان، در طول مراسم لباس خود را پشت و رو می‌پوشند. در پایان مراسم [که در ایران معمولاً با قربانی کردن گاو یا گوسفند همراه است] یک نفر به‌درگاه خدا استغفار می‌کند و از خدا رحمت و باران می‌طلبد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در قرآن از صلوة الاستسقأ یا نماز باران سخنی نیست اما در فقه اسلامی صلوة الاستسقأ، نماز [مستحبی است] که به‌هنگام خشکسالی و نقصان باران می‌خوانند ابن مُجی از نماز بارانی روایت می‌کند که پیامبر و صحابه خوانده بودند. بنا به‌این روایت پیامبر و یارانش به‌هنگام خشکسالی لباس‌های خود را پشت و رو پوشیده (به نشان سوگواری) و با خواندن دو رکعت نماز باران، طلب باران کردند.<br /> <br /> خلفای اسلامی در آغاز مردم را از انجام مراسم طلب باران منع می‌کردند و سبب آن بود که در قران ذکری از این مراسم نیست. &#039;&#039;&#039;حمدالله مستوفی&#039;&#039;&#039; در &#039;&#039;&#039;نزهة‌ القلوب&#039;&#039;&#039; از روایتی یاد می‌کند که طی آن فرماندهٔ مسلمانان بعد از فتح مصر مردم را از انجام مراسمی بازداشت که مصریان دختران‌شان را به‌سبب طغیان به‌موقع نیل در آن رود قربانی می‌کردند. امّا طغیان نیل سه ماه به‌تأخیر افتاد و بیم قحطی مردم را فرا گرفت. فرمانده مسلمانان نامه‌ای به عمر نوشت و از او کسب تکلیف کرد. عمر گفت: که نام خدا را بر کاغذی بنویسند و به‌نیل بسپارند تا مشکل حل شود. چنین کردند و نیل طغیان کرد. پس از آن که دین اسلام در شبه جزیرهٔ عربستان گسترش یافت اعراب مراسم و سنت‌های خود را با آیین جدید هماهنگ کردند. و حدیث‌های مربوط به‌&#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; در واقع راه‌ حلی است که در فقه اسلامی برای ایجاد این هماهنگی پیشنهاد شده است و چنین است که در مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; بخشی از مراسم طلب باران را با نماز و بخش‌های دیگر آن را به‌شکل سنتی و کهن انجام می‌دادند.<br /> <br /> هنوز هم مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; را در بسیاری از کشورهای مسلمان انجام می‌دهند و رفتارهای سنتی مراسم طلب باران از قبیل پشت و رو پوشیدن لباس به‌هنگام اجرای مراسم،جدا کردن مادران از نوزادان، جدا کردن گوسفندان از بره‌ها و بزها از بزغاله‌ها و قربانی کردن حیوانات در ایران و ترکیه رواج دارد. در ترکیه بنابه‌سنتی کهن بعد از انجام نماز باران شرکت کنندگان در مراسم هفتصد یا هفت هزار ریگ به‌رودخانه می‌اندازند. به‌این ترتیب، با گسترش دین اسلام قسمتی از بخش شفاهی مراسم طلب باران به‌نماز باران و نیایش به‌درگاه خدا تبدیل می‌شود چرا که خدا خالق همهٔ چیزها و از آن جمله باران است: [«اَفرأیتُمُ الماالذی تَشربون اَنتُم اَنزلتموهُ مِن المُزنِ ام نَحنُ المنزلون»{{نشان|۷}}]. غیر از بخشی از مراسم شفاهی طلب باران بخش‌های دیگر آن را در کشورهای ایران، ترکیه و کشورهای عربی همچنان بنابه‌سنت اجر می‌کنند و تفاوت آن ناچیز است. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;طبقه‌بندی و تحلیل نمونه دوم مراسم طلب باران.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> طلب باران &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; و گونه‌های مختلف آن بیش از سایر نمونه‌ها در ترکیه و ایران رواج دارد. در ترکیه نیز همانند مناطق ترک زبان و برخی از نقاط دیگر ایران عروس چمچه را &#039;&#039;&#039;چُمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند. مراسمِ طلب باران چمچه گلین را در بسیاری از مناطق ترکیه و از آن جمله در &#039;&#039;&#039;ادنا، انتیپ، اورفا، چن گیری، سیواس، و کی لیس&#039;&#039;&#039; اجرا می‌کنند &#039;&#039;&#039;چُمچه گلین&#039;&#039;&#039; در هر یک از این مناطق نامی خاص دارد: ترکمن‌های کرلر (Karlar ساکن ادنا &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; را &#039;&#039;&#039;بُدی بُدی&#039;&#039;&#039;، مردم کرس (Kars) &#039;&#039;&#039;دُدُ&#039;&#039;&#039; (Dodo) یا &#039;&#039;&#039;دُدو&#039;&#039;&#039; (dodou)، مردم سَفرَن بلو (Safranbolu) آن را &#039;&#039;&#039;گُدگُدِ&#039;&#039;&#039; (Godedode)، مردم انتپ (Antep) و میرمیندیک (Mirmindik) و گوزِلوا (Goselua) آن را &#039;&#039;&#039;گلین گوک&#039;&#039;&#039; (Gelingok یعنی غوک عروس)، مردم دنیزلی (Denizli) آن را &#039;&#039;&#039;سوگلین&#039;&#039;&#039; (عروس آب یا آب عروس) و مردم چن کیری (Cankiri) آن را &#039;&#039;&#039;یگمور گلین&#039;&#039;&#039; (Yamuglin یعنی باران عروس) می‌نامند. در «ارض روم» با وجود آنکه در این مراسم از عروسک پارچه‌ئی و گاه نوزاد استفاده می‌کنند امّا عروسک و نوزاد را &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند. در سیواس و تکیرداگ (Tekirdag) و سومه (Soma) و برگاما (Bergama) نیز عروس چمچه را گاه &#039;&#039;&#039;دُدُ&#039;&#039;&#039; و گاه &#039;&#039;&#039;گُدِگُدِ&#039;&#039;&#039; می‌نامند.<br /> <br /> با پیشرفت به‌جانب شرق ترکیه مراسم چمچه گلین گسترش بیش‌تری می‌یابد و نام‌ها نیز متغیرتر می‌شود. در بلغارستان دختری را که در طی این مراسم برای گردآوری مواد غذائی به در خانه‌ها می‌رود &#039;&#039;&#039;دُلدُل&#039;&#039;&#039; (Doldol) و گاهی &#039;&#039;&#039;پرپروگا&#039;&#039;&#039; (Pereruga) می‌نامند. در یوگسلاوی و آلبانی ترک‌ها و صرب‌ها عروسک مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;دُدُله&#039;&#039;&#039; (Dodola) یا دُدُلیچه (Dodolica) دُدُله کوچک) می‌نامند. در مجارستان نیز این گونه مراسم طلب باران نزد کولی‌ها و «صرب‌»ها رواج دارد و عروسک این مراسم را &#039;&#039;&#039;دُدُله&#039;&#039;&#039; می‌نامند. در رومانی &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; را همان &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند. اما چمچه گلین تندیس سفالی عروسک است و آن را شبیه یکی از نمونه‌هائی که در ایران وجود دارد در تابوت می‌گذارند. در عراق ترکمن‌های کرکوک عروسک مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند و در سوریه این عروسک را &#039;&#039;&#039;ام‌ القوس&#039;&#039;&#039; یعنی مادرِ باران می‌نامند. عروسک این مراسم نزد مسیحیان سوریه &#039;&#039;&#039;عروس خدا&#039;&#039;&#039; نام دارد. در شمال آفریقا مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;مادرِ بانگو&#039;&#039;&#039; (Bangu) و عروسک این مراسم را &#039;&#039;&#039;الگنجه&#039;&#039;&#039; (Algonja) می‌نامند.<br /> <br /> در ازبکستان ترک‌ها و تاجیک‌ها عروسک مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;سوس خاتون&#039;&#039;&#039; (احتمالا به‌معنی زنِ آبی) می‌نامند [این عروسک در بخشی از گنبد هم همین نام را دارد] و عروسک آنها شبیه چمچه گلین با &#039;&#039;&#039;کپچه گلین&#039;&#039;&#039; (Kepcegelin) ترک‌های آذربایجان ایران و ترک‌های ترکیه است. در برخی از مناطق ترک زبان ایران و ترکیه چمچه گلین مراسم طلب باران را &#039;&#039;&#039;چمچه چیک&#039;&#039;&#039; (Comcecik) یا &#039;&#039;&#039;کپچه چیک&#039;&#039;&#039; (Cepcecik) می‌نامند که به‌معنی چمچهٔ کوچک و ملاقهٔ کوچک است. در گویش &#039;&#039;&#039;اگوزی&#039;&#039;&#039; ترکیه عروس چمچه را &#039;&#039;&#039;اگری کپچه&#039;&#039;&#039; (Egrikepce) یعنی ملاقهٔ دسته کج می‌نامند و این کلمه لغتی است که برای بچه وزغ نیز به‌کار می‌برند. ماهی دم دراز یا &#039;&#039;&#039;ماهی ملاقه&#039;&#039;&#039; را در ترکیه &#039;&#039;&#039;چمچه بلیگی&#039;&#039;&#039; (Comce Baligi) می‌‌گویند و در قسمت وسیعی از ترکیه بچه غوک &#039;&#039;&#039;کپچه چیک&#039;&#039;&#039; نام دارد. <br /> <br /> بدین سان &#039;&#039;&#039;چمچه چیک&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;کپچه چیک&#039;&#039;&#039; به‌معنی بچه غوک یا بچه وزغ و &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و &#039;&#039;&#039;کپچه گلین&#039;&#039;&#039; به‌معنی &#039;&#039;&#039;عروس قورباغه&#039;&#039;&#039; است و در ترکیه و بسیاری از مناطق ترک نشین ایران مراسم طلب باران با &#039;&#039;&#039;عروس - چمچه&#039;&#039;&#039;، چمچه گلین یا کپچه گلین نام دارد. در انتپ، میرمیندیک، گوزلوا و سفربندلو ترکیه نیز چنان که گزارش شد عروس چمچه را گلین گوک یعنی عروس غوک می‌نامند. &#039;&#039;&#039;گوک&#039;&#039;&#039; همانا معادل فارسی غوک و گُدِن (Goden) ترکی نزد ترک زبانان ناحیهٔ سینوپ (Sinop) و سامسون (Samsun) به‌معنی غوک است. در دنیزلی ترکیه عروس چمچه را سوگلین یعنی آب عروس می‌نامند که با غوک بی‌ارتباط نیست. در کشورهای بالکان، &#039;&#039;&#039;دُدولَه&#039;&#039;&#039; (Dodula) و &#039;&#039;&#039;دُدولِه&#039;&#039;&#039; (Dodule) نام بچهٔ نیمه عریانی‌ است که او را به‌جای عروسک در این مراسم شرکت می‌دهند و با غوک بی ارتباط نیست.<br /> <br /> {{چپ‌چین}}([[مراسم تمنای باران و باران‌سازی در ایران ۳|ادامه دارد]]){{پایان چپ‌چین}}<br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.<br /> #{{پاورقی|۵}} Dalpalo نوعی بازی با سنگ.<br /> #{{پاورقی|۶}} &#039;&#039;&#039;لکی&#039;&#039;&#039; گویشی است مرکب از لری و کردی و زبان مردم قسمت‌هائی از لرستان و ایلام که مجاور مناطق کردنشین است.<br /> #{{پاورقی|۷}} سورهٔ &#039;&#039;&#039;الواقعه&#039;&#039;&#039; آیه ۶۸ و ۶۹ آیا آبی را که می‌نوشید نمی‌بینید؟ آیا شما آن را از ابر سفید فرو فرستادید؟ یا ما فرو فرستادیم؟</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30443 2012-03-04T19:08:29Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (فارس، نیریز)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> «مرک»<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (نیریز فارس)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (ایلام)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (لرستان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کرمانشاه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم){{نشان|۴}}<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کوهنجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مرک)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (باراب، آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> {{چپ‌چین}}(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴){{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی چند زن از یک روستا&#039;&#039;&#039; سَروَن&#039;&#039;&#039; (سربند)هایشان را به‌کمر بسته و به‌چراگاه ده مجاور می‌روند و چند گاو از گاو‌های روستای مجاور را دزدیده و به‌جانب ده خود می‌برند. مردم ده مجاور قبلاً از این ماجرا و علت آن آگاهند در نتیجه زنان روستائی که گاوهایشان را دزدیده‌اند با چوبدست به‌دزدها حمله می‌کنندتا گاوهای خود را پس بگیرند. میان زنان دو روستا نبردی در می‌گیرد که گاه چند نفر هم زخمی و مجروح می‌شوند و سرانجام یکی میانجی می‌شود و دزدها بدین شرط که باران ببارد گاوها را به‌صاحبانشان پس می‌دهند.] (&#039;&#039;&#039;باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام&#039;&#039;&#039; کار گروهی محمد اسدیان خرم آبادی، باجلان فرخی، منصور کیائی کتاب آمادهٔ انتشار مرکز مردم‌شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه نهم. دال پَلو{{نشان|۵}} (پراندن سنگ).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی دو گروهِ حداقل شش نفری به‌بازیِ &#039;&#039;&#039;دال پلو&#039;&#039;&#039; می‌پردازند و در پایان بازی برندگان بازندگان را تنبیه می‌کنند. کسی میانجی می‌شود و برندگان بازی به‌شرط باریدن باران بازندگان را رها می‌کنند!] <br /> <br /> ::::::::::(باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، همان مأخذ)<br /> <br /> <br /> == تحلیل داده‌ها: ==<br /> ترسیم نقشهٔ جغرافیائی توزیع نمونه‌های مختلف طلب باران برای تحلیل داده‌ها و نمونه‌های ذکر شده ضروری است. با چنین روشی می‌توان نمونه‌های مختلف طلب باران را با توجه به‌ویژگی‌های اجتماعی، فیزیکی و فرهنگ قومی تحلیل کرد. اما نمونه‌های داده شده متأسفانه برای چنین کاری کافی نیست. وانگهی نمونه‌های انفرادی طلب باران با توجه به‌پراکندگی قومی در ایران کار را مشکل می‌سازد [این کار را می‌توان در فرصتی دیگر انجام داد]. مثلاً روش انجام مراسم &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و ترانه‌های آن در اکثر نقاط ایران و از جمله در ارمنستان گوناگون است و نمونه‌های ترکی، کردی، لری... و ارمنی آن با هم فرق دارد.<br /> <br /> نمونه هفتم [و هشتم] این مراسم یعنی تقلید جنگ [و گاروا (گاو ربائی)] بیش‌تر در منطقهٔ کرد زبان [و «لَک»{{نشان|۶}} زبان] رایج است و در برخی مناطق مجاور کردستان نیز کم و بیش رواج دارد. بدین سان در اینجا فقط به‌تحلیل فرهنگی و ریشه‌های دو نوع از مراسم طلب باران و توزیع جغرافیایی آن در خاورمیانه می‌پردازیم و می‌کوشیم که به‌منشأ تاریخی این دو نوع دست یابیم. <br /> <br /> نمونهٔ اول گزارش شده در این مقاله در سطح گسترده‌ئی در خاورمیانه و شمال آفریقا رواج دارد. تفاوت این مراسم در کشورهای مسلمانِ ایران، ترکیه، عربستان، الجزایر، مصر، مراکش یا مغرب بسیار اندک است. آنچه در ایران به‌نام دعای باران و نماز باران مشهور است نزد عرب‌ زبان‌ها &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; نام دارد. ترک زبان‌ها این مراسم را &#039;&#039;&#039;یگمور دعاسی&#039;&#039;&#039; yagmurduasi می‌نامند این مراسم در همهٔ این کشورها همراه با دو رکعت نماز [ر. ک به‌زیرنویس قسمت اول مقالهٔ طلب باران در شمارهٔ قبل کتاب جمعه] همراه است که در خارج از شهر یا روستا به‌صورت جمعی اجرا می‌کنند و بعد از نماز خُطبه می‌خوانند و شرکت کنندگان، در طول مراسم لباس خود را پشت و رو می‌پوشند. در پایان مراسم [که در ایران معمولاً با قربانی کردن گاو یا گوسفند همراه است] یک نفر به‌درگاه خدا استغفار می‌کند و از خدا رحمت و باران می‌طلبد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در قرآن از صلوة الاستسقأ یا نماز باران سخنی نیست اما در فقه اسلامی صلوة الاستسقأ، نماز [مستحبی است] که به‌هنگام خشکسالی و نقصان باران می‌خوانند ابن مُجی از نماز بارانی روایت می‌کند که پیامبر و صحابه خوانده بودند. بنا به‌این روایت پیامبر و یارانش به‌هنگام خشکسالی لباس‌های خود را پشت و رو پوشیده (به نشان سوگواری) و با خواندن دو رکعت نماز باران، طلب باران کردند.<br /> <br /> خلفای اسلامی در آغاز مردم را از انجام مراسم طلب باران منع می‌کردند و سبب آن بود که در قران ذکری از این مراسم نیست. &#039;&#039;&#039;حمدالله مستوفی&#039;&#039;&#039; در &#039;&#039;&#039;نزهة‌ القلوب&#039;&#039;&#039; از روایتی یاد می‌کند که طی آن فرماندهٔ مسلمانان بعد از فتح مصر مردم را از انجام مراسمی بازداشت که مصریان دختران‌شان را به‌سبب طغیان به‌موقع نیل در آن رود قربانی می‌کردند. امّا طغیان نیل سه ماه به‌تأخیر افتاد و بیم قحطی مردم را فرا گرفت. فرمانده مسلمانان نامه‌ای به عمر نوشت و از او کسب تکلیف کرد. عمر گفت: که نام خدا را بر کاغذی بنویسند و به‌نیل بسپارند تا مشکل حل شود. چنین کردند و نیل طغیان کرد. پس از آن که دین اسلام در شبه جزیرهٔ عربستان گسترش یافت اعراب مراسم و سنت‌های خود را با آیین جدید هماهنگ کردند. و حدیث‌های مربوط به‌&#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; در واقع راه‌ حلی است که در فقه اسلامی برای ایجاد این هماهنگی پیشنهاد شده است و چنین است که در مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; بخشی از مراسم طلب باران را با نماز و بخش‌های دیگر آن را به‌شکل سنتی و کهن انجام می‌دادند.<br /> <br /> هنوز هم مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; را در بسیاری از کشورهای مسلمان انجام می‌دهند و رفتارهای سنتی مراسم طلب باران از قبیل پشت و رو پوشیدن لباس به‌هنگام اجرای مراسم،جدا کردن مادران از نوزادان، جدا کردن گوسفندان از بره‌ها و بزها از بزغاله‌ها و قربانی کردن حیوانات در ایران و ترکیه رواج دارد. در ترکیه بنابه‌سنتی کهن بعد از انجام نماز باران شرکت کنندگان در مراسم هفتصد یا هفت هزار ریگ به‌رودخانه می‌اندازند. به‌این ترتیب، با گسترش دین اسلام قسمتی از بخش شفاهی مراسم طلب باران به‌نماز باران و نیایش به‌درگاه خدا تبدیل می‌شود چرا که خدا خالق همهٔ چیزها و از آن جمله باران است: [«اَفرأیتُمُ الماالذی تَشربون اَنتُم اَنزلتموهُ مِن المُزنِ ام نَحنُ المنزلون»{{نشان|۷}}]. غیر از بخشی از مراسم شفاهی طلب باران بخش‌های دیگر آن را در کشورهای ایران، ترکیه و کشورهای عربی همچنان بنابه‌سنت اجر می‌کنند و تفاوت آن ناچیز است. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;طبقه‌بندی و تحلیل نمونه دوم مراسم طلب باران.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> طلب باران &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; و گونه‌های مختلف آن بیش از سایر نمونه‌ها در ترکیه و ایران رواج دارد. در ترکیه نیز همانند مناطق ترک زبان و برخی از نقاط دیگر ایران عروس چمچه را &#039;&#039;&#039;چُمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند. مراسمِ طلب باران چمچه گلین را در بسیاری از مناطق ترکیه و از آن جمله در &#039;&#039;&#039;ادنا، انتیپ، اورفا، چن گیری، سیواس، و کی لیس&#039;&#039;&#039; اجرا می‌کنند &#039;&#039;&#039;چُمچه گلین&#039;&#039;&#039; در هر یک از این مناطق نامی خاص دارد: ترکمن‌های کرلر (Karlar ساکن ادنا &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; را &#039;&#039;&#039;بُدی بُدی&#039;&#039;&#039;، مردم کرس (Kars) &#039;&#039;&#039;دُدُ&#039;&#039;&#039; (Dodo) یا &#039;&#039;&#039;دُدو&#039;&#039;&#039; (dodou)، مردم سَفرَن بلو (Safranbolu) آن را &#039;&#039;&#039;گُدگُدِ&#039;&#039;&#039; (Godedode)، مردم انتپ (Antep) و میرمیندیک (Mirmindik) و گوزِلوا (Goselua) آن را &#039;&#039;&#039;گلین گوک&#039;&#039;&#039; (Gelingok یعنی غوک عروس)، مردم دنیزلی (Denizli) آن را &#039;&#039;&#039;سوگلین&#039;&#039;&#039; (عروس آب یا آب عروس) و مردم چن کیری (Cankiri) آن را &#039;&#039;&#039;یگمور گلین&#039;&#039;&#039; (Yamuglin یعنی باران عروس) می‌نامند. در «ارض روم» با وجود آنکه در این مراسم از عروسک پارچه‌ئی و گاه نوزاد استفاده می‌کنند امّا عروسک و نوزاد را &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند. در سیواس و تکیرداگ (Tekirdag) و سومه (Soma) و برگاما (Bergama) نیز عروس چمچه را گاه &#039;&#039;&#039;دُدُ&#039;&#039;&#039; و گاه &#039;&#039;&#039;گُدِگُدِ&#039;&#039;&#039; می‌نامند.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> {{چپ‌چین}}([[مراسم تمنای باران و باران‌سازی در ایران ۳|ادامه دارد]]){{پایان چپ‌چین}}<br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.<br /> #{{پاورقی|۵}} Dalpalo نوعی بازی با سنگ.<br /> #{{پاورقی|۶}} &#039;&#039;&#039;لکی&#039;&#039;&#039; گویشی است مرکب از لری و کردی و زبان مردم قسمت‌هائی از لرستان و ایلام که مجاور مناطق کردنشین است.<br /> #{{پاورقی|۷}} سورهٔ &#039;&#039;&#039;الواقعه&#039;&#039;&#039; آیه ۶۸ و ۶۹ آیا آبی را که می‌نوشید نمی‌بینید؟ آیا شما آن را از ابر سفید فرو فرستادید؟ یا ما فرو فرستادیم؟</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30427 2012-03-04T02:07:50Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (فارس، نیریز)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> «مرک»<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (نیریز فارس)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (ایلام)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (لرستان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کرمانشاه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم){{نشان|۴}}<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کوهنجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مرک)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (باراب، آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> {{چپ‌چین}}(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴){{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی چند زن از یک روستا&#039;&#039;&#039; سَروَن&#039;&#039;&#039; (سربند)هایشان را به‌کمر بسته و به‌چراگاه ده مجاور می‌روند و چند گاو از گاو‌های روستای مجاور را دزدیده و به‌جانب ده خود می‌برند. مردم ده مجاور قبلاً از این ماجرا و علت آن آگاهند در نتیجه زنان روستائی که گاوهایشان را دزدیده‌اند با چوبدست به‌دزدها حمله می‌کنندتا گاوهای خود را پس بگیرند. میان زنان دو روستا نبردی در می‌گیرد که گاه چند نفر هم زخمی و مجروح می‌شوند و سرانجام یکی میانجی می‌شود و دزدها بدین شرط که باران ببارد گاوها را به‌صاحبانشان پس می‌دهند.] (&#039;&#039;&#039;باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام&#039;&#039;&#039; کار گروهی محمد اسدیان خرم آبادی، باجلان فرخی، منصور کیائی کتاب آمادهٔ انتشار مرکز مردم‌شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه نهم. دال پَلو{{نشان|۵}} (پراندن سنگ).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی دو گروهِ حداقل شش نفری به‌بازیِ &#039;&#039;&#039;دال پلو&#039;&#039;&#039; می‌پردازند و در پایان بازی برندگان بازندگان را تنبیه می‌کنند. کسی میانجی می‌شود و برندگان بازی به‌شرط باریدن باران بازندگان را رها می‌کنند!] <br /> <br /> ::::::::::(باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، همان مأخذ)<br /> <br /> <br /> == تحلیل داده‌ها: ==<br /> ترسیم نقشهٔ جغرافیائی توزیع نمونه‌های مختلف طلب باران برای تحلیل داده‌ها و نمونه‌های ذکر شده ضروری است. با چنین روشی می‌توان نمونه‌های مختلف طلب باران را با توجه به‌ویژگی‌های اجتماعی، فیزیکی و فرهنگ قومی تحلیل کرد. اما نمونه‌های داده شده متأسفانه برای چنین کاری کافی نیست. وانگهی نمونه‌های انفرادی طلب باران با توجه به‌پراکندگی قومی در ایران کار را مشکل می‌سازد [این کار را می‌توان در فرصتی دیگر انجام داد]. مثلاً روش انجام مراسم &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و ترانه‌های آن در اکثر نقاط ایران و از جمله در ارمنستان گوناگون است و نمونه‌های ترکی، کردی، لری... و ارمنی آن با هم فرق دارد.<br /> <br /> نمونه هفتم [و هشتم] این مراسم یعنی تقلید جنگ [و گاروا (گاو ربائی)] بیش‌تر در منطقهٔ کرد زبان [و «لَک»{{نشان|۶}} زبان] رایج است و در برخی مناطق مجاور کردستان نیز کم و بیش رواج دارد. بدین سان در اینجا فقط به‌تحلیل فرهنگی و ریشه‌های دو نوع از مراسم طلب باران و توزیع جغرافیایی آن در خاورمیانه می‌پردازیم و می‌کوشیم که به‌منشأ تاریخی این دو نوع دست یابیم. <br /> <br /> نمونهٔ اول گزارش شده در این مقاله در سطح گسترده‌ئی در خاورمیانه و شمال آفریقا رواج دارد. تفاوت این مراسم در کشورهای مسلمانِ ایران، ترکیه، عربستان، الجزایر، مصر، مراکش یا مغرب بسیار اندک است. آنچه در ایران به‌نام دعای باران و نماز باران مشهور است نزد عرب‌ زبان‌ها &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; نام دارد. ترک زبان‌ها این مراسم را &#039;&#039;&#039;یگمور دعاسی&#039;&#039;&#039; yagmurduasi می‌نامند این مراسم در همهٔ این کشورها همراه با دو رکعت نماز [ر. ک به‌زیرنویس قسمت اول مقالهٔ طلب باران در شمارهٔ قبل کتاب جمعه] همراه است که در خارج از شهر یا روستا به‌صورت جمعی اجرا می‌کنند و بعد از نماز خُطبه می‌خوانند و شرکت کنندگان، در طول مراسم لباس خود را پشت و رو می‌پوشند. در پایان مراسم [که در ایران معمولاً با قربانی کردن گاو یا گوسفند همراه است] یک نفر به‌درگاه خدا استغفار می‌کند و از خدا رحمت و باران می‌طلبد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در قرآن از صلوة الاستسقأ یا نماز باران سخنی نیست اما در فقه اسلامی صلوة الاستسقأ، نماز [مستحبی است] که به‌هنگام خشکسالی و نقصان باران می‌خوانند ابن مُجی از نماز بارانی روایت می‌کند که پیامبر و صحابه خوانده بودند. بنا به‌این روایت پیامبر و یارانش به‌هنگام خشکسالی لباس‌های خود را پشت و رو پوشیده (به نشان سوگواری) و با خواندن دو رکعت نماز باران، طلب باران کردند.<br /> <br /> خلفای اسلامی در آغاز مردم را از انجام مراسم طلب باران منع می‌کردند و سبب آن بود که در قران ذکری از این مراسم نیست. &#039;&#039;&#039;حمدالله مستوفی&#039;&#039;&#039; در &#039;&#039;&#039;نزهة‌ القلوب&#039;&#039;&#039; از روایتی یاد می‌کند که طی آن فرماندهٔ مسلمانان بعد از فتح مصر مردم را از انجام مراسمی بازداشت که مصریان دختران‌شان را به‌سبب طغیان به‌موقع نیل در آن رود قربانی می‌کردند. امّا طغیان نیل سه ماه به‌تأخیر افتاد و بیم قحطی مردم را فرا گرفت. فرمانده مسلمانان نامه‌ای به عمر نوشت و از او کسب تکلیف کرد. عمر گفت: که نام خدا را بر کاغذی بنویسند و به‌نیل بسپارند تا مشکل حل شود. چنین کردند و نیل طغیان کرد. پس از آن که دین اسلام در شبه جزیرهٔ عربستان گسترش یافت اعراب مراسم و سنت‌های خود را با آیین جدید هماهنگ کردند. و حدیث‌های مربوط به‌&#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; در واقع راه‌ حلی است که در فقه اسلامی برای ایجاد این هماهنگی پیشنهاد شده است و چنین است که در مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; بخشی از مراسم طلب باران را با نماز و بخش‌های دیگر آن را به‌شکل سنتی و کهن انجام می‌دادند.<br /> <br /> هنوز هم مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; را در بسیاری از کشورهای مسلمان انجام می‌دهند و رفتارهای سنتی مراسم طلب باران از قبیل پشت و رو پوشیدن لباس به‌هنگام اجرای مراسم،جدا کردن مادران از نوزادان، جدا کردن گوسفندان از بره‌ها و بزها از بزغاله‌ها و قربانی کردن حیوانات در ایران و ترکیه رواج دارد. در ترکیه بنابه‌سنتی کهن بعد از انجام نماز باران شرکت کنندگان در مراسم هفتصد یا هفت هزار ریگ به‌رودخانه می‌اندازند. به‌این ترتیب، با گسترش دین اسلام قسمتی از بخش شفاهی مراسم طلب باران به‌نماز باران و نیایش به‌درگاه خدا تبدیل می‌شود چرا که خدا خالق همهٔ چیزها و از آن جمله باران است: [«اَفرأیتُمُ الماالذی تَشربون اَنتُم اَنزلتموهُ مِن المُزنِ ام نَحنُ المنزلون»{{نشان|۷}}]. غیر از بخشی از مراسم شفاهی طلب باران بخش‌های دیگر آن را در کشورهای ایران، ترکیه و کشورهای عربی همچنان بنابه‌سنت اجر می‌کنند و تفاوت آن ناچیز است. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;طبقه‌بندی و تحلیل نمونه دوم مراسم طلب باران.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> طلب باران &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; و گونه‌های مختلف آن بیش از سایر نمونه‌ها در ترکیه و ایران رواج دارد. در ترکیه نیز همانند مناطق ترک زبان و برخی از نقاط دیگر ایران عروس چمچه را &#039;&#039;&#039;چُمچه گلین&#039;&#039;&#039; می‌نامند. مراسمِ طلب باران چمچه گلین را در بسیاری از مناطق ترکیه و از آن جمله در &#039;&#039;&#039;ادنا، انتیپ، اورفا، چن گیری، سیواس، و کی لیس&#039;&#039;&#039; اجرا می‌کنند &#039;&#039;&#039;چُمچه گلین&#039;&#039;&#039; در هر یک از این مناطق نامی خاص دارد: <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> {{چپ‌چین}}([[مراسم تمنای باران و باران‌سازی در ایران ۳|ادامه دارد]]){{پایان چپ‌چین}}<br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.<br /> #{{پاورقی|۵}} Dalpalo نوعی بازی با سنگ.<br /> #{{پاورقی|۶}} &#039;&#039;&#039;لکی&#039;&#039;&#039; گویشی است مرکب از لری و کردی و زبان مردم قسمت‌هائی از لرستان و ایلام که مجاور مناطق کردنشین است.<br /> #{{پاورقی|۷}} سورهٔ &#039;&#039;&#039;الواقعه&#039;&#039;&#039; آیه ۶۸ و ۶۹ آیا آبی را که می‌نوشید نمی‌بینید؟ آیا شما آن را از ابر سفید فرو فرستادید؟ یا ما فرو فرستادیم؟</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30397 2012-03-03T03:03:50Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (فارس، نیریز)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> «مرک»<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (نیریز فارس)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (ایلام)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (لرستان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کرمانشاه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم){{نشان|۴}}<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کوهنجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مرک)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (باراب، آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> {{چپ‌چین}}(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴){{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی چند زن از یک روستا&#039;&#039;&#039; سَروَن&#039;&#039;&#039; (سربند)هایشان را به‌کمر بسته و به‌چراگاه ده مجاور می‌روند و چند گاو از گاو‌های روستای مجاور را دزدیده و به‌جانب ده خود می‌برند. مردم ده مجاور قبلاً از این ماجرا و علت آن آگاهند در نتیجه زنان روستائی که گاوهایشان را دزدیده‌اند با چوبدست به‌دزدها حمله می‌کنندتا گاوهای خود را پس بگیرند. میان زنان دو روستا نبردی در می‌گیرد که گاه چند نفر هم زخمی و مجروح می‌شوند و سرانجام یکی میانجی می‌شود و دزدها بدین شرط که باران ببارد گاوها را به‌صاحبانشان پس می‌دهند.] (&#039;&#039;&#039;باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام&#039;&#039;&#039; کار گروهی محمد اسدیان خرم آبادی، باجلان فرخی، منصور کیائی کتاب آمادهٔ انتشار مرکز مردم‌شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه نهم. دال پَلو{{نشان|۵}} (پراندن سنگ).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی دو گروهِ حداقل شش نفری به‌بازیِ &#039;&#039;&#039;دال پلو&#039;&#039;&#039; می‌پردازند و در پایان بازی برندگان بازندگان را تنبیه می‌کنند. کسی میانجی می‌شود و برندگان بازی به‌شرط باریدن باران بازندگان را رها می‌کنند!] <br /> <br /> ::::::::::(باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، همان مأخذ)<br /> <br /> <br /> == تحلیل داده‌ها: ==<br /> ترسیم نقشهٔ جغرافیائی توزیع نمونه‌های مختلف طلب باران برای تحلیل داده‌ها و نمونه‌های ذکر شده ضروری است. با چنین روشی می‌توان نمونه‌های مختلف طلب باران را با توجه به‌ویژگی‌های اجتماعی، فیزیکی و فرهنگ قومی تحلیل کرد. اما نمونه‌های داده شده متأسفانه برای چنین کاری کافی نیست. وانگهی نمونه‌های انفرادی طلب باران با توجه به‌پراکندگی قومی در ایران کار را مشکل می‌سازد [این کار را می‌توان در فرصتی دیگر انجام داد]. مثلاً روش انجام مراسم &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و ترانه‌های آن در اکثر نقاط ایران و از جمله در ارمنستان گوناگون است و نمونه‌های ترکی، کردی، لری... و ارمنی آن با هم فرق دارد.<br /> <br /> نمونه هفتم [و هشتم] این مراسم یعنی تقلید جنگ [و گاروا (گاو ربائی)] بیش‌تر در منطقهٔ کرد زبان [و «لَک»{{نشان|۶}} زبان] رایج است و در برخی مناطق مجاور کردستان نیز کم و بیش رواج دارد. بدین سان در اینجا فقط به‌تحلیل فرهنگی و ریشه‌های دو نوع از مراسم طلب باران و توزیع جغرافیایی آن در خاورمیانه می‌پردازیم و می‌کوشیم که به‌منشأ تاریخی این دو نوع دست یابیم. <br /> <br /> نمونهٔ اول گزارش شده در این مقاله در سطح گسترده‌ئی در خاورمیانه و شمال آفریقا رواج دارد. تفاوت این مراسم در کشورهای مسلمانِ ایران، ترکیه، عربستان، الجزایر، مصر، مراکش یا مغرب بسیار اندک است. آنچه در ایران به‌نام دعای باران و نماز باران مشهور است نزد عرب‌ زبان‌ها &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; نام دارد. ترک زبان‌ها این مراسم را &#039;&#039;&#039;یگمور دعاسی&#039;&#039;&#039; yagmurduasi می‌نامند این مراسم در همهٔ این کشورها همراه با دو رکعت نماز [ر. ک به‌زیرنویس قسمت اول مقالهٔ طلب باران در شمارهٔ قبل کتاب جمعه] همراه است که در خارج از شهر یا روستا به‌صورت جمعی اجرا می‌کنند و بعد از نماز خُطبه می‌خوانند و شرکت کنندگان، در طول مراسم لباس خود را پشت و رو می‌پوشند. در پایان مراسم [که در ایران معمولاً با قربانی کردن گاو یا گوسفند همراه است] یک نفر به‌درگاه خدا استغفار می‌کند و از خدا رحمت و باران می‌طلبد.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در قرآن از صلوة الاستسقأ یا نماز باران سخنی نیست اما در فقه اسلامی صلوة الاستسقأ، نماز [مستحبی است] که به‌هنگام خشکسالی و نقصان باران می‌خوانند ابن مُجی از نماز بارانی روایت می‌کند که پیامبر و صحابه خوانده بودند. بنا به‌این روایت پیامبر و یارانش به‌هنگام خشکسالی لباس‌های خود را پشت و رو پوشیده (به نشان سوگواری) و با خواندن دو رکعت نماز باران، طلب باران کردند.<br /> <br /> خلفای اسلامی در آغاز مردم را از انجام مراسم طلب باران منع می‌کردند و سبب آن بود که در قران ذکری از این مراسم نیست. &#039;&#039;&#039;حمدالله مستوفی&#039;&#039;&#039; در &#039;&#039;&#039;نزهة‌ القلوب&#039;&#039;&#039; از روایتی یاد می‌کند که طی آن فرماندهٔ مسلمانان بعد از فتح مصر مردم را از انجام مراسمی بازداشت که مصریان دختران‌شان را به‌سبب طغیان به‌موقع نیل در آن رود قربانی می‌کردند. امّا طغیان نیل سه ماه به‌تأخیر افتاد و بیم قحطی مردم را فرا گرفت. فرمانده مسلمانان نامه‌ای به عمر نوشت و از او کسب تکلیف کرد. عمر گفت: که نام خدا را بر کاغذی بنویسند و به‌نیل بسپارند تا مشکل حل شود. چنین کردند و نیل طغیان کرد. پس از آن که دین اسلام در شبه جزیرهٔ عربستان گسترش یافت اعراب مراسم و سنت‌های خود را با آیین جدید هماهنگ کردند. و حدیث‌های مربوط به‌&#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; در واقع راه‌ حلی است که در فقه اسلامی برای ایجاد این هماهنگی پیشنهاد شده است و چنین است که در مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; بخشی از مراسم طلب باران را با نماز و بخش‌های دیگر آن را به‌شکل سنتی و کهن انجام می‌دادند.<br /> <br /> هنوز هم مراسم &#039;&#039;&#039;صلوة الاستسقأ&#039;&#039;&#039; را در بسیاری از کشورهای مسلمان انجام می‌دهند و رفتارهای سنتی مراسم طلب باران از قبیل پشت و رو پوشیدن لباس به‌هنگام اجرای مراسم،جدا کردن مادران از نوزادان، جدا کردن گوسفندان از بره‌ها و بزها از بزغاله‌ها و قربانی کردن حیوانات در ایران و ترکیه رواج دارد. در ترکیه بنابه‌سنتی کهن بعد از انجام نماز باران شرکت کنندگان در مراسم هفتصد یا هفت هزار ریگ به‌رودخانه می‌اندازند. به‌این ترتیب، با گسترش دین اسلام قسمتی از بخش شفاهی مراسم طلب باران به‌نماز باران و نیایش به‌درگاه خدا تبدیل می‌شود چرا که خدا خالق همهٔ چیزها و از آن جمله باران است: [«اَفرأیتُمُ الماالذی تَشربون اَنتُم اَنزلتموهُ مِن المُزنِ ام نَحنُ المنزلون»{{نشان|۷}}]. غیر از بخشی از مراسم شفاهی طلب باران بخش‌های دیگر آن را در کشورهای ایران، ترکیه و کشورهای عربی همچنان بنابه‌سنت اجر می‌کنند و تفاوت آن ناچیز است. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;طبقه‌بندی و تحلیل نمونه دوم مراسم طلب باران.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> {{چپ‌چین}}([[مراسم تمنای باران و باران‌سازی در ایران ۳|ادامه دارد]]){{پایان چپ‌چین}}<br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.<br /> #{{پاورقی|۵}} Dalpalo نوعی بازی با سنگ.<br /> #{{پاورقی|۶}} &#039;&#039;&#039;لکی&#039;&#039;&#039; گویشی است مرکب از لری و کردی و زبان مردم قسمت‌هائی از لرستان و ایلام که مجاور مناطق کردنشین است.<br /> #{{پاورقی|۷}} سورهٔ &#039;&#039;&#039;الواقعه&#039;&#039;&#039; آیه ۶۸ و ۶۹ آیا آبی را که می‌نوشید نمی‌بینید؟ آیا شما آن را از ابر سفید فرو فرستادید؟ یا ما فرو فرستادیم؟</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30389 2012-03-02T16:51:28Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (فارس، نیریز)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> «مرک»<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (نیریز فارس)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (ایلام)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (لرستان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کرمانشاه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم){{نشان|۴}}<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (کوهنجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مراغه)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (مرک)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسط چین}}<br /> (باراب، آذربایجان)<br /> {{پایان وسط چین}}<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> {{چپ‌چین}}(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴){{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی چند زن از یک روستا&#039;&#039;&#039; سَروَن&#039;&#039;&#039; (سربند)هایشان را به‌کمر بسته و به‌چراگاه ده مجاور می‌روند و چند گاو از گاو‌های روستای مجاور را دزدیده و به‌جانب ده خود می‌برند. مردم ده مجاور قبلاً از این ماجرا و علت آن آگاهند در نتیجه زنان روستائی که گاوهایشان را دزدیده‌اند با چوبدست به‌دزدها حمله می‌کنندتا گاوهای خود را پس بگیرند. میان زنان دو روستا نبردی در می‌گیرد که گاه چند نفر هم زخمی و مجروح می‌شوند و سرانجام یکی میانجی می‌شود و دزدها بدین شرط که باران ببارد گاوها را به‌صاحبانشان پس می‌دهند.] (&#039;&#039;&#039;باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام&#039;&#039;&#039; کار گروهی محمد اسدیان خرم آبادی، باجلان فرخی، منصور کیائی کتاب آمادهٔ انتشار مرکز مردم‌شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه نهم. دال پَلو{{نشان|۵}} (پراندن سنگ).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی دو گروهِ حداقل شش نفری به‌بازیِ &#039;&#039;&#039;دال پلو&#039;&#039;&#039; می‌پردازند و در پایان بازی برندگان بازندگان را تنبیه می‌کنند. کسی میانجی می‌شود و برندگان بازی به‌شرط باریدن باران بازندگان را رها می‌کنند!] <br /> <br /> ::::::::::(باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، همان مأخذ)<br /> <br /> <br /> == تحلیل داده‌ها: ==<br /> ترسیم نقشهٔ جغرافیائی توزیع نمونه‌های مختلف طلب باران برای تحلیل داده‌ها و نمونه‌های ذکر شده ضروری است. با چنین روشی می‌توان نمونه‌های مختلف طلب باران را با توجه به‌ویژگی‌های اجتماعی، فیزیکی و فرهنگ قومی تحلیل کرد. اما نمونه‌های داده شده متأسفانه برای چنین کاری کافی نیست. وانگهی نمونه‌های انفرادی طلب باران با توجه به‌پراکندگی قومی در ایران کار را مشکل می‌سازد [این کار را می‌توان در فرصتی دیگر انجام داد]. مثلاً روش انجام مراسم &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و ترانه‌های آن در اکثر نقاط ایران و از جمله در ارمنستان گوناگون است و نمونه‌های ترکی، کردی، لری... و ارمنی آن با هم فرق دارد.<br /> <br /> نمونه هفتم [و هشتم] این مراسم یعنی تقلید جنگ [و گاروا (گاو ربائی)] بیش‌تر در منطقهٔ کرد زبان [و «لَک»{{نشان|۶}} زبان] رایج است و در برخی مناطق مجاور کردستان نیز کم و بیش رواج دارد. بدین سان در اینجا فقط به‌تحلیل فرهنگی و ریشه‌های دو نوع از مراسم طلب باران و توزیع جغرافیایی آن در خاورمیانه می‌پردازیم و می‌کوشیم که به‌منشأ تاریخی این دو نوع دست یابیم. <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> {{چپ‌چین}}([[مراسم تمنای باران و باران‌سازی در ایران ۳|ادامه دارد]]){{پایان چپ‌چین}}<br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.<br /> #{{پاورقی|۵}} Dalpalo نوعی بازی با سنگ.<br /> #{{پاورقی|۶}} &#039;&#039;&#039;لکی&#039;&#039;&#039; گویشی است مرکب از لری و کردی و زبان مردم قسمت‌هائی از لرستان و ایلام که مجاور مناطق کردنشین است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30382 2012-03-02T02:21:57Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{وسطچین}}(فارس، نیریز){{پایان وسطچین}}<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::«مرک»<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(نیریز فارس)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(مراغه آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(ایلام)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(لرستان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کرمانشاه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(قشم){{نشان|۴}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::(قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کوهنجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مراغه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مرک)<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(باراب، آذربایجان)<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> {{چپ‌چین}}(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴){{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی چند زن از یک روستا&#039;&#039;&#039; سَروَن&#039;&#039;&#039; (سربند)هایشان را به‌کمر بسته و به‌چراگاه ده مجاور می‌روند و چند گاو از گاو‌های روستای مجاور را دزدیده و به‌جانب ده خود می‌برند. مردم ده مجاور قبلاً از این ماجرا و علت آن آگاهند در نتیجه زنان روستائی که گاوهایشان را دزدیده‌اند با چوبدست به‌دزدها حمله می‌کنندتا گاوهای خود را پس بگیرند. میان زنان دو روستا نبردی در می‌گیرد که گاه چند نفر هم زخمی و مجروح می‌شوند و سرانجام یکی میانجی می‌شود و دزدها بدین شرط که باران ببارد گاوها را به‌صاحبانشان پس می‌دهند.] (&#039;&#039;&#039;باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام&#039;&#039;&#039; کار گروهی محمد اسدیان خرم آبادی، باجلان فرخی، منصور کیائی کتاب آمادهٔ انتشار مرکز مردم‌شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه نهم. دال پَلو{{نشان|۵}} (پراندن سنگ).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی دو گروهِ حداقل شش نفری به‌بازیِ &#039;&#039;&#039;دال پلو&#039;&#039;&#039; می‌پردازند و در پایان بازی برندگان بازندگان را تنبیه می‌کنند. کسی میانجی می‌شود و برندگان بازی به‌شرط باریدن باران بازندگان را رها می‌کنند!] <br /> <br /> ::::::::::(باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، همان مأخذ)<br /> <br /> <br /> == تحلیل داده‌ها: ==<br /> ترسیم نقشهٔ جغرافیائی توزیع نمونه‌های مختلف طلب باران برای تحلیل داده‌ها و نمونه‌های ذکر شده ضروری است. با چنین روشی می‌توان نمونه‌های مختلف طلب باران را با توجه به‌ویژگی‌های اجتماعی، فیزیکی و فرهنگ قومی تحلیل کرد. اما نمونه‌های داده شده متأسفانه برای چنین کاری کافی نیست. وانگهی نمونه‌های انفرادی طلب باران با توجه به‌پراکندگی قومی در ایران کار را مشکل می‌سازد [این کار را می‌توان در فرصتی دیگر انجام داد]. مثلاً روش انجام مراسم &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و ترانه‌های آن در اکثر نقاط ایران و از جمله در ارمنستان گوناگون است و نمونه‌های ترکی، کردی، لری... و ارمنی آن با هم فرق دارد.<br /> <br /> نمونه هفتم [و هشتم] این مراسم یعنی تقلید جنگ [و گاروا (گاو ربائی)] بیش‌تر در منطقهٔ کرد زبان [و «لَک»{{نشان|۶}} زبان] رایج است و در برخی مناطق مجاور کردستان نیز کم و بیش رواج دارد. بدین سان در اینجا فقط به‌تحلیل فرهنگی و ریشه‌های دو نوع از مراسم طلب باران و توزیع جغرافیایی آن در خاورمیانه می‌پردازیم و می‌کوشیم که به‌منشأ تاریخی این دو نوع دست یابیم. <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> {{چپ‌چین}}([[مراسم تمنای باران و باران‌سازی در ایران ۳|ادامه دارد]]){{پایان چپ‌چین}}<br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.<br /> #{{پاورقی|۵}} Dalpalo نوعی بازی با سنگ.<br /> #{{پاورقی|۶}} &#039;&#039;&#039;لکی&#039;&#039;&#039; گویشی است مرکب از لری و کردی و زبان مردم قسمت‌هائی از لرستان و ایلام که مجاور مناطق کردنشین است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B1&diff=30371 2012-03-01T16:24:26Z

<p>Sara HG: اصلاح الگوی شعر صفحه ۱۲۵</p> <hr /> <div>[[Image:18-114.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۴]]<br /> [[Image:18-115.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۵]]<br /> [[Image:18-116.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۶]]<br /> [[Image:18-117.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۷]]<br /> [[Image:18-118.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۸]]<br /> [[Image:18-119.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۱۹]]<br /> [[Image:18-120.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۰]]<br /> [[Image:18-121.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۱]]<br /> [[Image:18-122.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۲]]<br /> [[Image:18-123.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۳]]<br /> [[Image:18-124.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۴]]<br /> [[Image:18-125.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۸ صفحه ۱۲۵]]<br /> <br /> {{بازنگری}}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۸]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> پژوهشی است از ایهان باشکَوز (IhanBasgoz) محقق ترک، و استاد دانشگاه «ایندیانا» در ترجمهٔ فارسی (از انگلیسی به فارسی) هر جا که لازم و میسر بود نمونه‌های دیگری نیز در داخل [ ] به آن افزوده شده است. <br /> (ک. ج.)<br /> <br /> فلات ایران خشک و کم‌آب است. از گذشتهٔ دور تا به‌امروز در بسیاری از نقاط این فلات تأمین آب یکی از مسائل مهم مردم شهرها و روستا بوده و هست. و در نتیجه باران همیشه یکی از منابع مهم تأمین آب چه در شهرها و چه در روستاها بود. <br /> در شهرها با ساختن آب‌انبارها با مسئلهٔ کمبود آب مقابله می‌کردند. امروزه در بسیاری از شهرهای قدیمی ایران می‌توان آب‌انبارهای بزرگی دید. شکی نیست که بسیاری از این آب‌انبارها برای ذخیرهٔ آب باران بودند. در روستاها مسألهٔ کمبود آب، تولید کشاورزی را به سوی بهره‌برداری دیم کشاند، که در این گونه بهره‌برداری از زمین هیچ‌گونه نظام آبیاری وجود ندارد و تولید کشاورزی به رطوبت زمین متکی است. در این شکل از بهره‌برداری باران تنها منبع آب زراعی است. <br /> در نتیجه شکی نیست که باران چه برای شهرنشینان چه برای روستانشینان بسیار حیاتی بود و حتی امروزه هم در روستاهای ما زمین‌های زیادی را (بیش از ۶۰ درصد کل اراضی زیر کشت) می‌کارند.<br /> خشکسالی‌های متناوب و حیاتی بودن باران سبب شد که در شهرها و روستاهای ایران مراسمی برای طلب و تمنای باران به وجود آید، که پاره‌ئی از آن‌ها هنوز هم متداول است. در این سلسله مقالات برخی از مراسم تمنای باران را می‌خوانید. <br /> در ایران قدمت کشاورزی و مسکن‌گزینی از همسایگان شرقی و شمالی آن بیش‌تر است. (وجود صحاری بزرگی چون کویر لوت و نمک و نقصان آب در اکثر مناطق و افزایش جمعیت و گسترش سطح زیر کشت دیمی) در ایران سبب شده است که مراسم طلب باران در اکثر مناطق آن مورد توجه قرار گیرد. نباریدنِ به‌هنگام باران همیشه به کشاورزان ساکن در یک منطقه آسیب می‌رساند، در حالی‌ که کوچ‌‌نشینان می‌توانند در جست‌وجوی چراگاه کوچ کنند و از محدوده‌ئی که دچار خشکسالی شده دور شوند. <br /> از آنجا که کشاورزان به زمین خود وابسته‌اند و برای آنان رها کردن زمین و کوچ کردن میسر نیست می‌کوشند تا عنایتِ خدایان، خدابانوان، ایزدان و ارواحِ پاسدار آب‌ها و پدید‌آورندهٔ باران را (که در اساطیر قومی آنان وجود دارد) جلب کنند و رنج انسان‌، حیوان و گیاه را کاهش دهند. <br /> مراسم طلب باران را در ایران به دو روش فردی و گروهی انجام می‌دهند:<br /> <br /> == ۱. طلب باران به‌روش انفرادی ==<br /> برخی از راه‌های تمنای باران را که به شکل انفرادی انجام می‌دهند چنین است: دزدیدن ناودان یا دولچه (تُنگ آب سفالی، چرمی، یا فلزی) در مراغه، کار نکردن در روز پنجشنبه در میناب، شستن سر الاغ در زنجان، سوزاندن استخوان‌هائی که از گورستان گردآوری می‌کنند، وارونه گذاشتن سه پایه زیر دیگ و چسباندن خمیر به‌پشت گوسفند در کرمانشاه، چوب سواری یا سوار شدن بر یک شاخه به عنوان اسب در لرستان، سوزاندن جمجمهٔ خر در خراسان، دزدیدن سه پایه از راه پنجرهٔ خانه در خوزستان، ضرب گرفتن روی سینی‌ئی که روی کرسی نهاده باشند، خیساندن قالیچه یا گلیم نماز در آب در مراغه، [نوشتن نام چهل کچل بر جمجمهٔ استخوانی، خر، گاو، اسب یا شتر و نهادن آن در آب تا آمدن باران در ترکمن صحرا، گذاشتن منبر مسجد، در امامزاده، سنگ قبر امامزاده، جلد قرآن یا مهر نماز در آب و بیرون نیاوردن آن‌ها تا آمدن باران. در مازندران و گیلان] و غیره که همه افسون‌های انفرادی است برای طلب باران و در قسمت‌های مختلف ایران می‌توان نمونه‌های فراوانی از آن را از مردم شنید. <br /> <br /> == ۲. طلب باران به‌روش گروهی ==<br /> اکثر مراسم طلب باران را در ایران به شکل فعالیت گروهی انجام می‌دهند و با ساز و آواز و رقص، یا نماز و دعا.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;شرح داده‌ها&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> در گزارش نمونه‌های مختلف مراسم طلب باران در ایران تأکید بر نمونه‌هائی است که در چند مورد ضبط شده است. نمونه‌ها از یکدیگر متمایز و با شرح مختصری همراه است. نمونه‌بندی براساس ویژگی و حرکات موجود در هر نمونه انجام شده و غالباً نام نمونه‌از نام اجراکنندهٔ اصلی مراسم طلب باران گرفته شده است یا از وسیله‌ئی که آن مراسم را با آن انجام می‌دهند. این مقاله شرح نمونه‌های مختلف مراسم تمنای باران در یک منطقهٔ معین از ایران نیست و در گزارش هر نمونه نام ایالت، ناحیه یا روستائی که آن نمونه در آنجا ضبط شده آورده شده و تاریخ گردآوری نمونه نیز ذکر شده است. گاهی هر نمونهٔ کوچک (Microform) نیز خود دارای گونه‌هائی است که در زیر آن آورده شده است. نمونه‌های انفرادی اندک و شرح آن‌ها نیز محدود است. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;طلب باران به روش گروهی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ اول: دعای باران&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به هنگام خشکسالی مردم شهر یا روستا در جائی که رسیدن به آن جا برایشان آسان‌تر است [و معمولاً در خارج از شهر یا روستا و جائی که «مُصَلی» می‌گویند] جمع می‌شوند و پس از به‌جای آورن دو رکعت نماز &#039;&#039;&#039;{متن پانوشت واضح نیست!}&#039;&#039;&#039; برای آمدن باران به درگاه خدا دعا می‌کنند. پس از نماز گوسفند یا گاوی را قربانی می‌کنند و گوشت قربانی را به نیازمندان می‌دهند.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونهٔ اول&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> الف. مردم، پابرهنه و تکبیرگویان به‌مُصلی می‌روند و به‌هنگام گزاردن نماز کت یا پیراهن خود را پشت و رو می‌پوشند.(آذزشهر به نقل از مشهدی جعفر، ۱۳۴۶) <br /> <br /> ب. مردم گروه گروه به مُصَلی می‌روند و بره‌ها و میش‌های خود را در دو گلهٔ جدا از هم به آنجا می‌برند. جدا کردن بره‌ها از میش‌ها برای واداشتن آن‌ها به هیاهو و نشان دادن رنج حیوانات از تشنگی است. (عبدالمحمود حیدرزاده، مراغه، ۱۳۴۱).<br /> <br /> پ. مردم به سنگ مُصلی (سنگی است مرتفع در جائی که نماز باران را برگزار می‌کردند و در مواقع دیگر به‌هنگام انجام مراسم تدفین تابوت مرده را روی آن می‌گذاشتند) می‌روند. ملا یا شیخ با علم سیاه در پیشاپیش مردم حرکت می‌کنند و مردم سینه و زنجیر می‌زنند و به‌هنگام گزاردن نماز پا برهنه می‌شوند و کلاه خود را به‌دست می‌گیرند. بعد از گزاردن نماز گاو نری را قربانی می‌کنند و گوشت قربانی را همراه «چورِک» Curek (نان) &#039;&#039;&#039;{پانوشت ۲}&#039;&#039;&#039;<br /> خاص این مراسم میان فقرا تقسیم می‌کنند. (مشکین‌شهر، سلیمان طهماسبی، ۱۳۴۳).<br /> <br /> ت. روستائیان به‌هنگام خشکسالی، به‌کنار چشمه‌ئی که نزدیک روستا است می‌روند و به‌امامت ملای ده نماز می‌گزارند و برای آمدن باران دعا می‌کنند. بعد از نماز گوسفندی قربانی می‌کنند و گوشت آن را میان فقرا تقسیم می‌کند. (تبریز، راوی أشیخ علی، ۱۳۴۶).<br /> <br /> ث. «در مشهد در سال ۱۹۱۷ (۱۲۹۶) به‌هنگام خشکسالی مردم از طریق کوتاه‌ترین دروازهٔ شهر به مزرعه کشت نشده‌ئی رفتند که کنار مُصلی قرار داشت. مردم در این مراسم بچه‌ها و بره‌های خود را نیز به‌همراه آورده بودند. وقتی به‌مُصلی رسیدند بچه‌ها و بره‌ها را از مادران‌شان جدا کردند. در نتیجه بچه‌ها و بره‌ها به‌زاری و هیاهو پرداختند و شیون و زاری که انجام شد برای جلب ترحم خدا و نزول باران بود.» (از کتاب سُداب کوهی اثر «دونالدسون» چاپ ۱۹۳۸ ص ۹۷) <br /> <br /> ج. «مردم تکبیرگویان از شهر خارج می‌شوند و پای برهنه به جائی می‌روند که باید نماز بگزارند. بعد از نماز باران گوسفندی را قربانی می‌کنند و گوشت آن را میان فقرا تقسیم می‌کنند. در طول این مراسم بچه‌ها را از مادران و بره‌ها را از میش‌ها دور می‌کنند تا خدا به‌زاری آنان رحمت بیاورد و باران بفرستد» (مراغه محمود حیدرزادهٔ امین)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ دوم: طلب باران با چُمچهٔ گلین (عروس چَمچَه) یا بچه&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۱. چُمچَه گلین&#039;&#039;&#039;<br /> این مراسم با کار بچه‌هائی شروع می‌شود که یکی از آن‌ها «چَمچه» (قاشق بزرگ چوبی) را در دست دارد. بچه‌ها لباس عروسکی را که از قبل آماده کرده‌اند به‌تن «چمچه» می‌پوشانند و آن را «چُمچه گلین» (عروس چمچه) می‌نامند. یکی از بچه‌ها &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; را به‌دست می‌‌گیرد و همراه بچه‌های دیگر در حالی که ترانهٔ &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; و تمنای باران را می‌خوانند برای گرفتن هدیه به‌در خانه‌ها (شهر یا روستا) می‌روند. بر در هر خانه رئیس یا بزرگ خانه سطل یا ظرفی آب بر روی «عروس چمچه» می‌ریزد و مقداری حبوبات، مواد خوراکی یا پول به بچه‌ها می‌دهد. در پایان بچه‌ها با موادی که گردآوری کرده‌اند آش می‌پزند و آن را میان خود و نیازمندان تقسیم می‌کنند. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونهٔ دوم&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> الف. بچه‌ها (در شهر یا روستا) دو تکه چوب را به‌شکل صلیب با نخ به‌هم می‌بندند و با پوشیدن لباس بر آن &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; درست می‌کنند. بچه‌ها با &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; به‌در خانه‌ها می‌روند و با خواندن ترانهٔ &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; پول و حبوبات گردآوری می‌کنند و در پایان این کار با آنچه فراهم کرده‌اند آش می‌پزند و میان نیازمندان تقسیم می‌کنند. جزئیات این مراسم همانند شرح مراسم طلب بارانِ نمونهٔ دوم است با این تفاوت که بعد از تقسیم آش بچه‌ها ظرف یا دیگی را که در آن آش پخته‌اند، می‌شویند و آب دیگ را در ناودان یکی از خانه‌های مجاور می‌ریزند و به‌این ترتیب مراسم پایان می‌یابد. (کرمانشاه، علی اصلانی ۱۳۴۸)<br /> <br /> ب. مراسم را در شامگاه روز پنجشنبه انجام می‌دهند. بچه‌ها و نوجوانان و گاهی بزرگسالان جلو مسجد جمع می‌شوند و آستین کت و پاچهٔ شلوارشان را بالا می‌زنند و به‌سوی پلی که در همان حوالی است می‌روند. بلندقدترین پسر این گروه &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039;ئی را که با لباس‌های کهنه و رنگین تزئین کرده‌اند، به دست می‌گیرد و بچه‌های دیگر در حالی که هر یک چوبی به‌دست دارند به‌دنبال او به‌در خانه‌ها می‌روند. بر در هر خانه بچه‌ها ترانهٔ &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; را می‌خوانند و صاحب خانه پس از ریختن آب بر سرِ &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; پول یا حبوبات و مواد خوراکی به‌بچه‌ها می‌دهد. بچه‌ها از آنچه گرد آورده‌اند آش می‌پزند و آن را میان نیازمندان تقسیم می‌کنند و بعد از شستن دیگ آب آمیخته به موادغذائی دیگ را در ناودان یکی از خانه‌های نزدیک می‌ریزند. (مراغه، محمود حیدرزادهٔ امین ۱۳۴۶).<br /> <br /> پ. مراسم همانند گونه‌های الف و ب نمونهٔ دوم است با این تفاوت که &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; را لباس سیاه می‌پوشانند و پیش از تقسیم آش ملائی کنار دیگ می‌ایستد و پس از خواندن مرثیه و دعا کردن برای نزول باران آش را تقسیم می‌کند. (مراغه، روستای «کورلوجا»، رضا ۱۳۴۲).<br /> <br /> ت. بچه‌ها در حالی که هر یک قاشقی به‌دست دارند در جائی جمع می‌شوند و از آن جا به‌در خانه‌ها می‌روند و تقاضای یک قاشق آب می‌کنند. سپس آبی را که از هر خانه می‌گیرند روی سر &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; می‌ریزند و ترانه می‌خوانند. («میرک»، بیژن فاضل‌زاده ۱۳۴۵) گاهی بچه‌ها آبی را که از خانه‌ها گرفته‌اند در ظرفی می‌ریزند و آن را روی سر گروهی از مردم می‌پاشند که در میدان منتظر آن‌ها ایستاده‌اند (همان مرجع).<br /> <br /> ث. هفت دختر جمع می‌شوند و با کمک یکدیگر &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; درست می‌کنند. یکی از دخترها &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; را به دست می‌گیرد و سپس همه با هم به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه دخترها ترانه می‌خوانند و صاحب خانه بیرون می‌آید و بر سر &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; آب می‌ریزد. بقیه مراسم همانند شرح نمونهٔ دوم است. (فارس، کوهَرد ۱۳۴۴).<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۲. بچه به‌جای عروس چمچه&#039;&#039;&#039;<br /> در مراسم طلب باران برخی از مناطق ایران به‌جای &#039;&#039;&#039;عروس چمچه&#039;&#039;&#039; بچهٔ یک یا دو ساله‌ئی را به‌بغل می‌گیرند و به‌در خانه‌ها می‌روند. صاحب خانه روی پارچه‌ئی که روی سر بچه انداخته‌اند آب می‌ریزد و مقداری حبوبات و مواد خوراکی هم می‌دهد. سپس از مواد گردآوری شده آشی درست می‌کنند و آن را میان نیازمندان تقسیم می‌کنند:<br /> <br /> الف. &#039;&#039;&#039;شُلّه‌شُلّه&#039;&#039;&#039;: در این گونه از مراسم طلب باران که آن را &#039;&#039;&#039;شُلّه‌شُلّه&#039;&#039;&#039; می‌خوانند صورت کودکی را با دوده یا خاک زغال سیاه می‌کنند و از گردن او چند زنگوله می‌آویزند. گروهی از بچه‌ها با کودکی که رویش را سیاه کرده‌اند به‌در خانه‌ها می‌روند و از صاحب خانه موادخوراکی یا مواد لازم برای پختن آش می‌خواهند. اگر صاحبخانه چیزی به‌مراجعین بدهد او را با خواندن ترانه‌ئی ستایش می‌کنند و اگر چیزی ندهد او را با خواندن ترانه‌ئی دیگر ناسزا می‌گویند. بعد از گردآوری مواد الازم برای پختن آش بچه‌ها در جائی جمع می‌شوند و آشی درست می‌کنند که آن‌ٰرا آش رشته می‌خوانند (اگرچه آش رشته نیست). بعد از آماده شدن آش دو عدد ریگ داخل دیگ می‌اندازند و سپس آش را میان کسانی که در این مراسم شرکت کرده‌اند، تقسیم می‌کنند. کسانی که آش را گرفته‌اند آن را در پایِ دیگ می‌خورند و کسی که ریگ‌ها را در ظرف خود یا زیر دندان خود بیابد گناهکار می‌نامند. گناهکار را با چوب می‌زنند و اگر کسی از زدن گناهکار خودداری کند باران خواهد بارید. اگر تا چهار روز بعد از چلهٔ بزرگ باران نبارد این مراسم را تکرار می‌کنند. این بار هریک از شرکت‌کنندگان در مراسم زنگوله‌‌ئی به‌دست دارند که در طول مراسم آن را به صدا در می‌آورند و همان مراسم را تکرار می‌کنند. (نی‌ریز محمد حسین اکبری ۱۳۵۵) [به روایت دیگر که ظاهراً دقیق‌تر است. بعد از مشخص شدن گناهکار با چوب به‌او حمله می‌کنند. سپس یکی از شرکت‌کنندگان در مراسم واسطه می‌شود و تعهد می‌کند که باران خواهد بارید و آنگاه از زدن گناهکار دست برمی‌دارند. (علی‌اکبر حمیدی محقق مرکز مردم‌شناسی ایران)].<br /> <br /> ب. در این گونه از مراسم طلب باران لباس پسری را از تن او بیرون می‌آورند و بدن او را با برگ سبز می‌پوشانند و بعد تعدادی از بچه‌ها همراه این پسر به‌درخانه‌ها می‌روند. بچه‌ها با رسیدن به‌هر خانه ترانهٔ طلب باران را می‌خوانند و صاحب‌خانه کمی آب بر سر پسری که او را برگ‌ٰ‌پوش‌ کرده‌اند می‌ریزد و به‌بچه‌ها مقداری حبوبات و خوردنی می‌دهد. بچه‌ها پس از گردآوری مواد لازم به‌پختن آش می‌پردازند و آن را میان نیازمندان تقسیم می‌کنند (خوی، علی‌اکبر ۱۳۵۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۳. طلب باران با زنبیل&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی زنان و مردان سیاه در حالی که هر یک زنبیلی به‌دست دارند و کمرشان را با لُنگ بسته‌اند، گوشه‌ئی از شهر جمع می‌شوند. با شروع مراسم افراد به‌صف پشت سر هم می‌ایستند و از پشت با دست و سپس هر کس لنگ نفر جلوئی را می‌گیرد و به‌این ترتیب با خواندن ترانهٔ طلب باران به‌در خانه‌ها می‌روند. صاحب خانه به‌نیت آمدن باران به‌آن‌ها گندم، جو، برنج، شکر یا پول می‌دهد. سیاهان بعد از گردآوری مواد لازم برای پختن غذا به‌خارج از شهر می‌روند و با آن مواد غذای بدون نمکی می‌پزند و بعد از آماده شدن آن بی‌آن که هیچ از این غذا بخورند آن را روی زمین می‌ریزند و باز می‌گردند. سیاهان اعتقاد دارند که موجودات خبیثی که مانع از ریزش باران‌اند با خوردن این غذا باران را رها می‌کنند و باران خواهد بارید (قشم ۱۳۵۶، محمد اسدیان محقق مرکز مردم‌شناسی ایران)]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۴. طلب باران با علم&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> بچه‌ها جمع می‌شوند و از میان خودشان یکی را که از دیگران بلندقدتر است به‌عنوان رئیس یا &#039;&#039;&#039;اوستا&#039;&#039;&#039; انتخاب می‌کنند. - علمی را به‌دست اوستا می‌دهند و او را &#039;&#039;&#039;علمدار&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. بچه‌ها به‌دنبال عَلمدار به‌در خانه‌ها می‌روند و ترانهٔ طلب باران را می‌خوانند. صاحب‌ خانه مقداری حبوبات و مواد خوراکی به‌آن‌ها می‌دهد. بچه‌ها ار آنچه گردآورده‌اند آشی می‌پزند و آن را میان خود و دیگران تقسیم می‌کنند. (خراسان عباس مرادی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۵. طلب باران با تابوت&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> گروهی زن و مرد و نوجوان تابوتی را از مرده‌شوی خانهٔ شهر به‌عاریت می‌گیرند و بچهٔ هشت ساله‌ئی را درون آن می‌خوابانند. روی تابوت پارچهٔ سفیدی می‌کشند و تابوت را به‌دوش می‌گیرند و با خواندن ترانهٔ طلب باران به‌خارج شهر می‌روند. به‌این ترتیب دور شهر می‌گردند و بعد به‌شهر باز می‌گردند. (فارس، گیرش، حسن عبدلی گیرشی ۱۳۴۷).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۶. طلب باران با قاشق، جارو، و قیچی&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> اگر در فروردین ماه باران نبارد گروهی از بیوه زنان و دختران دور هم جمع می‌شوند. و آنگاه بیوه‌زنان نام دوازده ماه سال را بر دوازده بیوه‌زن می‌نهند و دختران نام سی روز ماه را بر سی دختر. آنگاه یک نفر سواددار نام شرکت کنندگان در مراسم را می‌نویسند و بعد با قرعه یک بیوه زن و یک دختر را انتخاب می‌کنند. بیوه‌زنی که به‌قید قرعه انتخاب شده رئیس بیوه‌زنان می‌شود و دختر رئیس دختران. زنان و دختران در حالی که هر یک جاروئی به ‌یک دست و به‌دست دیگر قاشق و قیچی دارند، دو صف تشکیل می‌دهند. قاشق‌ها را لباس عروسک می‌پوشانند و هر دو گروه به‌جانب قبر امامزاده (پیر شوکت) می‌روند. وقتی به‌امامزاده رسیدند در اطراف گور ترانهٔ طلب باران می‌خوانند و می‌رقصند. بعد هر کدام کوزه‌ئی را پر از آب می‌کنند و آب را روی جاروهای خود می‌ریزند و به‌نیت آمدن باران جاروها را تکان می‌دهند. بعد از این کار قسمت نرم جاروها را با قیچی می‌برند و باز می‌گردند. در راه بازگشت یکی از بیوه‌زنان نگین عقیقی را که با خود آورده است به‌یکی از دختران می‌دهد و دختر نگین را به‌چشمه یا ماندابی می‌اندازد که برسر راه آن‌هاست. بعد در کنار آن مانداب یا چشمه غذائی می‌پزند و می‌خورند و سپس به روستا باز می‌گردند. (آذربایجان، فاراب، روستای «هشالین»، علی رحیمی)<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۷. طلب باران با نان &#039;&#039;&#039;<br /> <br /> نان زنجبیلی درست می‌کنند، توی یک سینی می‌گذارند و زنی آن را روی سر گذاشته، می‌برد. و دو نفر که یکی سرنا و دیگری دُهل می‌نوازد به‌دنبال زن راه می‌افتند. همان روز چند نفر دیگر زنی را می‌دزدند و لباس‌هایش را از او می‌گیرند. زن سینی به‌سر تعدادی از نان‌ها را در تُنبان زن دزدیده شده می‌پیچد و آن را به‌شکل عروسکی در می‌آورد و سپس آن را درچاهی می‌اندازد که در همان حوالی است. نا‌ن‌های باقی‌مانده را از تپه‌ئی که در همان حوالی است به‌زیر می‌غلتانند. و کسانی که پائین تپه ایستاده‌اند نان‌ها را می‌خورند و مراسم پایان می‌یابد. (خراسان، حصارِ تربتِ حیدریه، اوستا مهدی جیابی ۱۳۴۸).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۸. طلب باران با درازگوش &#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اهالی سه روستای نزدیک به‌هم خرهای ده را تزئین می‌کنند و با‌ آن‌ها به‌یکی از این سه روستا می‌روند. خرها را بعد از رسیدن به‌روستای مورد نظر به‌حمام عمومی می‌برند و اگر یکی از خرها در حمام عرعر کند باران خواهد بارید. اگر اتفاقاً، هبچ‌یک از خرها عرعر نکرد زنی در حمام در حالی که دم خر را گرفته می‌کشد وارونه روی خر سوار می‌شود: آنقدر دم خر را می‌کشد تا عرعر خر بلند شود. و مراد حاصل شود. (خراسان، کاظم غلامی ۱۳۴۸).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۹. طلب باران با روباه &#039;&#039;&#039;<br /> <br /> بچه‌ها جمع می‌شوند و اوستائی برای خود انتخاب می‌کنند. یکی از بچه‌ها را روباه (تولکی) می‌نامند و با لباس ژنده یا پوست بز یا گوسفند او را به‌شکل روباه در می‌آوردند و برایش دُم می‌گذارند. بعد در حالی که ترانهٔ طلب باران می‌خوانند به‌دنبال روباه به‌در خانه‌ها می‌روند. صاحب‌خانه قدری آب بر سر روباه می‌ریزد و مقداری آرد و گندم و خوراکی به بچه‌ها می‌دهد. در پایان کار بچه‌ها به‌مسجد می‌روند و با آرد و مواد دیگری که گردآورده‌اند، نان می‌پزند و آن را تقسیم می‌کنند. بعد از خوردن نان تکه‌ئی از خمیر باقی‌ مانده را در آب حل می‌کنند و آن را به‌ناودان یکی از خانه‌ها می‌ریزند. وقتی مخلوط خمیر و آب را به‌ناودان می‌ریزند &#039;&#039;&#039;اوستا&#039;&#039;&#039; برای آمدن باران دعا می‌کند و دیگران آمین می‌گویند. این مراسم را غالباً در زمستان انجام می‌دهند. (خراسان علی عسکری سفیدی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۱۰. طلب باران با عروسک &#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زنان پیری که می‌توانند قرآن بخوانند دور هم جمع می‌شوند در حالی که قرآن می‌خوانند با پارچه و پنبه عروسکی درست می‌کنند. بعد از آماده شدن عروسک آن را به‌بغل می‌گیرند و از چند خیابان می‌گذرند و سرانجام عروسک را زیر ناودان خانه‌ئی که رو به‌قبله است، می‌گذارند. هریک از زنان مشکی را آب می‌کند و با رفتن به‌پشت بام آب را در ناودان حخالی می‌کند و در همان حال زنان دیگر ترانهٔ طلب باران را می‌خوانند. (خوزستان، صابری ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۱۲. طلب باران با مَشک و خروس &#039;&#039;&#039;<br /> <br /> بعد از نماز مغرب دختران و پسران جوان درمحلی جمع می‌شوند که آن را &#039;&#039;&#039;دُعا قِبله‌سی&#039;&#039;&#039; (محل دعایِ قبله) می‌نامند. هر یک پسری یا دختری که در این مراسم شرکت می‌کند به‌یک دست مشک خالی و به‌دست دیگر خروسی دارد. با شروع مراسم دختران و پسران چنین می‌خوانند که «مشک ما خشک و کهنه شد» و بعد خروس را رها می‌کنند و در حالی که به‌دنبال خروس‌ها می‌دوند همه با هم می‌گویند: «خروس ما سه ماه است بی‌آب مانده، کاش امشب باران ببارد». (خوزستان روستای شاهزاده عبدالله محمد درویشی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;۱۳. طلب باران با به‌هم کوبیدن سنگ &#039;&#039;&#039;<br /> <br /> مردها و بچه‌ها هر یک دو قلوه سنگ به‌دست می‌گیرند و در حالی‌ که با خواندن ترانهٔ طلب باران قلوه سنگ‌ها را به‌هم می‌کوبند، به‌در خانه‌ها می‌روند. صاحب‌خانه از خانه بیرون می‌آید و کمی آب بر سر جمع می‌پاشد و مقداری میوهٔ خشک به‌آنان می‌دهد میوه‌های خشک را درون کیسه‌ئی می‌ریزند و به‌جانب چشمه‌ئی می‌روند محتویات کیسه را در چشمه خالی می‌کنند. سه نفر از افراد شرکت کننده در این مراسم شروع به دویدن می‌کنند و دیگران آن سه نفر را دنبال می‌کنند و بعد از گرفتار کردن، آنان را در آب چشمه می‌اندازند. این سه‌نفر را آنقدر در چشمه نگه می‌دارند تا یکی واسطه شود و وعده دهد که به‌زودی باران خواهد آمد و با گرفتن این وعده آن‌ها را رها می‌کنند. (فارس، میمند، ده بالا ۱۳۴۶).<br /> <br /> [&#039;&#039;&#039;۱۴. طلب باران با زن نقاب‌پوش &#039;&#039;&#039;<br /> گروهی جمع می‌شوند و صف می‌بندند. هر یک از افراد دو عدد چوب دستیِ کوتاه در دست دارند که هم‌نوا با خواندن ترانهٔ طلب باران چوب دستی‌ها را به‌هم می‌کوبند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هه‌لو هله‌لو هه‌لونَکی!|}}<br /> {{ب|گندم و جو را ارزان کن!|}}<br /> {{ب|از خدا می‌خواهیم باران|}} <br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::...<br /> <br /> <br /> در طول این مراسم زنی که نقابی از پارچه بر چهره آویخته است و کاسه‌ئی پر از آب به‌دست دارد رو به‌رویِ صف می‌ایستد و دست خود را در آب می‌زند و با انگشتانِ خود بر چهره افراد و بر سر آنان آب می‌پاشد. (لرستان، محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)]</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30369 2012-03-01T16:10:27Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(فارس، نیریز)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::«مرک»<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(نیریز فارس)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(مراغه آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(ایلام)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(لرستان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کرمانشاه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(قشم){{نشان|۴}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::(قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کوهنجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مراغه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مرک)<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(باراب، آذربایجان)<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> ::::::::::::::::::::::::::(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی چند زن از یک روستا&#039;&#039;&#039; سَروَن&#039;&#039;&#039; (سربند)هایشان را به‌کمر بسته و به‌چراگاه ده مجاور می‌روند و چند گاو از گاو‌های روستای مجاور را دزدیده و به‌جانب ده خود می‌برند. مردم ده مجاور قبلاً از این ماجرا و علت آن آگاهند در نتیجه زنان روستائی که گاوهایشان را دزدیده‌اند با چوبدست به‌دزدها حمله می‌کنندتا گاوهای خود را پس بگیرند. میان زنان دو روستا نبردی در می‌گیرد که گاه چند نفر هم زخمی و مجروح می‌شوند و سرانجام یکی میانجی می‌شود و دزدها بدین شرط که باران ببارد گاوها را به‌صاحبانشان پس می‌دهند.] (&#039;&#039;&#039;باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام&#039;&#039;&#039; کار گروهی محمد اسدیان خرم آبادی، باجلان فرخی، منصور کیائی کتاب آمادهٔ انتشار مرکز مردم‌شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه نهم. دال پَلو{{نشان|۵}} (پراندن سنگ).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی دو گروهِ حداقل شش نفری به‌بازیِ &#039;&#039;&#039;دال پلو&#039;&#039;&#039; می‌پردازند و در پایان بازی برندگان بازندگان را تنبیه می‌کنند. کسی میانجی می‌شود و برندگان بازی به‌شرط باریدن باران بازندگان را رها می‌کنند!] <br /> <br /> ::::::::::(باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، همان مأخذ)<br /> <br /> <br /> == تحلیل داده‌ها: ==<br /> ترسیم نقشهٔ جغرافیائی توزیع نمونه‌های مختلف طلب باران برای تحلیل داده‌ها و نمونه‌های ذکر شده ضروری است. با چنین روشی می‌توان نمونه‌های مختلف طلب باران را با توجه به‌ویژگی‌های اجتماعی، فیزیکی و فرهنگ قومی تحلیل کرد. اما نمونه‌های داده شده متأسفانه برای چنین کاری کافی نیست. وانگهی نمونه‌های انفرادی طلب باران با توجه به‌پراکندگی قومی در ایران کار را مشکل می‌سازد [این کار را می‌توان در فرصتی دیگر انجام داد]. مثلاً روش انجام مراسم &#039;&#039;&#039;چمچه گلین&#039;&#039;&#039; و ترانه‌های آن در اکثر نقاط ایران و از جمله در ارمنستان گوناگون است و نمونه‌های ترکی، کردی، لری... و ارمنی آن با هم فرق دارد.<br /> <br /> نمونه هفتم [و هشتم] این مراسم یعنی تقلید جنگ [و گاروا (گاو ربائی)] بیش‌تر در منطقهٔ کرد زبان [و «لَک»{{نشان|۶}} زبان] رایج است و در برخی مناطق مجاور کردستان نیز کم و بیش رواج دارد. بدین سان در اینجا فقط به‌تحلیل فرهنگی و ریشه‌های دو نوع از مراسم طلب باران و توزیع جغرافیایی آن در خاورمیانه می‌پردازیم و می‌کوشیم که به‌منشأ تاریخی این دو نوع دست یابیم. <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.<br /> #{{پاورقی|۵}} Dalpalo نوعی بازی با سنگ.<br /> #{{پاورقی|۶}} &#039;&#039;&#039;لکی&#039;&#039;&#039; گویشی است مرکب از لری و کردی و زبان مردم قسمت‌هائی از لرستان و ایلام که مجاور مناطق کردنشین است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30357 2012-03-01T04:26:21Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(فارس، نیریز)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::«مرک»<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(نیریز فارس)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(مراغه آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(ایلام)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(لرستان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کرمانشاه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(قشم){{نشان|۴}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::(قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کوهنجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مراغه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مرک)<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(باراب، آذربایجان)<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> ::::::::::::::::::::::::::(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی چند زن از یک روستا&#039;&#039;&#039; سَروَن&#039;&#039;&#039; (سربند)هایشان را به‌کمر بسته و به‌چراگاه ده مجاور می‌روند و چند گاو از گاو‌های روستای مجاور را دزدیده و به‌جانب ده خود می‌برند. مردم ده مجاور قبلاً از این ماجرا و علت آن آگاهند در نتیجه زنان روستائی که گاوهایشان را دزدیده‌اند با چوبدست به‌دزدها حمله می‌کنندتا گاوهای خود را پس بگیرند. میان زنان دو روستا نبردی در می‌گیرد که گاه چند نفر هم زخمی و مجروح می‌شوند و سرانجام یکی میانجی می‌شود و دزدها بدین شرط که باران ببارد گاوها را به‌صاحبانشان پس می‌دهند.] (&#039;&#039;&#039;باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام&#039;&#039;&#039; کار گروهی محمد اسدیان خرم آبادی، باجلان فرخی، منصور کیائی کتاب آمادهٔ انتشار مرکز مردم‌شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه نهم. دال پَلو{{نشان|۵}} (پراندن سنگ).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام خشکسالی دو گروهِ حداقل شش نفری به‌بازیِ &#039;&#039;&#039;دال پلو&#039;&#039;&#039; می‌پردازند و در پایان بازی برندگان بازندگان را تنبیه می‌کنند. کسی میانجی می‌شود و برندگان بازی به‌شرط باریدن باران بازندگان را رها می‌کنند!] <br /> <br /> :::::::(باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، همان مأخذ)<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.<br /> #{{پاورقی|۵}} Dalpalo نوعی بازی با سنگ.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30356 2012-03-01T02:46:30Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(فارس، نیریز)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::«مرک»<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(نیریز فارس)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(مراغه آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(ایلام)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(لرستان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کرمانشاه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(قشم){{نشان|۴}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::(قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کوهنجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مراغه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مرک)<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(باراب، آذربایجان)<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> ::::::::::::::::::::::::(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هفتم. پختن آش.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> زن‌ها و بچه‌ها مقداری حبوبات، عدس و گندم نیمه خرد شده، رشته و روغن و تعدادی جوجه جمع کرده و آن را شب در مسجد می‌گذارند. روز بعد در مسجد آش درست می‌کنند که به‌آش فاطمه زهرا مشهور است. بعد از آماده شدن آش دو رکعت نماز به‌جا می‌آورند و آش را میان فقرا تقسیم می‌کنند (آذربایجان، پیسه کندی، اسکو، رستم علی ۱۳۴۶).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه هشتم. جنگ بازی کردن.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> وقتی مدتی باران نبارد زنان یکی از روستا‌ها جمع می‌شوند و در حالی که هر یک چوبدست بلندی در دست دارند به‌روستای همسایه می‌روند و چند عدد از حیوانات روستای همسایه را دزدیده و به‌روستای خود می‌آورند. صاحب یا صاحبان حیوانات به‌دنبال حیوانات دزدیده شده خود می‌روند و برای باز پس گرفتن آن با کسانی که آن را دزدیده‌اند به‌جنگی تصنعی می‌پردازند. در این ماجرا اگر زن‌‌ها پیروز شوند باران خواهد بارید و اگر صاحبان حیوانات نتوانند جای حیواناتشان را پیدا کنند کسانی که حیوانات را دزدیده‌اند آن‌ها را چندان نگه می‌دارند که باران ببارد (کرمانشاه، علی احمد کرمی ۱۳۴۹).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه هشتم. گاروا (گاو ربايی).&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30354 2012-03-01T02:29:48Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(فارس، نیریز)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::«مرک»<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(نیریز فارس)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(مراغه آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(ایلام)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(لرستان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کرمانشاه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(قشم){{نشان|۴}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::(قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کوهنجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مراغه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مرک)<br /> <br /> در میان این ترانه‌ها فقط ترانهٔ طلب باران گونه نمونهٔ دوم است که محتوای آن با دیگر ترانه‌ها تفاوت دارد:<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|باران می‌بارد و زمین را گل می‌کند|ِِYagiš yagar nemčiller}}<br /> {{ب|به‌میان دخترانِ کنار درگاه برو|Kapini keser elčiler}}<br /> {{ب|پدربزرگ می‌گوید باید زن گرفت|Dedem diyer gel verek}}<br /> {{ب|مادربزرگ می‌گوید باید منتظر بود|‌Nenem diyer Goy gorek}}<br /> {{ب|عموی عزیز تو چرا چیزی نمی‌گوئی|‌Agzina gurban dayi}}<br /> {{ب||Sende bir dillen gorek}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(باراب، آذربایجان)<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونهٔ چهارم چهل کَل&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> اگر در زمستان باران نبارد مردم جمع می‌شوند و یک نفر نخ بلندی به‌دست می‌گیرد هرکس نام کچلی را به‌زبان می‌آورد و کسی که نخ را به‌دست دارد گرهی بر نخ می‌زند. وقتی نام چهل کچل را گفتند و به‌نخ چهل گره زدند کوزه‌ئی سفالی می‌دزدند و نخ را سوزانده و خاکسترش را با آب مخلوط می‌کنند و در کوزه می‌ریزند. یکی با کوزه به پشت بام می‌رود و آب کوزه را به‌ناودان می‌ریزد و کوزه را به‌صاحبش باز می‌گردانند. (گیر، احمد کاظمی، ۱۳۴۱)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;[نمونه پنجم. هفت کَل.&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> به‌هنگام نقصان باران پوست درخت &#039;&#039;&#039;کول&#039;&#039;&#039; را کَنده و به‌آن با گفتن نام هفت کَل هفت گره می‌زنند بعد آن را به‌بوتهٔ «گزنه» می‌آویزند و چند نفر با چوب آن را می‌زنند. سرانجام گسی واسطه می‌شود و می‌گوید که باران خواهد بارید. آنگاه چوب به‌دست‌ها از زدن پوست گره خورده درخت یا هفت کَل دست برمی‌دارند.]<br /> <br /> («ماکلوان» محمد اسدیان خرم‌ آبادی و علی اکبر حمیدی محققان مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;نمونه ششم. گردآوری هیزم و افروختن آتش&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> دختران ده تا دوازده سالهٔ روستا هیزم گرد آورده و آتش بزرگی بر پا می‌کنند. سپس بچه‌ها در حالیکه ترانهٔ طلب باران می‌خوانند سُم الاغ را در آتش می‌افکنند بعد بچه‌ئی که نامش فاطمه و اولین فرزند خانواده باشد از روی آتش می‌پرد.<br /> <br /> ::::::::::::::::::::::::::::::(فارس، کوهرد، ۱۳۴۴)<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30157 2012-02-25T17:34:18Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه ==<br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(فارس، نیریز)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::«مرک»<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(نیریز فارس)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(مراغه آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(ایلام)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(لرستان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کرمانشاه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(قشم){{نشان|۴}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::(قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کوهنجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مراغه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مرک)<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30156 2012-02-25T17:32:08Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه ==<br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(فارس، نیریز)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::«مرک»<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(نیریز فارس)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(مراغه آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(ایلام)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::::(لرستان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کرمانشاه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|موسه کوسه نقلدی|‌Kose kose Naqaldi}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[شَله|‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(قشم){{نشان|۴}}<br /> <br /> پ: در ستایش کسی که به بازیکنان مراسم طلب باران خوردنی می‌دهند و نکوهش کسانی که چیزی نمی‌دهند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خانه شربت قندی|Honey šarbet gandi}}<br /> {{ب|خدا در خانه را نبندد|Hoda deriš nebandi}}<br /> <br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|}}<br /> {{ب|صابخونه مونده|}}<br /> {{ب|مثِ الاغ وامونده|}}<br /> {{ب|تو خونه‌اش جا مونده|}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> ت: از خدا بخشش می‌خواهند و یاری می‌طلبند تا باران بفرستد:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|میش کوچک، میش کوچک، انشأالله|‌Mišak Mišaka, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|گردنش زخم است، انشأالله|‌Gardon rišaku, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|خدا باران دهد، میش کوچک، انشأالله|Xodâ bâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌جوکاران دهد، میش کوچک، انشأالله|‌be Jokâron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌مسکینان دهد، میش کوچک، انشأالله|‌be Miskinon hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{ب|به‌فقیران دهد، انشأالله|‌be Faxiron hâdet, ‌Šâlǟ}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::(قشم، گزارش محمد اسدیان محقق مرکز مردم شناسی ایران)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدابا باران بده|‌Hodâ bedin bârun}}<br /> {{ب|برای عیال داران|Berayi ayâldârun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کوهنجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš eyle}}<br /> {{ب|دره و کوه را سد کن!|dagi dasi eyle}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مراغه)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|خدایا باران بفرست|Allah bir yaqiš yetir}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکیدند|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(مرک)<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.<br /> #{{پاورقی|۴}} &#039;&#039;&#039;شَله&#039;&#039;&#039; به‌معنی انشأالله است.</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D8%B5%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%82_%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DB%B1%DB%B1%DB%B3%DB%B2-%DB%B1%DB%B5_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94_%DB%B3%DB%B2&diff=30061 2012-02-23T07:01:11Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>پرستو را آزاد کنید--[[کاربر:Babak|بابک ق]] ‏۷ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۸:۴۲ (PST)<br /> <br /> پرستو را آزاد کنید--[[کاربر:Negin|Negin]] ‏۷ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۴۲ (PST)<br /> <br /> پرستو را آزاد کنید--[[کاربر:Sara HG|Sara HG]] ‏۲۲ فوریهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۲۳:۰۱ (PST)</div>

Sara HG http://irpress.org/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DB%B2&diff=30059 2012-02-23T06:09:58Z

<p>Sara HG: </p> <hr /> <div>[[Image:19-130.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۰]]<br /> [[Image:19-131.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۱]]<br /> [[Image:19-132.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۲]]<br /> [[Image:19-133.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۳]]<br /> [[Image:19-134.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۴]]<br /> [[Image:19-135.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۵]]<br /> [[Image:19-136.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۶]]<br /> [[Image:19-137.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۷]]<br /> [[Image:19-138.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۸]]<br /> [[Image:19-139.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۳۹]]<br /> [[Image:19-140.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۰]]<br /> [[Image:19-141.jpg|thumb|alt= کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱|کتاب جمعه سال اول شماره ۱۹ صفحه ۱۴۱]]<br /> <br /> {{در حال ویرایش }}<br /> <br /> [[رده:کتاب جمعه ۱۹]]<br /> [[رده:کتاب جمعه]]<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ایهان باشگوز&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;ترجمهٔ باجلان فرخی&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == نمونهٔ سوم: کوسه، یا کوسه کوسه ==<br /> این مراسم را بازیگران اجرا می‌کنند. بازیگر اصلی آن کوسه است (مردی که به جای ریش بر چانهٔ او تنها چند تار مو روئیده است)، بازیگران این مراسم لباس مخصوص می‌پوشند که خاص این مراسم است. گروهی نوازنده (که معمولاً سرنا و دهل می‌نوازند) هم آن‌‌ها را همراهی می‌کنند. بازیگران به‌در خانه‌‌ها می‌روند و بچّه‌ها به‌دنبال این گروه راه می‌افتند و جلو هر خانه به‌رقص و اجرای مراسمی می‌پردازند که طی آن کوسه می‌میرد و دوباره زنده می‌شود. صاحب خانه مقداری غذا و خوردنی و گاهی پول به بازیکنان می‌دهد و گروه از آن خانه به‌خانهٔ دیگر می‌رود.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;گونه‌های مختلف نمونه سوم:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;الف) کوسه و نقالدی&#039;&#039;&#039;{{نشان|۱}}.<br /> <br /> این مراسم در روستاهای اراک، محلات، و آشتیان و خمین از چهل و یکم زمستان تا ده روز بعد از آن ادامه می‌یابد. کوسه در این مراسم یک &#039;&#039;&#039;کپنک&#039;&#039;&#039; یا جبهٔ بلند نمدی می‌پوشد که پوشاک چوپان‌هاست و از مچ دست و ساق پای خود زنگوله‌هائی می‌آویزد که به‌هنگام حرکت صدا می‌کند. صورتش را با آرد سفید کرده و بر سرش پوست بزغاله می‌کشد. این پوست گاهی تا چانهٔ کوسه را می‌پوشاند و در آن سوراخ‌هائی برای چشم‌ها و بینی و دهان ایجاد کرده‌اند.<br /> <br /> کوسه کمربند پهنی به کمرش می‌بندد که به‌آن چند زنگوله یک تبر و چیزهای دیگر آویخته است. مقداری بوتهٔ صحرائی را با دستمال یا ریسمان به‌سر خود می‌بندد که شبیه دو شاخ است و چوبدست بلندی به‌دست می‌گیرد. نفر دوم اجرای این مراسم پسر جوانی است که خود را به‌هیأت زنان در می‌آورد یعنی لباس زنانهٔ بلند و گشادی پوشیده، پستان می‌گذارد سرخاب می‌مالد. این جوان را &#039;&#039;&#039;عروس کوسه&#039;&#039;&#039; می‌نامند. عروس کوسه نیز از مچ دست‌های خود زنگوله‌هائی می‌آویزد. این مراسم دو بازیگر دیگر هم دارد که با بوته و شاخه بر سر خود شاخ گذارده و از خود زنگوله‌هائی می‌آویزند این دو بازیگر را &#039;&#039;&#039;تکه&#039;&#039;&#039; (بز) می‌گویند. این بازیگران را چند نفر دیگر همراهی می‌کنند از جمله نوازنده. سرنا و دهل و یک نفر که کیسه‌ئی را حمل می‌کند و موادی را که به‌آن‌ها می‌دهند در کیسه می‌ریزد.<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند<br /> <br /> بچه‌ها به دنبال این گروه از خانه‌ای به‌خانه دیگر می‌روند. نوازندگان سرنا و دهل می‌نوازند و کوسه با ورود به‌هر خانه نخست به‌جانب طویله می‌رود با چوبدست و با لگد چند ضربه به‌در طویله می‌زند و زنگوله‌هائی را که به‌خود آویخته است به‌صدا در می‌آورد و همراه صدای ساز و دهل می‌خواند:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|ناقالی گنده گنده|چل رفته پنجاه مونده}}<br /> {{ب|بزتون بره می‌زاد|میشتان بزغاله می‌زاد}}<br /> {{ب|هر چه تو خونه دارید|سهم منو بیارید}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> <br /> بعد دو نفری که نقش &#039;&#039;&#039;بز&#039;&#039;&#039; دارند با شاخ‌های مصنوعی‌شان به‌جنگ می‌پردازند و کوسه و عروسش به‌دور آن‌ها می‌رقصند و نوازنده‌ها می‌نوازند. در طی این بازی کوسه غش می‌کند و به‌زمین می‌افتد و عروس می‌خواند: &#039;&#039;&#039;آخ شوهرم خاک بر سرم ... بختم بختم، سوزن بدیت بزنم به‌رختم...&#039;&#039;&#039; زن صاحبخانه به‌عروس کوسه سوزن می‌دهد و صاحبخانه مقداری نوشیدنی به‌گلوی کوسه می‌ریزد. سپس کوسه زنده می‌شود. در پایان این بازی صاحبخانه مقداری خوردنی و پول به‌بازیکنان می‌دهد که آن را در کیسه ریخته و به‌خانهٔ دیگر می‌روند - (جشن‌ها و آداب و معتقدات زمستان، ابوالقاسم انجوی ص ۷۲ و ۷۸)<br /> <br /> ب: ترک زبانان ایرانی هم این مراسم را اجرا می‌کنند و آن را &#039;&#039;&#039;نقلده&#039;&#039;&#039; می‌خوانند. در مراسم آن‌ها نیز نقش اصلی به‌عهده &#039;&#039;&#039;کوسه نره&#039;&#039;&#039; و زن او &#039;&#039;&#039;کوسه دَله&#039;&#039;&#039; است. در این مراسم کوسه نره و همراهانش وقتی به‌خانه‌ئی وارد می‌شوند به‌جانب طویله رفته و مانند بره بع بع می‌کنند تا بره‌هائی که در شکم میش‌ها هستند خیال کنند که بهار و هنگام رفتن به‌چرا است.<br /> <br /> (انجوی همان کتاب ۸۲)<br /> <br /> پ: کوسه &#039;&#039;&#039;کَپَنک&#039;&#039;&#039; نمدی پوشیده و با شاخهٔ درخت یا بوته دو شاخ درست می‌کند. شاخ‌‌ها را با دستمال به‌سرش می‌بندد و زنگوله‌های فراوانی از خود می‌آویزد. سپس کوسه سوار &#039;&#039;&#039;چوب‌ پا&#039;&#039;&#039; می‌شود و بعد پیرمردی طنابی به‌گردن او می‌بندد و او را چون «بز» به‌دنبال می‌کشد. گروه بازیگران جلوی در خانه‌ها ترانه می‌خوانند و صاحبخانه ظرفی آب بر سر کوسه می‌ریزد و مقداری حبوبات و خوردنی‌های دیگر به‌کوسه و همراهانش می‌دهد. بازیگران در پایان مراسم از خوردنی‌هائی که جمع کرده‌اند غذائی درست می‌کنند و آن را میان خود تقسیم می‌کنند. (فارس، کوهنجان، رضا امیری ۱۳۵۱).<br /> <br /> ت: ایرانیان این مراسم را در سه‌شنبه آخر سال انجام می‌دهند. کوسه جُبهٔ خود را پشت و رو می‌پوشد دُمی به‌خود می‌آویزد. صورتش را با ماسکی پوشانده و کلاه بلندی را که به‌اطراف آن زنگوله آویخته بر سر می‌گذارد. نقش دوم این مراسم را کسی ایفا می‌کند که او را &#039;&#039;&#039;دکتر&#039;&#039;&#039; می‌نامند. دکتر لباسی غریب می‌پوشد و با ماسکی به‌چهره زده و کلاهِ وارونه‌ئی بر سر نهاده عصائی به‌دست می‌گیرد. بازیگران در حالی که یکی فلوت می‌نوازد به‌در خانه‌ها می‌روند. جلو هر خانه کوسه با نوای فلوت می‌رقصد و در نیمه‌های رقص به‌زمین می‌افتد و خود را مرده می‌سازد. وقتی کوسه می‌میرد دکتر در حالیکه مرتب عصای خود را به‌زمین می‌کوبد دور کوسه می‌گردد. و کوسه بعد از آنکه دکتر چند بار به‌دورش چرخید زنده می‌شود. بازیکنان هدایائی را که در این مراسم گرد آورده‌اند میان خود تقسیم می‌کنند. («ایوارلسی» Ivarlassy رازهای محرم نزد ترک‌های آذربایجان Helsingford صفحات ۲۹-۲۲۷، ۱۹۱۶ [۱۲۹۵]).<br /> <br /> [مراسم کوسه کوسه به‌دلایلی متعدد یکی از مراسم طلب باران است. امّا در برخی از نقاط ایران با گذشت زمان این مراسم به‌نوعی وسیلهٔ امرار معاش تبدیل شده و با مراسمی که در برهان قاطع از آن کوسه برنشین یاد شده تفاوت دارد]{{نشان|۲}}<br /> <br /> <br /> == ترانه‌های طلب باران ==<br /> ترانه‌های طلب باران در هر منطقه از ایران دارای گویش خاصی است و آن را به‌گویش‌ها و زبان‌های فارسی، کردی، ترکی، عربی، بلوچی ... می‌خوانند محتوای این ترانه‌ها به‌هم نزدیک است و عبارت است از:<br /> <br /> الف- ترانه بازگوی رنج مزارع، حیوانات، زمین و انسان است از کمی باران و برخی از نمونه‌های آن چنین است:<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|یاران باران نمی‌بارد|‌Bâran namiyad yârun}}<br /> {{ب|به‌سبب گناهِ گناهکاران|Ez dest-i gunahkârun}}<br /> {{ب|گندم به‌زیر خاک است|Gedum be zir-i hâke}}<br /> {{ب|از تشنگی هلاک است.|Ez tešnegi helaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(فارس، نیریز)<br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|گاوِ سیاهِ ماده|‌Gave siyahe Mâde}}<br /> {{ب|سر بر زمین نهاده|Ser ber zemin nihadi}}<br /> {{ب|برای اندکی کاه|Berayi vak &#039;a-i kah}}<br /> {{ب|آهوِ لنگ صحرا|Âhu-e Leng-e Sahra}}<br /> {{ب|فتاده در چراگاه|Fetade der čaraga}}<br /> {{ب|برای قطره‌ئی آب|Berayi katre-i âb }}<br /> {{ب|حیوان کوچولو مُرد|Hayvan-e hurd murde}}<br /> {{ب|جان به‌خدا سپرد|Jon b Huda sepurde}}<br /> {{ب|ابرهای سیاه کوهساران|Kara daǧǐn buludu}}<br /> {{ب|امید دل یتیمان|Yetimlerin umudu}}<br /> {{ب|گندم و جو خشکید.|Arpa bugday kurudu}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::«مرک»<br /> <br /> ب: ذکر نام اجرا کنندگان مراسم طلب باران، عروس، عروسک، خدایان، خدابانوان و خدامانندان باران ساز در ترانهٔ طلب باران مانند: &#039;&#039;&#039;هارونکی، هالونکی چمچه گلین، کوسه، شله، هشلی، همیلی،&#039;&#039;&#039; و غیره و تمنای باران از آن‌‌ها:<br /> <br /> <br /> {{شعر}}<br /> {{ب|شُلی شُلی شل بارون!|‌Šolli šolli šolli šol Barun}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(نیریز فارس)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|چمچه گلین چُم ایستر!|‌Čomča gelin čomister}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::(مراغه آذربایجان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هالون هالون هالونگی!|Halun halun Halunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(ایلام)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|[هه‌لو{{نشان|۳}} هه‌لو هه‌لونکی!|Hallö hallö Hallunaki}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> ::::::::::::::::(لرستان)<br /> {{شعر}}<br /> {{ب|هشلی همیلی|‌Hešli hemili}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> :::::::::::::::(کرمانشاه)<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == پاورقی‌ها ==<br /> #{{پاورقی|۱}} &#039;&#039;&#039;نقالدی&#039;&#039;&#039; ماخوذ از کلمهٔ ترکی «نِکَلدی» به معنی چه مدت؟ یا چند روز باقی مانده است و مفهوم آن این است که چند روز از زمستان باقی است.<br /> #{{پاورقی|۲}} کوسه برنشین نام جشنی است که پارسیان در اول آذر ماه برپا می‌کرده‌اند و وجه تسمیه‌اش آن است که در این روز مرد کوسهٔ یک چشم بد قیافهٔ مضحکی را بر الاغ سوار و داروی گرم بر بدن او طلا می‌کردند و آن مرد مضحک مروحه و بادزنی در دست داشت و پیوسته خود را باد می‌کرد و از گرما شکایت می‌نمود و مردمان برف و یخ بر او می‌زدند و چندی از غلامان پادشاه نیز با او همراه بودند و از هر دکانی یک درم سیم می‌گرفتند و اگر کسی در چیزی دادن اهمال و تعلل می‌‌کرد گل سیاه همراه او بود و بر جامه و لباس آن کس می‌پاشید و از صباح تا نماز پیشین هرچه جمع می‌شد تعلق به‌پادشاه داشت و از نماز پیشین تا نماز دیگر به‌کوسه و جمعی که با او همراه بودند و اگر کوسه بعد از نماز دیگر به‌نظر بازاریان در می‌آمد او را آنقدر که می‌توانستند می‌زدند و آن روز را به‌عربی رکوب کوسج خوانند. گویند جمشید از دریا مروارید برآورد و در این روز خدای تعالی حکم سعادت و شقاوت فرمود، هر که در این روز پیش از آنکه حرف زند بهی بخورد و ترنج ببوید تمام سال او را سعادت باشد. برهان قاطع<br /> #{{پاورقی|۳}} &#039;&#039;&#039;هه‌لو&#039;&#039;&#039; به‌معنی سرشاخهٔ سبز نیز هست.</div>

Sara HG